Μήνυμα πως οι «ευαισθησίες» άλλων κρατών δεν θεμελιώνουν δικαίωμα έστειλε ανώτατη διπλωματική πηγή, μετά τις τοποθετήσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, Great Sea Interconnector (GSI).
Μιλώντας για τα έργα ενεργειακής διασύνδεσης, με σαφή αναφορά στο GSI, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι «τα έργα αυτά περιπλέκονται από τις ευαισθησίες που έχουν και άλλες χώρες της περιοχής».
Ερωτηθείσα για αυτή την επισήμανση, η ανώτατη διπλωματική πηγή διατύπωσε ξεκάθαρα τη θέση της: «Η ευαισθησία δεν σημαίνει και δικαίωμα».
Η τοποθέτηση αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς εκφράζει την άποψη της Αθήνας ότι οι αντιδράσεις ή οι «ευαισθησίες» τρίτων κρατών για την ηλεκτρική διασύνδεση δεν είναι δυνατόν να δημιουργούν δικαιώματα ή να περιστέλλουν δικαιώματα που πηγάζουν από το Διεθνές Δίκαιο.
Η δέσμευση των ΗΠΑ για το GSI και η «ιδιωτική διπλωματία»
Για την προσέγγιση των Ηνωμένων Πολιτειών στο συγκεκριμένο έργο, η ανώτατη διπλωματική πηγή παρέπεμψε στις αλλεπάλληλες δηλώσεις του Μάρκο Ρούμπιο για την αμερικανική δέσμευση στα έργα ενεργειακής διασυνδεσιμότητας.
Κατά την ίδια επισήμανση, η στήριξη της Ουάσιγκτον στο έργο είναι ξεκάθαρη, ενώ η δέσμευση αυτή εκδηλώνεται στο πλαίσιο της σχέσης και της συμμαχίας ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ελλάδα.
Σχετικά με την αναφορά του Αμερικανού ΥΠΕΞ στην «ιδιωτική διπλωματία», η πηγή εξήγησε ότι, λόγω της φύσης τους, ορισμένα θέματα δεν είναι δυνατό να γίνονται δημόσια γνωστά, επειδή αφορούν ευαίσθητες πληροφορίες και χειρισμούς ασφάλειας και εξωτερικής πολιτικής.
Τονίστηκε ότι δεν μπορεί να ανακοινωθεί δημόσια τι θα κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, αν ανακύψει οποιοδήποτε θέμα γύρω από την ενεργειακή διασυνδεσιμότητα, καθώς σε μια τέτοια εξέλιξη θα ενεργοποιηθεί η διπλωματία.
Για την επανέναρξη των εργασιών στο GSI, αποσαφηνίστηκε πως δεν αποτελεί αρμοδιότητα της ελληνικής κυβέρνησης ή άλλου ελληνικού φορέα. Η ελληνική πλευρά δηλώνει έτοιμη, μόλις κατατεθεί το σχετικό αίτημα από την αρμόδια εταιρεία, να κινήσει τις προβλεπόμενες διαδικασίες και να χορηγήσει τις απαιτούμενες άδειες, βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
Η αξιολόγηση της επίσκεψης του Μάρκο Ρούμπιο στην Ελλάδα
Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα αποτιμήθηκε ως ιδιαίτερα θετική. Όπως ανέφερε η ανώτατη διπλωματική πηγή, είχε διπλή σημασία: επιβεβαίωσε το υψηλό επίπεδο των ελληνοαμερικανικών σχέσεων και ανέδειξε την κοινή αντίληψη των δύο πλευρών σε σειρά κρίσιμων διεθνών ζητημάτων.
Υπογραμμίστηκε πως έχει ήδη εδραιωθεί σταθερό κανάλι επικοινωνίας των δύο κυβερνήσεων, ειδικά μεταξύ των υπουργείων Εξωτερικών. Έγινε επίσης ειδική μνεία στην προσωπική σχέση με τον Αμερικανό ΥΠΕΞ, η οποία, όπως αναφέρθηκε, βασίζεται σε αμοιβαία εκτίμηση και σεβασμό.
Η επίσκεψη του Ρούμπιο περιγράφηκε ως αυτοτελής, με την επισήμανση ότι ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας παρέμεινε στην Ελλάδα επί δύο βράδια.
Οι επαφές αναπτύχθηκαν γύρω από δύο κύριους άξονες: τις διμερείς σχέσεις και τις διεθνείς εξελίξεις.
Στο πεδίο των διεθνών ζητημάτων εξετάστηκαν αναλυτικά η ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και η Βόρεια Αφρική, η Ουκρανία, η διεθνής ασφάλεια, η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, αλλά και άλλες εστίες έντασης.
Ειδικότερα, στην ατζέντα των συζητήσεων περιλήφθηκαν οι εξελίξεις σε Λίβανο, Συρία, Λιβύη, Γάζα, Δυτική Όχθη και Ιράν.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή σημείωσε ότι ο Μάρκο Ρούμπιο έχει βαθιά γνώση των ζητημάτων της Ανατολικής Μεσογείου, στοιχείο που επέτρεψε στις συνομιλίες να μην αρχίσουν «από το μηδέν».
F-35: Το νομοθετικό πλαίσιο που μπλοκάρει την Τουρκία
Αναφορά σε μεγάλη έκταση έγινε και στο ενδεχόμενο η Τουρκία να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή ανέφερε ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες ισχύει σήμερα νομοθετικό πλαίσιο το οποίο αποτρέπει την πώληση F-35 στην Τουρκία, κάνοντας ιδιαίτερη μνεία στο CAATSA και στο θέμα των ρωσικών S-400.
Υπενθυμίστηκε ότι η Τουρκία συμμετείχε ως συμπαραγωγός χώρα στο πρόγραμμα των F-35 έως το 2019, προτού αποκλειστεί στη συνέχεια.
Από ελληνικής πλευράς επισημάνθηκε ότι η Αθήνα δεν έχει τη δυνατότητα να υπαγορεύει τις αποφάσεις μιας τρίτης χώρας για τους αμυντικούς εξοπλισμούς και τις σχέσεις της με τους πελάτες της. Παρ’ όλα αυτά, το ισχύον νομικό πλαίσιο στις ΗΠΑ είναι σαφές και συνιστά δεδομένο που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Παράλληλα, η Ελλάδα υλοποιεί τον δικό της μακροπρόθεσμο αμυντικό σχεδιασμό, στον οποίο κομβικά στοιχεία είναι η αναβάθμιση των F-16 και η προμήθεια των F-35.
Η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος
Στο ενεργειακό πεδίο επικεντρώθηκε σημαντικό τμήμα των επαφών, με την ίδια πηγή να αναφέρει ότι Ελλάδα και Ηνωμένες Πολιτείες συμμερίζονται την ανάγκη για τη μέγιστη δυνατή διαφοροποίηση στις ενεργειακές διαδρομές.
Η Αθήνα υποστηρίζει έργα αγωγών και ενεργειακών διασυνδέσεων, επιδιώκοντας να ενισχυθούν η ενεργειακή ασφάλεια και η ενεργειακή ανεξαρτησία.
Όπως υπογραμμίστηκε, μέσω αυτών των διασυνδέσεων η Ελλάδα αποκτά ρόλο ενεργειακού κόμβου με ιδιαίτερη βαρύτητα για την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Παράλληλα, διατυπώνεται σαφής δέσμευση για περαιτέρω ενδυνάμωση της θέσης της στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κυπριακό: Επιδίωξη για επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων
Στην ατζέντα της συνάντησης με τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ βρέθηκε και το Κυπριακό.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή επισήμανε πως η ελληνική κυβέρνηση έχει καταβάλει ουσιαστικές προσπάθειες, ώστε το Κυπριακό να επιστρέψει στις προτεραιότητες της ατζέντας του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.
Για την Αθήνα, κύρια επιδίωξη εξακολουθεί να είναι η επανεκκίνηση ουσιαστικών συνομιλιών, ενώ αποδίδεται ιδιαίτερη βαρύτητα και στη διαδικασία ανάδειξης του επόμενου Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.
Τονίστηκε ότι η Ελλάδα θεωρεί ιδιαίτερα σημαντικό ο επόμενος Γενικός Γραμματέας να συμπεριλάβει το Κυπριακό στις κεντρικές προτεραιότητές του.
Αναφορικά με την εκλογή του νέου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, η ανώτατη διπλωματική πηγή υπενθύμισε πως απαιτούνται τουλάχιστον εννέα ψήφοι στο Συμβούλιο Ασφαλείας, χωρίς να ασκηθεί βέτο από κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη. Όπως αναφέρθηκε, οι άτυπες διαδικασίες που προηγήθηκαν αρχίζουν να δείχνουν περιθώρια σύγκλισης γύρω από ορισμένες υποψηφιότητες.
Ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ
Στο τέλος, ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, υπό το πρίσμα των εξελίξεων στα Στενά του Ορμούζ και, ευρύτερα, της ασφάλειας στις διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Η ανώτατη διπλωματική πηγή τόνισε ότι η ελευθερία στο εμπόριο και στη ναυσιπλοΐα δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα ή τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά το σύνολο της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας.
Μια πιθανή διατάραξη των θαλάσσιων διαδρομών ενδέχεται να επιφέρει σοβαρές συνέπειες στην ενεργειακή επάρκεια, τις προμήθειες και τις τιμές σε παγκόσμιο επίπεδο.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στα Στενά του Ορμούζ, καθώς επισημάνθηκε ότι ένας πιθανός περιορισμός της ελεύθερης διέλευσης θα μπορούσε να αποτελέσει προηγούμενο και για άλλες περιοχές του πλανήτη.
Οι επιπτώσεις στη διεθνή σταθερότητα θα μπορούσαν να αποδειχθούν εξαιρετικά σοβαρές, εάν οι θαλάσσιες οδοί και ειδικότερα τα διεθνή στενά, που διέπονται από το Δίκαιο της Θάλασσας, καταστούν χώροι ελέγχου και περιορισμών.
Για την Ελλάδα, το θέμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, τόσο εξαιτίας του μεγέθους της ελληνικής εμπορικής ναυτιλίας όσο και ως ζήτημα αρχής για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας.
Διευκρινίστηκε, τέλος, ότι έως τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν υποβάλει αίτημα για ελληνική συμμετοχή σε κάποια νέα αποστολή στην περιοχή.
Ωστόσο, η ελληνική πλευρά έχει ξεκαθαρίσει ότι διατηρεί θετική προδιάθεση για συνδρομή, η οποία θα μπορούσε να περιλαμβάνει και τη διάθεση υποδομών, υπό δύο βασικές προϋποθέσεις: την επικράτηση συνθηκών ειρήνης και τη συναίνεση των ενδιαφερόμενων μερών, ώστε να εξασφαλίζεται παράλληλα η ασφάλεια του ελληνικού προσωπικού.
