Ο λαγοκέφαλος, ένα εισβολικό είδος που έχει εξαπλωθεί και στις ελληνικές θάλασσες, θεωρείται από τα πιο επικίνδυνα ψάρια για κατανάλωση λόγω της ισχυρής νευροτοξίνης τετροδοτοξίνης, η οποία δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα ή την κατάψυξη και μπορεί να προκαλέσει μέσα σε λίγες ώρες παράλυση, αναπνευστική ανεπάρκεια και θάνατο. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι δεν υπάρχει αντίδοτο, η αντιμετώπιση είναι μόνο υποστηρικτική σε νοσοκομείο, ενώ τα περιστατικά δηλητηρίασης στη Μεσόγειο αυξάνονται, καθιστώντας αναγκαία την ενημέρωση και την αυστηρή επιτήρηση της αγοράς.
Πιο αναλυτικά
Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus), το εισβολικό είδος που έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και στις ελληνικές θάλασσες, αποτελεί σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία, καθώς περιέχει την εξαιρετικά ισχυρή νευροτοξίνη τετροδοτοξίνη (Tetrodotoxin – TTX). Η κατανάλωσή του μπορεί να προκαλέσει σοβαρή δηλητηρίαση και σε ορισμένες περιπτώσεις να αποβεί μοιραία.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), ο λαγοκέφαλος συγκαταλέγεται στα πιο επικίνδυνα είδη ψαριών για κατανάλωση, καθώς βιοσυσσωρεύει μεγάλες ποσότητες τετροδοτοξίνης, μιας ουσίας που χαρακτηρίζεται ως μία από τις ισχυρότερες φυσικές τοξίνες που είναι γνωστές στον άνθρωπο.
Γιατί δεν τρώγεται ο λαγοκέφαλος
Η επικινδυνότητα του ψαριού οφείλεται στην παρουσία της τετροδοτοξίνης. Η ουσία αυτή δεν καταστρέφεται με το μαγείρεμα, το ψήσιμο, το τηγάνισμα ή την κατάψυξη, γεγονός που σημαίνει ότι η κατανάλωση του ψαριού παραμένει επικίνδυνη ανεξάρτητα από τον τρόπο παρασκευής του.
Οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις τοξίνης εντοπίζονται στο ήπαρ, στις ωοθήκες, στο έντερο και στο δέρμα του ψαριού. Ωστόσο, επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι τετροδοτοξίνη μπορεί να βρεθεί ακόμη και στους μυς, δηλαδή στη σάρκα του λαγοκέφαλου, γεγονός που καθιστά μη ασφαλές οποιοδήποτε μέρος του. Για τον λόγο αυτό, η διάθεση και η κατανάλωση ειδών της οικογένειας των τετραοδοντιδών απαγορεύεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πώς δρα η τοξίνη στον οργανισμό
Η τετροδοτοξίνη μπλοκάρει τα κανάλια νατρίου των νευρικών κυττάρων, με αποτέλεσμα να διακόπτεται η φυσιολογική μετάδοση των νευρικών σημάτων προς τους μύες. Καθώς η δράση της επεκτείνεται, προκαλεί προοδευτική παράλυση, η οποία μπορεί να φτάσει μέχρι τους αναπνευστικούς μύες και να οδηγήσει σε αναπνευστική ανεπάρκεια.
Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα
Σύμφωνα με επιστημονικές αναφορές, τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως μέσα σε 20 λεπτά έως τέσσερις ώρες από την κατανάλωση του ψαριού και μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Mούδιασμα στα χείλη, στη γλώσσα και στο πρόσωπο
- Aίσθημα μυρμηγκιάσματος στα χέρια και στα πόδια
- Έντονη αδυναμία
- Ζάλη και πονοκέφαλο
- Ναυτία
- Εμετούς
- Διάρροια
- Κοιλιακό πόνο
- Δυσκολία στην ομιλία
- Δυσκολία στην κατάποση
- απώλεια ισορροπίας και συντονισμού κινήσεων
Τα σοβαρά στάδια της δηλητηρίασης
Εάν η ποσότητα της τοξίνης που έχει καταναλωθεί είναι μεγάλη, η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί ραγδαία.
Οι ασθενείς είναι δυνατόν να παρουσιάσουν:
- Γενικευμένη μυϊκή παράλυση
- Αδυναμία κίνησης των άκρων
- Δυσκολία στην αναπνοή
- Πτώση της αρτηριακής πίεσης
- Διαταραχές του καρδιακού ρυθμού
- Κυάνωση
- Απώλεια φωνής
- Σπασμούς
- Αναπνευστική ανεπάρκεια
- Καρδιακή ανακοπή.
Στις πιο βαριές περιπτώσεις, ο θάνατος επέρχεται από παράλυση των αναπνευστικών μυών, με τον ασθενή να παραμένει συχνά σε πλήρη συνείδηση μέχρι τα τελευταία στάδια της δηλητηρίασης.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ειδικό αντίδοτο για την τετροδοτοξίνη. Η θεραπεία βασίζεται αποκλειστικά στην υποστηρικτική αντιμετώπιση σε νοσοκομείο και, όταν απαιτείται, στη μηχανική υποστήριξη της αναπνοής μέχρι να αποβληθεί η τοξίνη από τον οργανισμό.
Καταγεγραμμένα περιστατικά δηλητηρίασης
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί πολυάριθμα περιστατικά δηλητηρίασης από λαγοκέφαλο σε χώρες της Μεσογείου, όπως το Ισραήλ, η Τουρκία, η Αίγυπτος και ο Λίβανος. Μόνο το 2022 είχαν καταγραφεί συνολικά 93 περιστατικά δηλητηρίασης και 12 θάνατοι που συνδέθηκαν με την κατανάλωση του συγκεκριμένου είδους στη Μεσόγειο.
Μάλιστα, έχουν καταγραφεί περιστατικά όπου άνθρωποι παρουσίασαν σοβαρή δηλητηρίαση ακόμη και αφού κατανάλωσαν μόνο φιλέτο, θεωρώντας λανθασμένα ότι η απομάκρυνση των εσωτερικών οργάνων καθιστά το ψάρι ασφαλές.
Προειδοποίηση από τον FAO και τους επιστήμονες
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO) τονίζει ότι ο λαγοκέφαλος αποτελεί σημαντική απειλή για τη δημόσια υγεία και υπογραμμίζει ότι η κατανάλωσή του ενέχει σοβαρό κίνδυνο για τον άνθρωπο. Παράλληλα, Ευρωπαίοι επιστήμονες επισημαίνουν ότι, λόγω της συνεχούς εξάπλωσής του στη Μεσόγειο, αυξάνεται και η πιθανότητα να καταλήξει κατά λάθος στην τροφική αλυσίδα, γι’ αυτό και συνιστούν συνεχή ενημέρωση των καταναλωτών και αυστηρή επιτήρηση της αγοράς.
