Σχέδιο ανασυγκρότησης του πρωτογενούς τομέα, το οποίο κατατέθηκε στη Βουλή στο πλαίσιο της Διακομματικής Επιτροπής, προτείνει σημαντικές αλλαγές στην οργάνωση και τη λειτουργία της αγροτικής παραγωγής στην Ελλάδα. Οι 185 προτάσεις της κυβερνητικής πλειοψηφίας, που οργανώνονται σε οκτώ βασικούς άξονες, αφορούν μεταξύ άλλων τη δημιουργία Τράπεζας Γης, την οικονομική ενίσχυση των νέων αγροτών, φορολογικές ελαφρύνσεις, μέτρα για το κόστος παραγωγής και αλλαγές στον τρόπο αποζημίωσης των πληγέντων από φυσικές καταστροφές.
Η έκθεση της κοινοβουλευτικής επιτροπής καταγράφει τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν επί δεκαετίες η ελληνική γεωργία και κτηνοτροφία. Οι εκμεταλλεύσεις είναι μικρές και κατακερματισμένες, τα έξοδα αυξάνονται διαρκώς, λιγοστεύουν οι νέοι που θέλουν να εργαστούν επαγγελματικά στη γη και οι παραγωγοί δυσκολεύονται να πετύχουν ικανοποιητικές τιμές για τα προϊόντα τους. Οι συνθήκες αυτές καθιστούν όλο και πιο δύσκολη την επιβίωση των αγροτικών νοικοκυριών.
Παράλληλα, επιβαρυντικά λειτουργούν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η μικρή αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών και οι δυσλειτουργίες στις κρατικές υπηρεσίες. Ανησυχία προκαλούν ακόμη οι ζωονόσοι και οι συνέπειές τους στην κτηνοτροφία, οι πιέσεις στις τιμές που λαμβάνουν οι παραγωγοί, καθώς και οι μεταβολές στο σύστημα ενισχύσεων, έπειτα από τη μεταφορά αρμοδιοτήτων του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ.
Αγροτική Τράπεζα Γης για την καλλιέργεια αναξιοποίητων εκτάσεων
Ανάμεσα στις προτεινόμενες παρεμβάσεις περιλαμβάνεται η ίδρυση Ελληνικής Αγροτικής Τράπεζας Γης. Επιδίωξη είναι να συγκροτηθεί μηχανισμός για την αξιοποίηση αγροτικών εκτάσεων που παραμένουν σήμερα ακαλλιέργητες ή ανεκμετάλλευτες, αλλά και να στηριχθούν όσοι επιθυμούν να αρχίσουν ή να διευρύνουν την παραγωγική τους δραστηριότητα.
Ο φορέας θα έχει τη δυνατότητα να διαχειρίζεται δημόσια αγροτική γη και να την παραχωρεί με μακροχρόνια μίσθωση και χαμηλό ενοίκιο, δίνοντας προτεραιότητα σε νέους παραγωγούς και οργανωμένα συλλογικά σχήματα. Προβλέπεται ακόμη να διευκολυνθούν οι αναδασμοί, δηλαδή η ενοποίηση μικρών, διάσπαρτων αγροτεμαχίων σε μεγαλύτερες εκτάσεις με καλύτερη λειτουργικότητα, με στόχο τον περιορισμό του κόστους καλλιέργειας.
Εξετάζεται επίσης η επιβολή φορολογικών αντικινήτρων σε ιδιοκτήτες που αφήνουν την αγροτική τους γη αναξιοποίητη. Με την πρόταση επιδιώκεται να παρακινηθούν να καλλιεργήσουν οι ίδιοι τα χωράφια ή να τα μισθώσουν σε αγρότες που δραστηριοποιούνται ενεργά. Στο σχέδιο περιλαμβάνεται και ενισχυμένη προστασία της παραγωγικής γης από αλλαγές στη χρήση της, με μακροπρόθεσμο σχεδιασμό που ενδέχεται να καλύπτει έως και 30 χρόνια.
Ξεχωριστή έμφαση δίνεται στην ενδυνάμωση των αγροτικών συνεταιρισμών. Η περιορισμένη συμμετοχή των παραγωγών σε συλλογικές δομές μειώνει τη διαπραγματευτική τους ισχύ έναντι εμπόρων και μεγάλων επιχειρήσεων. Ως απάντηση προτείνονται επιπλέον φορολογικά κίνητρα και διευκολύνσεις, προκειμένου να ενταχθούν περισσότεροι αγρότες σε συνεργασίες που αφορούν την παραγωγή, την προμήθεια εφοδίων και την εμπορία των προϊόντων.
Ενίσχυση 15.000 ευρώ και δάνεια με επιδότηση για νέους αγρότες
Στην έκθεση της «Διακομματικής Κοινοβουλευτικής Επιτροπής για τη μελέτη των προβλημάτων και την επεξεργασία προτάσεων για την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα, στη βάση των σύγχρονων προκλήσεων και των διεθνών εξελίξεων» περιλαμβάνονται μέτρα για να στραφούν περισσότεροι νέοι στη γεωργία και την κτηνοτροφία. Η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού εκτιμάται ότι συγκαταλέγεται στις σοβαρότερες απειλές για το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου. Στις εισηγήσεις είναι μια εφάπαξ οικονομική ενίσχυση 15.000 ευρώ, καθώς και η δυνατότητα επιδότησης δανείων από 50.000 έως 100.000 ευρώ.
Στόχος των χρηματοδοτικών μέτρων είναι να διευκολύνουν την εγκατάσταση νέων παραγωγών, την προμήθεια εξοπλισμού και τις αναγκαίες επενδύσεις για τη δημιουργία βιώσιμης αγροτικής εκμετάλλευσης.
Η προτεινόμενη οικονομική βοήθεια, ωστόσο, προτείνεται να συνοδεύεται από συγκεκριμένους όρους. Περιλαμβάνονται διετής επαγγελματική κατάρτιση και υποχρέωση παραμονής στον αγροτικό τομέα για τουλάχιστον δέκα χρόνια. Επιδίωξη είναι η χρηματοδότηση να στηρίζει όσους προτίθενται να ασχοληθούν ουσιαστικά με την παραγωγή σε βάθος χρόνου. Ταυτόχρονα, εισηγείται η δημιουργία εξειδικευμένων σχολών αγροτικής εκπαίδευσης, ώστε οι παραγωγοί να καταρτίζονται στις σύγχρονες καλλιεργητικές πρακτικές, στη χρήση τεχνολογικού εξοπλισμού και στην αποτελεσματική διαχείριση των εκμεταλλεύσεών τους.
Η ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού σχετίζεται άμεσα με το δημογραφικό ζήτημα. Γι’ αυτό υπογραμμίζεται ότι χρειάζεται αναβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών, των υποδομών και της υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στην περιφέρεια, ώστε οι νέοι να έχουν ισχυρότερα κίνητρα να μείνουν στον τόπο τους.
Μέτρα για τις τιμές και τη μείωση του κόστους παραγωγής
Οι αγρότες επισημαίνουν ως ένα από τα βασικά τους προβλήματα ότι αναγκάζονται συχνά να διαθέτουν την παραγωγή τους σε πολύ χαμηλές τιμές, ενώ ο καταναλωτής αγοράζει τα ίδια προϊόντα πολύ ακριβότερα. Η απόσταση αυτή σχετίζεται με τον τρόπο λειτουργίας της εφοδιαστικής αλυσίδας, την ασθενή θέση των παραγωγών στις διαπραγματεύσεις και την ανεπαρκή ενημέρωσή τους για τις πραγματικές συνθήκες της αγοράς. Ως απάντηση προτείνεται να δημιουργηθεί εθνικό σύστημα καταγραφής και παρακολούθησης των τιμών των αγροτικών προϊόντων.
Το σύστημα θα αποτυπώνει τις πραγματικές συναλλαγές παραγωγών, εμπόρων και μεταποιητικών επιχειρήσεων, ώστε να γίνεται πιο ξεκάθαρη η διαμόρφωση της τιμής κάθε προϊόντος από το χωράφι και στα επόμενα στάδια εμπορίας. Επιδίωξη είναι να μειωθούν οι στρεβλώσεις και να έχουν οι αγρότες καλύτερη γνώση των τιμών με τις οποίες διακινούνται τα προϊόντα τους.
Για τον περιορισμό των δαπανών, προβλέπονται παρεμβάσεις που αφορούν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τους ίδιους τους αγρότες, την απαλλαγή του αγροτικού πετρελαίου από φόρους και τη μείωση του ΦΠΑ σε απαραίτητα εφόδια για τη γεωργία και την κτηνοτροφία.
Επιπλέον, στόχος είναι να αναπτυχθεί η συνεργασία των παραγωγών με τις τουριστικές επιχειρήσεις, ώστε ελληνικά προϊόντα να φτάνουν απευθείας σε ξενοδοχεία, εστιατόρια και άλλους χώρους εστίασης. Η διασύνδεση του τουρισμού με την τοπική παραγωγή εκτιμάται πως μπορεί να προσφέρει συμπληρωματικό εισόδημα, κυρίως σε περιοχές όπου η τουριστική κίνηση είναι έντονη.
Νέες κατευθύνσεις για τη διαχείριση νερού και τις αγροτικές αποζημιώσεις
Η αντιμετώπιση των ζητημάτων του νερού θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η παρατεταμένη έλλειψη βροχοπτώσεων και οι αυξανόμενες ανάγκες άρδευσης δυσχεραίνουν την παραγωγή σε πολλές περιοχές της χώρας. Για τον σκοπό αυτό εισηγείται η εκπόνηση νέου εθνικού σχεδίου για τους υδάτινους πόρους, προσαρμοσμένου στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.
Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η αναβάθμιση των αρδευτικών δικτύων, ο περιορισμός της απώλειας νερού και η αντιμετώπιση των δυσκολιών των Τοπικών Οργανισμών Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ), που είναι αρμόδιοι για τη λειτουργία και τη συντήρηση σημαντικού τμήματος των αρδευτικών υποδομών.
Ταυτόχρονα, στο τραπέζι βρίσκεται η σταδιακή μετάβαση από καλλιέργειες με υψηλές ανάγκες σε νερό σε άλλες, οι οποίες μπορούν να είναι οικονομικά αποδοτικές με λιγότερη άρδευση. Η αλλαγή προτείνεται να σχεδιαστεί με κριτήριο τις εδαφικές και κλιματικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιοχή.
Παρεμβάσεις προτείνονται και για τις αγροτικές αποζημιώσεις, καθώς οι υφιστάμενοι ασφαλιστικοί μηχανισμοί καλούνται να αντιμετωπίσουν ζημιές που καταγράφονται συχνότερα και με μεγαλύτερη ένταση. Ειδικότερα, εισηγείται να τροποποιηθεί ο κανονισμός του ΕΛΓΑ, ώστε να διευρυνθεί η κάλυψη ζημιών που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή, μεταξύ αυτών και εκείνων από παρατεταμένη ξηρασία. Οι προτάσεις προβλέπουν επίσης αποζημίωση που μπορεί να φτάνει έως το 100% της ασφαλιζόμενης αξίας, καθώς και ειδικό μηχανισμό για εκτεταμένες φυσικές καταστροφές.
Τέλος, όλες οι παραπάνω παρεμβάσεις παραμένουν σε επίπεδο προτάσεων. Για την εφαρμογή τους θα χρειαστούν νομοθετικές πρωτοβουλίες, χρηματοδότηση και συντονισμός των αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών.
