ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

Νέος Οικοδομικός Κανονισμός: ποιος καθορίζει τελικά τι χτίζεται;

Οι κανόνες του ΝΟΚ, το σχέδιο της περιοχής και η άδεια απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα.

Από 5 λεπτά ανάγνωση
Νέος Οικοδομικός Κανονισμός: ποιος καθορίζει τελικά τι χτίζεται;
ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ
  1. 01Τι σημαίνει σήμερα ο νέος οικοδομικός κανονισμός;
  2. 02Αρκεί ο γενικός κανόνας για να ξέρουμε τι χτίζεται;
  3. 03Μπορεί ο δήμος να αλλάξει μόνος του τους όρους δόμησης;
  4. 04Τι άλλαξε με τα κίνητρα του ΝΟΚ;
  5. 05Τι ελέγχει η οικοδομική άδεια;

Όταν κοιτάζουμε ένα οικόπεδο και προσπαθούμε να καταλάβουμε τι μπορεί να χτιστεί, ο νέος οικοδομικός κανονισμός μοιάζει συχνά να δίνει την πρώτη και την τελευταία απάντηση. Δεν αρκεί, όμως, να διαβάσουμε έναν γενικό κανόνα: χρειάζεται να ελεγχθούν οι ειδικοί όροι της περιοχής και, έπειτα, αν οι μελέτες της άδειας συμμορφώνονται με αυτούς.

Αυτά είναι τρία διαφορετικά επίπεδα: ο γενικός κανονισμός, ο εγκεκριμένος πολεοδομικός σχεδιασμός και η άδεια για το συγκεκριμένο έργο. Οι βασικές διατάξεις του ΝΟΚ έχουν ενσωματωθεί στον νέο Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, ενώ οι αποφάσεις για τα κίνητρα του ΝΟΚ έφεραν στο προσκήνιο τη σημασία του σχεδιασμού κάθε περιοχής.

Τι σημαίνει σήμερα ο νέος οικοδομικός κανονισμός;

Οι βασικές διατάξεις του ΝΟΚ έχουν ενσωματωθεί στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, που κυρώθηκε με τον νόμο 5306/2026. Ο Κώδικας δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 88 στις 8 Ιουνίου 2026 και αριθμεί 477 άρθρα, συγκεντρώνοντας πολεοδομικές διατάξεις σε ενιαίο κείμενο.

Οι βασικοί κανόνες του ΝΟΚ βρίσκονται κυρίως στα άρθρα 195 έως 225, με ειδικό άρθρο για τα κίνητρα στο 204. Οι διατάξεις για τις οικοδομικές άδειες περιλαμβάνονται σε μεταγενέστερο μέρος, από το άρθρο 313. Έτσι, μια παλαιότερη παραπομπή σε άρθρο του ΝΟΚ μπορεί να χρειάζεται αντιστοίχιση με τη σημερινή αρίθμηση του Κώδικα.

Για την πρακτική αναζήτηση, το ερώτημα δεν είναι μόνο «τι λέει ο γενικός κανόνας;». Είναι και «τι προβλέπει το εγκεκριμένο σχέδιο στη συγκεκριμένη ζώνη;» και «τηρούν οι μελέτες που υποβάλλονται για την άδεια αυτούς τους όρους;».

Αρκεί ο γενικός κανόνας για να ξέρουμε τι χτίζεται;

Όχι από μόνος του. Το άρθρο 196 του Κώδικα χαρακτηρίζει τα σχετικά αριθμητικά μεγέθη ως ανώτατα επιτρεπόμενα και προβλέπει ότι οι ειδικές πολεοδομικές διατάξεις υπερισχύουν των γενικών, με τις εξαιρέσεις που αναφέρει το ίδιο άρθρο.

Το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο, ή ΤΠΣ, αποτελείται από κείμενα, χάρτες και διαγράμματα. Μπορεί να καθορίζει χρήσεις γης, όρους και περιορισμούς δόμησης, οδικά δίκτυα, ακόμη και ζώνες ειδικών πολεοδομικών κινήτρων. Μετά την έγκρισή του, η ανάπτυξη πρέπει να είναι συμβατή με όσα προβλέπει.

Ας πάρουμε ένα καθαρά υποθετικό παράδειγμα: ένα οικόπεδο στον Δήμο Αθηναίων, χωρίς να προϋποθέτουμε τι ισχύει σε κάποια συγκεκριμένη διεύθυνση. Πρώτα θα αναζητούσαμε αν υπάρχει εγκεκριμένο ΤΠΣ ή άλλο σχέδιο που καλύπτει τη θέση και τι προβλέπει για τις χρήσεις γης και τους όρους δόμησης. Έπειτα θα ελέγχαμε αν υπάρχουν ειδικές πολεοδομικές διατάξεις για τη συγκεκριμένη ζώνη και, τέλος, αν οι μελέτες που συνοδεύουν την άδεια τηρούν αυτούς τους όρους.

Γι’ αυτό η αναζήτηση μόνο με το όνομα του δήμου ή τη διεύθυνση δεν υποκαθιστά τον έλεγχο των ειδικών όρων που ισχύουν στη θέση του ακινήτου.

Μπορεί ο δήμος να αλλάξει μόνος του τους όρους δόμησης;

Ο δήμος συμμετέχει στον πολεοδομικό σχεδιασμό, αλλά δεν εγκρίνει μόνος του το ΤΠΣ. Τη σύνταξη ΤΠΣ μπορεί να κινήσει ο δήμος ή το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η έγκριση γίνεται με προεδρικό διάταγμα, ύστερα από πρόταση του υπουργού και γνώμη του ΚΕΣΥΠΟΘΑ.

Ένα ΤΠΣ μπορεί να καλύπτει μία ή περισσότερες δημοτικές ενότητες του ίδιου δήμου. Μπορεί επίσης να καλύπτει δημοτικές ενότητες όμορων δήμων, ύστερα από σχετικές αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων. Το σχέδιο, επομένως, δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με τα διοικητικά όρια ενός δήμου.

Άλλο είναι ο σχεδιασμός και άλλο η έκδοση της άδειας. Ο ισχύων Κώδικας ορίζει ότι οι Υπηρεσίες Δόμησης των δήμων είναι αρμόδιες για τις σχετικές διοικητικές πράξεις, εκτός αν ειδική διάταξη ορίζει διαφορετικά. Στις διαδικασίες αδειοδότησης, σε ορισμένες περιπτώσεις ζητείται και έγγραφη βεβαίωση της αρμόδιας ΥΔΟΜ για τους όρους δόμησης στη θέση του ακινήτου.

Έχει παρουσιαστεί νομοθετική πρωτοβουλία για νέο εθνικό οργανισμό, στον οποίο σχεδιάζεται να μεταφερθούν η έκδοση αδειών και ο έλεγχος δόμησης. Η πρόταση αυτή δεν αλλάζει από μόνη της το ισχύον πλαίσιο: ο Κώδικας εξακολουθεί να αναθέτει τις σχετικές αρμοδιότητες στις δημοτικές ΥΔΟΜ, εκτός ειδικών εξαιρέσεων.

Τι άλλαξε με τα κίνητρα του ΝΟΚ;

Οι αποφάσεις 146–149/2025 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας έκριναν ότι οι επίμαχες προσαυξήσεις δεν μπορούν να χορηγούνται οριζόντια με άδεια που αποκλίνει από τους όρους δόμησης της περιοχής. Υπό προϋποθέσεις και με ειδική τεκμηρίωση, μπορούν να ενταχθούν στον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό.

Οι αποφάσεις δεν έκριναν αντισυνταγματικό κάθε περιεχόμενο του ΝΟΚ ούτε σήμαναν ότι καταργήθηκε κάθε κίνητρο. Εγκύκλιος του ΥΠΕΝ διευκρίνισε ότι οι περιπτώσεις γ΄ και δ΄ της παραγράφου 8 του παλαιού άρθρου 15 απαιτούν ένταξη σε ΤΠΣ ή Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο, ενώ οι περιπτώσεις α΄ και β΄ εξακολουθούν να ισχύουν.

Ο Κώδικας επιτρέπει να ενταχθούν συγκεκριμένα κίνητρα και προσαυξήσεις σε ζώνες κινήτρων πολεοδομικών σχεδίων. Για τον καθορισμό τους συνεκτιμώνται, μεταξύ άλλων, η θέση και η φυσιογνωμία της περιοχής, η φέρουσα ικανότητα, η συνολική επιβάρυνση και η οικιστική πυκνότητα.

Για άδειες με τα συγκεκριμένα κίνητρα που είχαν εκδοθεί έως και τις 11 Δεκεμβρίου 2024, η διάκριση εξαρτάται από το αν είχαν αρχίσει οι εργασίες έως τότε. Αν δεν είχαν αρχίσει, προβλέπεται να αφαιρεθούν τα κίνητρα με αναθεώρηση της άδειας πριν από την υλοποίηση, με τις εξαιρέσεις των μεταβατικών διατάξεων. Αν οι εργασίες είχαν ξεκινήσει έως την ημερομηνία αυτή, η προηγούμενη χρήση των κινήτρων δεν θίγεται, αλλά δεν μπορεί να επεκταθεί με αναθεώρηση, εκτός αν η πρόσθετη δόμηση προσμετράται βάσει των τότε ισχυόντων κανόνων.

Τι ελέγχει η οικοδομική άδεια;

Η οικοδομική άδεια είναι η διοικητική πράξη που επιτρέπει τις εργασίες των συνοδευτικών μελετών, εφόσον αυτές συμφωνούν με τις ισχύουσες διατάξεις. Δεν αντικαθιστά τον γενικό κανονισμό ή το σχέδιο της περιοχής· εφαρμόζει το ισχύον πλαίσιο σε συγκεκριμένο φάκελο.

Οι άδειες των κατηγοριών 1, 2 και 3 εκδίδονται ηλεκτρονικά μετά την υποβολή φακέλου. Σε ορισμένες διαδικασίες προβλέπεται έγγραφη βεβαίωση της αρμόδιας ΥΔΟΜ για τους όρους δόμησης που ισχύουν στη θέση του ακινήτου.

Το πλαίσιο εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη. Νομοσχέδιο που ψηφίστηκε στις 11 Νοεμβρίου 2026 περιλαμβάνει στο άρθρο 79 διάταξη με τίτλο «Διόρθωση παροραμάτων Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας». Το ΥΠΕΝ την περιγράφει ως διόρθωση παροραμάτων και παραπομπών, ενώ η Επιστημονική Υπηρεσία της Βουλής σημειώνει ότι περιλαμβάνει και νέες ρυθμίσεις και τροποποιήσεις υφιστάμενων διατάξεων. Στις 16 Νοεμβρίου 2026 το νομοσχέδιο εμφανιζόταν ως ψηφισμένο, με δημοσίευση σε ΦΕΚ να εκκρεμεί· συνεπώς, οι διατάξεις του δεν παρουσιάζονται ως ήδη ισχύουσες.

Για συγκεκριμένο ακίνητο, ο μηχανικός και η αρμόδια ΥΔΟΜ μπορούν να ελέγξουν το εγκεκριμένο σχέδιο, τις ειδικές διατάξεις και τα στοιχεία του φακέλου. Το κρίσιμο είναι να εξεταστούν μαζί, όχι να αναζητηθεί μία απάντηση σε έναν μόνο κανόνα.

Προσθέστε το dimocracy στις προτιμώμενες πηγές σας στην Google

Βλέπετε πρώτα τις ειδήσεις μας στις Κορυφαίες ειδήσεις της Αναζήτησης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΔΗΜΟΙ

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ
Όλες οι εφημερίδες της ημέρας

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΔΗΜΟΙ

Όλοι οι 332 δήμοι

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Όλες οι εφαρμογές

ΘΕΜΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ

ΜΟΛΙΣ ΤΩΡΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ