Επισκέψεις Περιφερειάρχη Θεσσαλίας Δημήτρη Κουρέτα στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Νίκαιας, στη Meliss Κίκιζας και στον ΘΕΣγη
Υπάρχουν φορές που μια σειρά επισκέψεων μπορεί να αποτυπώσει πιο καθαρά από οποιαδήποτε παρουσίαση τις πραγματικές προκλήσεις αλλά και τις προοπτικές ενός τόπου. Η πρόσφατη παρουσία του Περιφερειάρχη Θεσσαλίας Δημήτρη Κουρέτα στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Νίκαιας «Ο Προμηθέας», στη βιομηχανία τροφίμων Melissa Κίκιζας και στον Συνεταιρισμό Αγροτών Θεσσαλίας ΘΕΣγη δεν είχε χαρακτήρα εθιμοτυπικό. Αποτέλεσε μια διαδρομή μέσα στην πραγματική οικονομία της Θεσσαλίας και ταυτόχρονα μια ευκαιρία να αναδειχθούν στην πράξη οι δυνατότητες αλλά και οι μεγάλες δυσκολίες και προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα ο πρωτογενής τομέας.
Οι τρεις σταθμοί της επίσκεψης δεν επιλέχθηκαν τυχαία. Αντιπροσωπεύουν τρεις κρίσιμους κρίκους της ίδιας αλυσίδας και αναδεικνύουν στην πράξη τους βασικούς άξονες πάνω στους οποίους μπορεί να στηριχθεί το μέλλον της θεσσαλικής αγροδιατροφής: συνεργασία, ποιότητα, καινοτομία και προστιθέμενη αξία. Ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Νίκαιας, με ιστορία από το 1935, αριθμεί περίπου 300 μέλη και διαχειρίζεται 25.000 στρέμματα με σκληρό σιτάρι, κριθάρι, βρώμη, βίκο και ελαιοκράμβη, αποτελώντας ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα οργανωμένης πρωτογενούς παραγωγής. Η Melissa Κίκιζας, που εγκατέστησε τον πρώτο της μύλο στη Λάρισα το 1974, αποτελεί σήμερα τον μεγαλύτερο αγοραστή σκληρού σιταριού στην Ελλάδα, επεξεργαζόμενη περίπου 100.000 τόνους ετησίως και παράγοντας 65.000-70.000 τόνους ζυμαρικών, ενώ υπήρξε η πρώτη εταιρεία που εφάρμοσε οργανωμένα τη συμβολαιακή γεωργία στη χώρα. Ο ΘΕΣγη, που ιδρύθηκε το 2013 και αριθμεί 56 μέλη, διαχειρίζεται περισσότερα από 50.000 στρέμματα δημητριακών, κτηνοτροφικών και αρωματικών καλλιεργειών, εκφράζοντας μια νεότερη αντίληψη που συνδέει την παραγωγή με την ποιότητα, την καινοτομία και τη δημιουργία προστιθέμενης αξίας.
Και αν υπήρχε ένας κοινός παρονομαστής σε όλες τις συζητήσεις της ημέρας, αυτός ήταν η ανάγκη η Θεσσαλία να περάσει σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, όπου η ποιότητα, η συνεργασία και η προστιθέμενη αξία θα αποτελούν τα βασικά εργαλεία για την ενίσχυση του αγροτικού εισοδήματος.
Στον Συνεταιρισμό Νίκαιας, η συζήτηση ξεκίνησε από την καθημερινότητα του αγρότη. Τις χαμηλότερες φετινές αποδόσεις, το αυξανόμενο κόστος παραγωγής, τα προβλήματα που δημιουργούν οι καιρικές συνθήκες, τη διαχείριση των υπολειμμάτων των καλλιεργειών και φυσικά το ζήτημα του νερού, που εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα για το μέλλον της θεσσαλικής γεωργίας. Οι παραγωγοί περιέγραψαν ένα περιβάλλον αυξανόμενης αβεβαιότητας, όπου το περιθώριο κέρδους περιορίζεται και οι επιλογές συχνά καθορίζονται από εξωγενείς παράγοντες.
Η Melissa Κίκιζας ανέδειξε μια διαφορετική διάσταση της αγροτικής οικονομίας: τη σύνδεση της παραγωγής με τη μεταποίηση και την αγορά. Η εταιρεία υπήρξε η πρώτη στην Ελλάδα που εφάρμοσε οργανωμένα το μοντέλο της συμβολαιακής γεωργίας στο σκληρό σιτάρι, δημιουργώντας ένα πλαίσιο συνεργασίας που σήμερα θεωρείται σχεδόν αυτονόητο, αλλά πριν από δώδεκα χρόνια αποτελούσε καινοτομία. Μέσα από την εγγυημένη ελάχιστη τιμή, την τεχνική υποστήριξη και τα κίνητρα για παραγωγή υψηλής ποιότητας, η συμβολαιακή γεωργία προσέφερε στους παραγωγούς μεγαλύτερη ασφάλεια και δυνατότητα προγραμματισμού, ενώ ταυτόχρονα εξασφάλισε στη βιομηχανία ποιοτική πρώτη ύλη.
Ωστόσο, από τις συζητήσεις αναδείχθηκε και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διάσταση. Η συμβολαιακή γεωργία μπορεί να προστατεύει τον παραγωγό από τον κίνδυνο και τις διακυμάνσεις της αγοράς, δεν αποτελεί όμως από μόνη της τον τελικό στόχο. Όπως επισημάνθηκε, το πραγματικό στοίχημα βρίσκεται στην παραγωγή υπεραξίας. Στο να μπορεί δηλαδή η πρώτη ύλη να μετατρέπεται σε προϊόν, να αποκτά προστιθέμενη αξία και να επιστρέφει μεγαλύτερο εισόδημα στον παραγωγό και στην τοπική οικονομία.
Αυτή ακριβώς η λογική βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης με τον ΘΕΣγη. Ο συνεταιρισμός επενδύει συστηματικά σε νέες αποθηκευτικές εγκαταστάσεις, σε πιστοποιήσεις ποιότητας και σε σχέδια μεταποίησης προϊόντων. Η στόχευση είναι σαφής: να μη φεύγει η αξία από τον τόπο μαζί με την πρώτη ύλη, αλλά να παραμένει στον παραγωγό μέσα από νέες δραστηριότητες, νέα προϊόντα και νέες αγορές. Η συζήτηση έφερε αναπόφευκτα στο προσκήνιο το επόμενο βήμα για τη θεσσαλική αγροδιατροφή: όχι μόνο να παράγει, αλλά να μεταποιεί, να τυποποιεί και να διεκδικεί μεγαλύτερο μέρος της αξίας που παράγει.
Μέσα από τις επισκέψεις αυτές αναδείχθηκαν ουσιαστικά δύο διαδοχικά στάδια για το μέλλον της θεσσαλικής γεωργίας. Το πρώτο είναι η προστασία του παραγωγού μέσω εργαλείων όπως η συμβολαιακή γεωργία, που μειώνει την αβεβαιότητα και επιτρέπει καλύτερο προγραμματισμό. Το δεύτερο, και ίσως σημαντικότερο, είναι η παραγωγή υπεραξίας μέσα από συνεταιριστικά σχήματα, μεταποίηση, τυποποίηση και ανάπτυξη νέων προϊόντων. Εκεί βρίσκεται η πραγματική δυνατότητα αύξησης του αγροτικού εισοδήματος και εκεί φαίνεται να συγκλίνουν τα πιο ενδιαφέροντα παραδείγματα που αναδείχθηκαν κατά τη διάρκεια της επίσκεψης.
Μέσα από όλες αυτές τις συζητήσεις αναδείχθηκε μια κοινή διαπίστωση. Η επόμενη ημέρα για τη Θεσσαλία δεν μπορεί να στηριχθεί αποκλειστικά στις επιδοτήσεις ούτε στην αναζήτηση της επόμενης «καλής χρονιάς». Χρειάζεται ισχυρούς συνεταιρισμούς, συνεργασίες, συμβολαιακή γεωργία, ποιοτική παραγωγή, μεταποίηση και ένα σαφές σχέδιο για τους υδατικούς πόρους.
Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι ο Θεσσαλός παραγωγός να μην καταλήγει σε ένα συγκεκριμένο μείγμα καλλιεργειών επειδή τον αναγκάζουν οι συνθήκες. Να μη στρέφεται στο σιτάρι επειδή δεν υπάρχει νερό για κάτι άλλο. Να μην εγκαταλείπει δυναμικές καλλιέργειες εξαιτίας του κόστους παραγωγής (ενέργεια, νερό, φυτοφάρμακα). Να μην καθορίζει τον σχεδιασμό του αποκλειστικά από τις επιδοτήσεις.
Αντίθετα, στόχος είναι να μπορεί να επιλέγει τι θα καλλιεργήσει με βάση τις πραγματικές δυνατότητες της εκμετάλλευσής του, τις ανάγκες της αγοράς, την ποιότητα που μπορεί να παράγει και το οικονομικό αποτέλεσμα που επιδιώκει. Να φτάσουμε, δηλαδή, σε ένα σημείο όπου οι καλλιεργητικές επιλογές θα αποτελούν συνειδητή επιχειρηματική απόφαση και όχι αναγκαστική προσαρμογή σε περιορισμούς. Για να συμβεί αυτό απαιτούνται επαρκείς υδατικοί πόροι, σύγχρονες υποδομές, πρόσβαση στη γνώση και την καινοτομία, ισχυρά συλλογικά σχήματα και μεγαλύτερη σύνδεση της παραγωγής με τη μεταποίηση.
Τον Περιφερειάρχη Θεσσαλίας συνόδεψαν η Χωρική Αντιπεριφερειάρχης Λάρισας Μαρία Γαλλιού, ο Αντιπεριφερειάρχης Πρωτογενούς Τομέα και Αγροτικής Οικονομίας Δημήτρης Τσέτσιλας, η Αντιπεριφερειάρχης Εθελοντισμού και Πρόνοιας Ανδριάνα Κομήτσα, ο Γενικός Διευθυντής της ΔΑΟΚ Δημήτρης Σταυρίδης και ο ειδικός συνεργάτης του Περιφερειάρχη Βασίλης Έξαρχος.
