Οι δήμαρχοι Σφακίων και Καντάνου-Σελίνου τάσσονται κατηγορηματικά κατά του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, υποστηρίζοντας ότι ανοίγει τον δρόμο για βιομηχανικής κλίμακας αιολικά έργα που απειλούν το φυσικό περιβάλλον, τη βιοποικιλότητα και το τοπίο της Κρήτης. Με κοινή παρέμβασή τους στη δημόσια διαβούλευση, ζητούν αυστηρότερη προστασία των περιοχών Natura και των ευαίσθητων οικοσυστημάτων, ουσιαστικά μέτρα για την αποξήλωση και ανακύκλωση των εγκαταστάσεων και έναν ενεργειακό σχεδιασμό που θα σέβεται τις ανάγκες και τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.
Πιο αναλυτικά
Σας επισυνάπτουμε αυτούσια την κοινή παρέμβαση του Δημάρχου Σφακίων, Ιωάννη Ζερβού, και του Δημάρχου Καντάνου-Σελίνου, Αντώνη Περράκη, στο πλαίσιο της δημόσιας διαβούλευσης για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΕΧΠ-ΑΠΕ):
Αγαπητοί Συνάδελφοι στην Αυτοδιοίκηση,
Κύριε Περιφερειάρχη, Μέλη του Περιφερειακού Συμβουλίου,
Με την παρούσα παρέμβαση, υπό την ιδιότητά μας ως Δήμαρχοι του Δήμου Καντάνου-Σελίνου και του Δήμου Σφακίων αντίστοιχα, επικοινωνούμε μαζί σας με σκοπό να συντονίσουμε τις δυνάμεις μας και να διαμορφώσουμε ένα αρραγές μέτωπο απέναντι στο υπό διαβούλευση Σχέδιο της Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των ΑΠΕ.
Η θέση του Δήμου Καντάνου, όπως αυτή αποτυπώθηκε ξεκάθαρα στην ομόφωνη απόφαση υπ’ αριθμ. 31/2024 του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Καντάνου- Σελίνου, καθώς και η θέση του Δήμου Σφακίων με την ομόφωνη με αριθμό απόφαση 31/2024 του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου Σφακίων είναι κατηγορηματικά αντίθετες στην άναρχη, βιομηχανικής κλίμακας εγκατάσταση ΑΠΕ που ισοπεδώνει το φυσικό περιβάλλον και παρακάμπτει τη βούληση των τοπικών κοινωνιών.
Ενσωματώνοντας τις τεκμηριωμένες επιστημονικές και νομικές κριτικές αναγνωρισμένων επιστημόνων και θεσμικών λειτουργών, όπως της κας. Καραμανώφ, Αντιπρόεδρο του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ. και Πρόεδρο του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας, επισημαίνουμε τα ακόλουθα κρίσιμα σημεία που καθιστούν το προτεινόμενο ΕΧΠ-ΑΠΕ άκρως επικίνδυνο για το νησί μας:
1. Παραβίαση της Πάγιας Θέσης για τις Περιοχές Natura: Αποτελεί αδιαπραγμάτευτη και πάγια θέση της Περιφέρειας Κρήτης και των Δήμων της η καθολική απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών πάρκων εντός των προστατευόμενων περιοχών του δικτύου Natura. Το υπό διαβούλευση σχέδιο, αντί να θωρακίζει αυτές τις οικολογικά ευαίσθητες ζώνες, ανοίγει «παράθυρα» χωροθέτησης, υποβαθμίζοντας την περιβαλλοντική προστασία σε απλό ρυθμιστικό εμπόδιο.
2. Φαραωνικά Έργα μέσω των Μεταβατικών Διατάξεων: Σύμφωνα με τις μεταβατικές διατάξεις του υπό διαβούλευσης σχεδίου, όλα τα φαραωνικά αιολικά έργα που έχουν ήδη κατατεθεί για έκδοση Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων (ΑΕΠΟ) στην Κρήτη, θα δύνανται να αξιολογηθούν με το παρωχημένο προϊσχύον καθεστώς (ΚΥΑ ΕΧΠ-ΑΠΕ του 2008). Στο πλαίσιο εκείνο δεν περιλαμβάνονται οι προτεινόμενοι με το νέο ΕΧΣ-ΑΠΕ αποκλεισμοί χωροθέτησης εντός περιβαλλοντικά ευαίσθητων περιοχών, όπως είναι οι Ζώνες Προστασίας της Φύσης (ΖΠΦ), κ.α., επιτρέποντας ουσιαστικά την αδειοδότηση επενδύσεων που θα έπρεπε να απορριφθούν άμεσα.
3. Χωροταξική Εντροπία στα «Μέγιστα Ποσοστά Κάλυψης» και Αναβίωση του 2008: Το υπό διαβούλευση Σχέδιο επαναφέρει τις «περιοχές αιολικής προτεραιότητας» και τις αντιεπιστημονικές διατάξεις του χωροταξικού του 2008, οι οποίες οδήγησαν σε υπερσυγκέντρωση έργων και σε βιομηχανικές τραγωδίες (όπως στον νομό Λασιθίου). Αυτή τη φορά, τα μέγιστα ποσοστά κάλυψης υπολογίζονται σε επίπεδο Δημοτικών Ενοτήτων (και όχι πρωτοβάθμιων ΟΤΑ), επιλογή εντελώς αυθαίρετη καθώς οι διοικητικές διαιρέσεις δεν σχετίζονται με τα πραγματικά μοναδικά οικοσυστήματα κάθε περιοχής.
4. Διπλάσια Μεγέθη Ανεμογεννητριών με τις Ίδιες (Παρωχημένες) Αποστάσεις: Οι συντάκτες της ΣΜΠΕ και η Διοίκηση φαίνεται να εθελοτυφλούν μπροστά στη σύγχρονη τεχνολογική πραγματικότητα, καθώς καλούνται να χωροθετήσουν ανεμογεννήτριες με μεγέθη διπλάσια από εκείνες που είχε υπόψιν του ο χωροτάκτης του 2008. Αποτελεί πλήρη παραδοξότητα και πρόκληση για την κοινή λογική το γεγονός ότι διατηρούνται αυτούσιες οι ίδιες ελάχιστες αποστάσεις του 2008 από περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, παραδοσιακούς οικισμούς, στοιχεία πολιτιστικής κληρονομιάς και Ιερές Μονές, τη στιγμή που η οπτική, ακουστική και περιβαλλοντική επιβάρυνση των νέων θηριωδών ανεμογεννητριών είναι πολλαπλάσια.
5. Ανεπάρκεια του Οριζόντιου Μέτρου Υψομετρικού Αποκλεισμού (άνω των 1200μ.): Το προτεινόμενο οριζόντιο μέτρο για την απαγόρευση χωροθέτησης αιολικών εγκαταστάσεων αποκλειστικά σε υψόμετρο άνω των 1200 μέτρων κρίνεται εντελώς προσχηματικό και ανεπαρκές. Στην πραγματικότητα, το όριο αυτό αφήνει τεράστιες, οικολογικά ευαίσθητες ορεινές και ημιορεινές περιοχές της Κρήτης (που βρίσκονται κάτω από τα 1200 μέτρα) εντελώς απροστάτευτες και εκτεθειμένες στην επέλαση των βιομηχανικών αιολικών πάρκων, αγνοώντας προκλητικά το ιδιαίτερο γεωμορφολογικό ανάγλυφο του νησιού μας.
6. Απουσία Ουσιαστικών Περιβαλλοντικών Κριτηρίων για το Τοπίο: Για την προστασία του τοπίου δεν έχει προβλεφθεί καμία μέγιστη απόσταση χωροθέτησης των ανεμογεννητριών από τις Ζώνες Προστασίας της Φύσης (ΖΠΦ), τα Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους (ΤΙΦΚ) κ.λπ. Ως εκ τούτου, τα λεγόμενα «κριτήρια εναρμόνισης» για το τοπίο στερούνται ουσιώδους περιβαλλοντικής βάσης και λειτουργούν προσχηματικά.
7. Αποδυνάμωση της Προστασίας των Λευκών Ορέων: Η θεσμοθετημένη «Περιοχή Άνευ Δρόμων» (ΠΑΔ) των Λευκών Ορέων βρίσκεται στον αέρα, καθώς δεν ανανεώθηκε η αντίστοιχη Υπουργική Απόφαση που τη διασφάλιζε. Χωρίς την άμεση ανανέωσή της, το συγκεκριμένο κριτήριο αποκλεισμού δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη για τον ορεινό όγκο των Λευκών Ορέων, αφήνοντας τις προστατευόμενες κορυφές έρμαιο των εγκαταστάσεων αιολικών πάρκων και των ισοπεδωτικών διανοίξεων οδοποιίας για τις ΑΠΕ.
8. Αγνόηση Εθνικών Σχεδίων Δράσης και Στόχων Διατήρησης: Κατά τον σχεδιασμό της χωροθέτησης, αγνοείται επιδεικτικά το θεσμοθετημένο Εθνικό Σχέδιο Δράσης (ΕΣΔ) για εμβληματικά προστατευόμενα είδη (Όρνιο, Γυπαετός, Μαυρόγυπας – ΥΑ 68086/2149, ΦΕΚ Β’ 3663/9.8.2021), καθώς και τα λοιπά σχέδια για την προστασία της σπάνιας πανίδας και χλωρίδας. Επιπλέον, δεν λαμβάνονται υπόψη οι θεσμοθετημένοι στόχοι διατήρησης των οικοτόπων κοινοτικής σημασίας (Οδηγία 92/43/ΕΟΚ – ΦΕΚ 1807/Β/2023). Ενώ γίνεται αναφορά μόνο σε οικότοπους προτεραιότητας, μένουν απροστάτευτοι τύποι οικοτόπων εξαιρετικά περιορισμένης εξάπλωσης, όπως ο τύπος οικοτόπου 5430 (Ενδημικά φρύγανα της Euphorbio-Verbascion της Κρήτης), ο οποίος εμφανίζεται σε μόλις δύο θέσεις σε ολόκληρη την Ελλάδα!
9. Υποκρισία και Απουσία Πλαισίου για την Αποκατάσταση και Ανακύκλωση: Όσον αφορά το κρίσιμο ζήτημα της απομάκρυνσης των εγκαταστάσεων ΑΠΕ (ιδίως ανεμογεννητριών και φωτοβολταϊκών) και της διαχείρισης των αποβλήτων τους μετά την πάροδο του σύντομου χρόνου ζωής τους, το Νέο Πλαίσιο αποφεύγει σκόπιμα να λάβει οποιοδήποτε ουσιαστικό μέτρο. Υιοθετώντας τη θολή διατύπωση «Επιχειρείται η διαπραγμάτευση των όρων κυρίως μέσα από τη διάγνωση της σημαντικότητάς τους στη φάση αδειοδότησης», αντιπαρέρχεται το μείζον αυτό πρόβλημα και το μεταθέτει στο επίπεδο της ατομικής περιβαλλοντικής αδειοδότησης, όπου δεν πρόκειται ποτέ να λυθεί. Αναθέτει στην ευχέρεια της αδειοδοτικής αρχής να ζητήσει από τον εκάστοτε επιχειρηματία να προτείνει ένα σχέδιο αποκατάστασης, χωρίς ούτε να δεσμεύεται από σχετικό Ρυθμιστικό Πλαίσιο, ούτε να υποχρεούται σε παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων (λ.χ. εγγυητικής επιστολής) ότι την κρίσιμη στιγμή θα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις του.
10. Οικολογική Βόμβα από τα Παροπλισμένα Έργα (Εγκατάλειψη και Υπόγειες Βάσεις): Η έγκαιρη παροχή αποτελεσματικών εγγυήσεων είναι απολύτως αναγκαία, καθώς η διεθνής πρακτική αποδεικνύει ότι, κατά κανόνα, ο υπεύθυνος φορέας του έργου είτε δεν υφίσταται ως οικονομική οντότητα στο τέλος της επένδυσης, είτε επικαλείται αδυναμία να ανταποκριθεί στις τεράστιες δαπάνες αποξήλωσης, μεταφοράς και διαχείρισης των αποβλήτων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κανονιστικό πλαίσιο για αυτά τα ζητήματα, δεν έχουν χωροθετηθεί κατάλληλοι χώροι υποδοχής παροπλισμένων υλικών, ούτε υπάρχει φορέας ικανός να τα ανακυκλώσει, ενώ το κόστος μεταφοράς στο εξωτερικό είναι δυσβάσταχτο. Ως συνέπεια, παροπλισμένες ανεμογεννήτριες εγκαταλείπονται ήδη επιτόπου ή σε άτυπες αποθέσεις. Επιπλέον, για τις τεράστιες υπόγειες βάσεις στήριξης από μπετόν δεν υπάρχει ούτε νομική υποχρέωση αλλά ούτε και αντικειμενική δυνατότητα απομάκρυνσής τους από το υπέδαφος, γεγονός που θα έχει ολέθριες και μόνιμες συνέπειες για τα υπόγεια ύδατα, το μικροκλίμα και τη συνολική λειτουργία του κρητικού οικοσυστήματος.
11. Υπονόμευση της Βιοποικιλότητας χάριν Υπερπαραγωγής Ενέργειας: Το παρόν ΕΧΠ-ΑΠΕ σχεδιάζεται σαφώς σε βάρος της βιοποικιλότητας και του τοπίου, θίγοντας ευθέως τις διεθνείς συμβάσεις και τις εθνικές μας υποχρεώσεις για το τοπίο (Ν. 3827/2010 – ΦΕΚ 30/Α/2010). Η προώθηση βιομηχανικής κλίμακας ΑΠΕ σε όλο το νησί δεν εξυπηρετεί τις ανάγκες ενεργειακής αυτονομίας της Κρήτης, αλλά στοχεύει στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας υπερδιπλάσιας από τη συνολική μας ζήτηση.
Αυτός ο σχεδιασμός απειλεί να αλλοιώσει διαπαντός το κρητικό τοπίο και τις κρητικές μαδάρες, απεμπολίζοντας τα κρίσιμα συγκριτικά πλεονεκτήματα που καθιστούν το νησί μας σημείο αναφοράς παγκοσμίως: την πλούσια γεωμορφολογία του, τη σπάνια ποικιλία οικοσυστημάτων και τα μοναδικά προστατευόμενα είδη.
Συμπέρασμα – Αίτημα για Κοινή Δράση:
Ως Δήμος Καντάνου-Σελίνου και Δήμος Σφακίων ξεκαθαρίζουμε ότι ο Ενεργειακός Σχεδιασμός στην Κρήτη οφείλει να ενσωματώνει την αρχή της ήπιας εκμετάλλευσης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Πρέπει να επιδεικνύεται απόλυτος σεβασμός στη βιοποικιλότητα, στο φυσικό περιβάλλον, στο τοπίο και στα ιδιαίτερα κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά των τοπικών κοινωνιών. Κάθε σχεδιασμός πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τις υποχρεώσεις της χώρας που απορρέουν από το ενωσιακό δίκαιο, τις διεθνείς συμβάσεις και τους εθνικούς νόμους.
Σας καλώ όλους να εκδώσουμε άμεσα κοινά ψηφίσματα, να παρέμβουμε δυναμικά στη διαβούλευση για να αποτρέψουμε την καταστροφή και την αλλοίωση της Κρήτης από τα φαρανωικού σχεδιαζόμενα έργα ΑΠΕ.
