Ελληνοτουρκική κρίση του 1987: Λίγο έλειψε να καταλήξει σε πολεμικό επεισόδιο

Με το γαλλικό πλοίο να κινείται νότια της Κάσου, σε περιοχή που η Άγκυρα θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα, αξίζει να θυμηθούμε ένα ακόμη σοβαρό περιστατικό. Τον Μάρτιο του 1987, η έλλειψη αξιόπιστων διαύλων επικοινωνίας ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία, σε συνδυασμό με την αμοιβαία καχυποψία, οδήγησε τις δύο χώρες σε κρίση που παραλίγο να εξελιχθεί σε πολεμικό επεισόδιο.

Το 1981 η ελληνική κυβέρνηση έδωσε το πράσινο φως σε ξένη κοινοπραξία, στην οποία μετείχε και το ελληνικό κράτος, να πραγματοποιήσει έρευνες ανατολικά της Θάσου. Η ελληνική εντολή προέβλεπε ότι οι εργασίες θα περιορίζονταν στα χωρικά ύδατα της χώρας, ωστόσο η Τουρκία αμφέβαλλε πως η κοινοπραξία θα τηρούσε αυτόν τον περιορισμό. Από την άλλη, η Ελλάδα θεωρούσε ότι η ξένη εταιρεία δρούσε παρασκηνιακά προς όφελος των τουρκικών συμφερόντων. Τον Μάρτιο του 1987, το τουρκικό ωκεανογραφικό Πίρι Ρέις εντοπίστηκε ανοιχτά της Θάσου, με συνοδεία πολεμικών πλοίων. Εξαιτίας της κακοκαιρίας στο Αιγαίο κατέφυγε στην Ίμβρο, ενώ κατά την έξοδό του σε διεθνή ύδατα πραγματοποίησε θαλάσσιες έρευνες.

Η Τουρκία συνέχισε τις προκλητικές κινήσεις και κατέθεσε έγγραφη διαμαρτυρία κατά της Ελλάδας, υποστηρίζοντας ότι παραβιαζόταν το πρακτικό της Βέρνης λόγω της επικείμενης έναρξης γεωτρήσεων έξω από τα χωρικά ύδατα. Στις 26 Μαρτίου 1987 ανακοίνωσε πως το Σισμίκ, το ερευνητικό σκάφος που είχε γίνει γνωστό στην κρίση του 1976, θα διεξήγαγε έρευνες σε αμφισβητούμενες περιοχές της υφαλοκρηπίδας, μεταξύ Σαμοθράκης και Θάσου, με σκοπό να διαφυλάξει «τα τουρκικά οικονομικά συμφέροντα και δικαιώματα». Την αποστολή θα συνόδευε μεγάλος αριθμός τουρκικών πολεμικών πλοίων.

Ο στρατηγός Εργκεντλάν, τότε γραμματέας του εθνικού συμβουλίου, γνωστοποίησε ότι οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις είχαν τεθεί σε ετοιμότητα και προειδοποίησε πως ενδεχόμενη ελληνική επίθεση κατά του Σισμίκ θα θεωρούνταν πολεμική ενέργεια. Ο Έλληνας πρωθυπουργός, ο οποίος 11 χρόνια νωρίτερα είχε καλέσει την προηγούμενη κυβέρνηση να βυθίσει το ίδιο ωκεανογραφικό πλοίο αν έκανε έρευνες σε περιοχές της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, δήλωσε ότι η χώρα ήταν έτοιμη να υπερασπιστεί έμπρακτα τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Ο ελληνικός στόλος κατευθύνθηκε στο Αιγαίο, τα μαχητικά αεροσκάφη προωθήθηκαν, ενώ ο στρατός τέθηκε σε επιφυλακή και ξεκίνησε επιλεκτική επιστράτευση εφέδρων.

Ο Παπανδρέου έκανε λόγο για πιθανή διεθνή συνωμοσία της Τουρκίας, των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ σε βάρος της Ελλάδας και ανακοίνωσε, επιπλέον, ότι θα έκλεινε την αμερικανική βάση στη Νέα Μάκρη. Το βράδυ της 27ης Μαρτίου, η Τουρκία έκανε πίσω, καθώς ο Τούρκος πρωθυπουργός, Τουργκούτ Οζάλ, επιστρέφοντας από τις ΗΠΑ μετά την εγχείρησή του, ματαίωσε την έξοδο του ωκεανογραφικού στο Αιγαίο. Σύμφωνα με τη δήλωσή του, το Σισμίκ θα επαναλάμβανε τις έρευνες σε διαφιλονικούμενες περιοχές μόνο στην περίπτωση που οι Έλληνες προχωρούσαν σε ανάλογες ενέργειες.

Η κρίση αποσοβήθηκε. Την ίδια ημέρα, η ελληνική κυβέρνηση απηύθυνε επίσημα στην Τουρκία πρόσκληση να δεχτεί την επίλυση της διαφοράς για την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας μέσω παραπομπής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Το ζήτημα παραμένει εκκρεμές μέχρι σήμερα, όπως εξακολουθεί να υφίσταται και η καχυποψία.