Οι ανάγκες των παιδιών γίνονται ορατές σε μια διαδρομή προς το σχολείο: στη διάβαση, στον φωτισμό ή στην πρόσβαση σε έναν χώρο παιχνιδιού.
Όμως μια πόλη φιλική προς τα παιδιά δεν προκύπτει μόνο από μια νέα παιδική χαρά. Ο δήμος μπορεί να ζητήσει τη γνώμη τους, να εντοπίσει τα εμπόδια μαζί τους και να εντάξει συγκεκριμένες παρεμβάσεις και μετρήσιμους στόχους στον σχεδιασμό του.
Αυτή είναι και η λογική της πρωτοβουλίας «Πόλεις Φιλικές προς τα Παιδιά» της UNICEF: τα δικαιώματα και οι προτεραιότητες των παιδιών να έχουν θέση στις τοπικές αποφάσεις.
Πώς μπαίνουν οι ανάγκες των παιδιών στο σχέδιο του δήμου;
Η αφετηρία δεν είναι απαραίτητα ένα καινούργιο έργο. Είναι η καταγραφή όσων ήδη λειτουργούν και όσων λείπουν: πού μπορούν τα παιδιά να κινηθούν με ασφάλεια, να παίξουν, να χρησιμοποιήσουν μια εγκατάσταση ή να εκφράσουν άποψη.
Στην ελληνική διαδικασία της πρωτοβουλίας, το Δημοτικό Συμβούλιο εγκρίνει την ένταξη, ο δήμαρχος υπογράφει μνημόνιο συνεργασίας και ο δήμος ορίζει υπεύθυνο ή ομάδα συντονισμού. Πριν από το σχέδιο δράσης, προηγείται αυτοαξιολόγηση για την εικόνα και τα κενά της περιοχής.
Το σχέδιο συνδέει στόχους και δραστηριότητες με δείκτες, καθώς και με ενδεικτικό, μη δεσμευτικό προϋπολογισμό ανά τομέα συνεργασίας. Η UNICEF παρέχει τεχνική υποστήριξη και η πρόοδος παρακολουθείται βάσει του σχεδίου κάθε δήμου. Η αναγνώριση ως Πόλη Φιλική προς τα Παιδιά έρχεται μετά την επιτυχή εφαρμογή του, όχι με την υπογραφή του μνημονίου.
Η πρωτοβουλία στην Ελλάδα εγκαινιάστηκε τον Μάιο του 2021 με συνεργασία της UNICEF και του Δήμου Αθηναίων. Η Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού, στις 20 Νοεμβρίου, υπενθυμίζει το ευρύτερο πλαίσιο: την ίδια ημερομηνία, το 1989, υιοθετήθηκε η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού.
Ποιος ξέρει καλύτερα πού δυσκολεύει η διαδρομή;
Ένας περίπατος με παιδιά γύρω από ένα σχολείο μπορεί να δώσει στον δήμο μια διαφορετική εικόνα της περιοχής. Τα ίδια εντοπίζουν τα σημεία που τα δυσκολεύουν και η δημοτική αρχή μπορεί να εξετάσει διαβάσεις, φωτισμό και μέτρα περιορισμού της ταχύτητας.
Η επόμενη ερώτηση είναι αν η παρέμβαση έφερε αποτέλεσμα. Ο οδηγός της UNICEF προτείνει ετήσια παρακολούθηση στοιχείων, όπως τα ατυχήματα με παιδιά κοντά σε σχολεία και κατοικίες και η χρήση των διαβάσεων στις περιοχές αυτές.
Ένα συναφές παράδειγμα, εκτός της πρωτοβουλίας της UNICEF, δοκιμάστηκε στο Ρέθυμνο μέσω του δικτύου Schoolhoods. Από τις 5 έως τις 9 Μαΐου 2025 περιορίστηκε προσωρινά η μηχανοκίνητη κυκλοφορία γύρω από το 2ο Δημοτικό Σχολείο για μισή ώρα κάθε πρωί.
Η αναφορά του έργου κατέγραψε ότι δεν προκλήθηκε κυκλοφοριακή συμφόρηση ή διατάραξη και εισηγήθηκε να εξεταστεί επέκταση σε άλλα σχολεία, με αξιολόγηση βάσει ανατροφοδότησης και κυκλοφοριακών δεδομένων. Η δοκιμή επιτρέπει στον δήμο να αξιολογήσει την παρέμβαση πριν αποφασίσει αν θα τη συνεχίσει.
Μια παιδική χαρά είναι αρκετή αν δεν μπορούν όλοι να φτάσουν;
Ένας χώρος παιχνιδιού δεν κρίνεται μόνο από τον εξοπλισμό του. Σημασία έχουν η διαδρομή έως την είσοδο, η δυνατότητα πρόσβασης και η ασφαλής χρήση του από παιδιά με διαφορετικές ανάγκες.
Η Εθνική Στρατηγική για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία προβλέπει παρεμβάσεις προσβασιμότητας σε παιδικές χαρές, κοινόχρηστους χώρους και δίκτυα πεζής μετακίνησης, με τους δήμους μεταξύ των φορέων υλοποίησης.
Η χαρτογράφηση χρειάζεται να περιλαμβάνει όλες τις γειτονιές. Η καταγραφή της θέσης, της ποιότητας και της προσβασιμότητας των δημόσιων χώρων βοηθά να εντοπιστούν περιοχές όπου οι ανάγκες είναι μεγαλύτερες και να κατευθυνθούν ανάλογα οι παρεμβάσεις.
Έπειτα, ο δήμος μπορεί να ρωτήσει πόσα παιδιά χρησιμοποιούν μια εγκατάσταση και πόσο ικανοποιημένα είναι από αυτήν. Μια κατασκευή που παραδόθηκε είναι μετρήσιμο έργο· η χρήση της δείχνει καλύτερα αν εξυπηρετεί την καθημερινότητα για την οποία σχεδιάστηκε.
Πώς ακούγονται τα παιδιά πέρα από μία συνάντηση;
Η συμμετοχή μπορεί να πάρει περισσότερες από μία μορφές: από ένα παιδικό συμβούλιο έως μια διαδικτυακή εφαρμογή. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ζητηθούν γνώμες, αλλά να έχουν βάρος και να υπάρχουν κατάλληλοι τρόποι συμμετοχής και για παιδιά που δεν αισθάνονται άνετα να μιλήσουν δημόσια.
Στην πρώτη δημοσκόπηση του U-Report Greece, το 2022, απάντησαν 545 εγγεγραμμένοι χρήστες. Από όσους απάντησαν, το 55% προτίμησε διαδικτυακές εφαρμογές ως τρόπο συμμετοχής στις τοπικές αποφάσεις, ενώ το 24% επέλεξε δημοτικά συμβούλια νεολαίας. Τα ποσοστά αφορούν τη συγκεκριμένη δημοσκόπηση, όχι το σύνολο των παιδιών και νέων της χώρας.
Η ίδια δημοσκόπηση έδειξε πόσο διαφορετικές μπορεί να είναι οι προτεραιότητες για τον ελεύθερο χρόνο: το 32% επέλεξε δωρεάν ή χαμηλού κόστους καλλιτεχνικές, μουσικές και χορευτικές δραστηριότητες, ενώ το 31% προτίμησε ανακαίνιση ή δημιουργία παιδικών και αθλητικών εγκαταστάσεων.
Για να φανεί αν η ακρόαση μετατρέπεται σε απόφαση, ένας δήμος μπορεί να καταγράφει πόσα παιδιά συμμετείχαν, πόσες προτάσεις υιοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν και πόσο ικανοποιημένα είναι τα ίδια από τη συμμετοχή τους. Έτσι, η γνώμη τους δεν μένει μόνο στα πρακτικά μιας συνάντησης.
Τι αλλάζει όταν η πρόοδος μετριέται;
Οι δείκτες δίνουν συνέχεια στον σχεδιασμό: επιτρέπουν στον δήμο να συγκρίνει την εικόνα πριν και μετά από μια παρέμβαση και να επανεξετάσει τις επιλογές του. Μπορούν να αφορούν τόσο την ασφάλεια μιας διαδρομής όσο και τη χρήση ενός πάρκου ή την εφαρμογή προτάσεων των παιδιών.
Η πρόκληση είναι οι ανάγκες των παιδιών να εντάσσονται σταθερά στον σχεδιασμό και όχι να αντιμετωπίζονται μόνο με μεμονωμένα έργα. Για ένα παιδί, άλλωστε, η πόλη δεν τελειώνει στην πύλη της παιδικής χαράς· αρχίζει από τον δρόμο που το οδηγεί εκεί.
