Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου: Στο θαλάσσιο πεδίο η επόμενη δοκιμασία μετά τη νέα τουρκική Navtex

Λίγες ώρες αφού το γαλλικό ερευνητικό «Abeille Marengo» απέπλευσε την Τρίτη από το Ηράκλειο, η Τουρκία εξέδωσε νέα Navtex, ισχυριζόμενη ότι οι εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) πραγματοποιούνται με τη συγκατάθεσή της. Η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά αυτόν τον ισχυρισμό, επισημαίνει πως η τουρκική Navtex δεν έχει καμία σημασία και ότι δεν ζητήθηκε ποτέ άδεια, ενώ δηλώνει πως θα αντιδράσει με βάση το διεθνές δίκαιο.

Η Navtex 1127/26 της Τουρκίας αφορά έρευνες που θα πραγματοποιηθούν από τις 10 Νοεμβρίου 2026 έως τις 19 Μαρτίου 2027. Κατά την τουρκική πλευρά, οι διαδρομές έχουν συμφωνηθεί με τις αρμόδιες αρχές της και έχει εξασφαλιστεί η συναίνεσή τους.

Η Αθήνα απάντησε αρχικά στην τουρκική Navtex μέσω διπλωματικών πηγών, που σημειώνουν ότι αίτημα υποβλήθηκε μόνο στην Ελλάδα και στην Κυπριακή Δημοκρατία, τις μόνες χώρες που χορήγησαν άδειες για τις εργασίες. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι, μετά την έκδοση και δημοσιοποίηση της ελληνικής Navtex 1411/26, η ακριβής πορεία του «Abeille Marengo» ήταν ήδη γνωστή. Έτσι, όπως εκτιμά η Αθήνα, η τουρκική αγγελία που ακολούθησε χρησιμοποιεί στοιχεία ήδη δημοσιοποιημένα και δεν μεταβάλλει τον επιχειρησιακό σχεδιασμό.

Οι πηγές τονίζουν επίσης ότι το πλοίο ξεκίνησε την πορεία του και εξακολουθεί να κινείται με βάση την ελληνική Navtex. Προσθέτουν ότι στην τουρκική αγγελία δεν γίνεται καμία αναφορά σε «έκδοση άδειας», καθώς, όπως επισημαίνουν, δεν είχε κατατεθεί σχετικό αίτημα προς την Τουρκία.

Η διατύπωση που επέλεξε η τουρκική Navtex αναδεικνύει πράγματι μία λεπτή αλλά κρίσιμη διάκριση: κάνει λόγο για διαδρομές που, κατά τους ισχυρισμούς της, συντονίστηκαν με τις τουρκικές αρχές και εξασφάλισαν συναίνεση («consent»), όχι για χορήγηση επίσημης άδειας («permit»). Δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα το περιεχόμενο της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης προς την Άγκυρα. Η Αθήνα υποστηρίζει σταθερά πως επρόκειτο για ενημέρωση και όχι για αίτημα άδειας.

Η ελληνική αντίδραση δεν εξαντλήθηκε, ωστόσο, στις διπλωματικές τοποθετήσεις. Λίγο μετά τα μεσάνυχτα, ο σταθμός Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού εξέδωσε την αντι-Navtex 1441/26 , με την οποία χαρακτηρίζει άκυρη και ανίσχυρη την τουρκική Navtex. Παράλληλα, αναφέρει ότι μεγάλο μέρος της περιοχής των ερευνών βρίσκεται στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα και επιβεβαιώνει πως οι εργασίες του γαλλικού πλοίου στηρίζονται σε άδειες των ελληνικών Αρχών.

Η διαφορετική διατύπωση στις δύο τουρκικές Navtex είναι ένα ακόμη σημείο που προκαλεί προσοχή: στις 6 Νοεμβρίου η Άγκυρα ανέφερε πως δεν είχε συναινέσει, ενώ στις 10 Νοεμβρίου ισχυρίζεται ότι η συναίνεση έχει εξασφαλιστεί. Αν υπήρξε κάποια συνεννόηση ανάμεσα στους Γάλλους και την Τουρκία, είναι πιθανό να οριστικοποιήθηκε σε αυτό το διάστημα.

Οι επόμενοι σταθμοί

Το αμέσως επόμενο πρακτικό ορόσημο είναι να φτάσει το ερευνητικό πλοίο στην περιοχή ανατολικά και νότια της Κάσου. Εκεί είχαν σταματήσει τον Ιούλιο του 2024 οι έρευνες του ιταλικού «Ievoli Relume», μετά την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων.

Στην περιοχή αυτή θα διαπιστωθεί αν η Άγκυρα θα μείνει στις Navtex και στη διπλωματική προβολή των διεκδικήσεών της ή αν θα ακολουθήσει πρόσθετη επιτήρηση και παρουσία ναυτικών ή εναέριων δυνάμεων. Μέχρι στιγμής δεν έχουν επιβεβαιωθεί πληροφορίες για σχεδιασμό παρεμπόδισης του γαλλικού πλοίου.

Η ολοκλήρωση των βυθομετρικών ερευνών χωρίς ένταση δεν θα σημαίνει ότι διευθετήθηκε η διαμάχη για τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες. Η επόμενη σημαντική δοκιμασία αφορά την πραγματική πόντιση του καλωδίου, η οποία θα απαιτήσει νέο επιχειρησιακό σχεδιασμό και μπορεί να συνοδευτεί από νέες ναυτικές αναγγελίες. Η Άγκυρα ενδέχεται να επαναλάβει τις αξιώσεις της, ενώ νομικά οι έρευνες στον βυθό δεν είναι το ίδιο με την πόντιση υποθαλάσσιων καλωδίων.

Τουρκία: Τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ μιλούν για «νίκη», ενώ τα αντιπολιτευόμενα βλέπουν «παγίδα»

Πριν ακόμη ανακοινωθεί η νέα Navtex, τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης της Τουρκίας είχαν ήδη διαμορφώσει την εικόνα μιας επιτυχίας για την Άγκυρα.

Στις 9 Νοεμβρίου, η συντηρητική και φιλοκυβερνητική Türkiye ισχυρίστηκε ότι η αποφασιστικότητα της Άγκυρας ανάγκασε το γαλλικό πλοίο να ζητήσει και να λάβει τουρκική άδεια, χωρίς να προσκομίσει αποδεικτικά στοιχεία. Η επίσης φιλοκυβερνητική Star έγραψε ότι οι Γάλλοι «χτύπησαν την πόρτα της Τουρκίας», ενώ η ισλαμιστική και φιλοκυβερνητική Yeni Akit υποστήριξε ότι «αυτό που δεν αποδέχθηκε η Ελλάδα, το αποδέχθηκε η Γαλλία».

Στο ίδιο μήκος κύματος, αρθρογράφος της φιλοκυβερνητικής Yeni Asır ανέφερε ότι το Παρίσι και η Nexans αποδέχθηκαν στην πράξη τις τουρκικές διεκδικήσεις και το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Έφτασε μάλιστα να γράψει πως χωρίς την έγκριση της Τουρκίας δεν μπορεί να ποντιστεί «ούτε ένα καλώδιο» στη Μεσόγειο.

Η αντιπολιτευόμενη, κεμαλική και εθνικιστική Sözcü υιοθετεί διαφορετική προσέγγιση. Σε άρθρο με τίτλο «Προσοχή στη διπλωματική παγίδα!», ο δημοσιογράφος Σαϊγκί Οζτούρκ μεταφέρει τις επιφυλάξεις του απόστρατου υποναυάρχου Τζιχάτ Γιαϊτζί, ενός από τους εμπνευστές του αναθεωρητικού δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας». Ο Γιαϊτζί προειδοποιεί ότι η έγκριση μιας εταιρείας από περισσότερα κράτη για τις ίδιες συντεταγμένες ενδέχεται να ενισχύσει την ελληνική επιχειρηματολογία περί αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας. Ζητεί να αποσαφηνιστεί αν η γαλλική επιστολή συνιστά γνωστοποίηση ή αίτημα άδειας, καθώς και αν οι πιθανές εγκρίσεις αφορούν την ίδια περιοχή.

Η εθνικιστική και ευρασιανιστική Aydınlık επικαλείται τον αναπληρωτή καθηγητή Αλί Ιμπραχίμ Ακκουτάι, ειδικό του Εθνικού Κέντρου Ερευνών Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας (DEHUKAM), ο οποίος εκπόνησε τον τουρκικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό. Κατά την άποψη που παρουσιάζει η εφημερίδα, για τις επιστημονικές έρευνες δεν αρκεί η απλή γνωστοποίηση, αλλά χρειάζεται άδεια. Προσθέτει ότι είχε προηγηθεί ενημέρωση της Άγκυρας το 2024, η οποία όμως δεν απέτρεψε την κρίση στην Κάσο.

Ύστερα από την έκδοση της Navtex 1127/26, η τουρκική ιστοσελίδα TRHaber παρουσίασε την αγγελία ως επίσημη έγκριση της Άγκυρας για τη διεξαγωγή των γαλλικών ερευνών. Δεν παρέθεσε, ωστόσο, επιπλέον στοιχεία που να τεκμηριώνουν ότι πράγματι χορηγήθηκε άδεια.

Ο απόστρατος υποναύαρχος Γιανκί Μπαγτζίογλου, αρμόδιος για θέματα Άμυνας στο Νέο Κόμμα της κεμαλικής αξιωματικής αντιπολίτευσης, χαρακτήρισε την τουρκική Navtex «σημαντική κρατική πρακτική» για τη στήριξη των διεκδικήσεων της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν παρουσίασε, όμως, ως βέβαιη την έκδοση άδειας. «Εάν υποβλήθηκε επίσημο αίτημα άδειας προς την Τουρκία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τις σχετικές διαδικασίες, αυτό μπορεί να θεωρηθεί εξαιρετικά σημαντικό κέρδος», δήλωσε, ζητώντας παράλληλα να παρακολουθούνται στενά οι επίσημες γαλλικές ανακοινώσεις.

Τέλος, η αντιπολιτευόμενη κεμαλική Nefes συνέδεσε την καθυστέρηση του απόπλου με τις τουρκικές αντιρρήσεις και αναδημοσίευσε ελληνικές πληροφορίες για αμερικανική παρέμβαση. Η παρέμβαση αυτή δεν έχει επιβεβαιωθεί επισήμως από καμία πλευρά.