Το χρηματοδοτικό έλλειμμα των Δήμων, η ουσιαστική αύξηση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων (ΚΑΠ) και η αντιστοίχιση των πόρων με τις μεταφερόμενες αρμοδιότητες αποτελούν βασικούς άξονες των θέσεων του προέδρου της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), Λάζαρου Κυρίζογλου. Στην ίδια ατζέντα περιλαμβάνονται η στήριξη των κοινωνικών υπηρεσιών και η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού.
Χρηματοδοτικό έλλειμμα 2,45 δισ. ευρώ στους Δήμους
Ο Λάζαρος Κυρίζογλου περιγράφει το λειτουργικό κόστος των Δήμων ως μια μεγάλη οικονομική πρόκληση για την Αυτοδιοίκηση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η οποία έγινε σε συνεργασία με την ΕΕΤΑΑ και εμπειρογνώμονες του Υπουργείου Εσωτερικών, το πραγματικό κόστος λειτουργίας φτάνει τα 5,34 δισ. ευρώ. Για το 2026, αντίθετα, η χρηματοδότηση από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους ανέρχεται σε 2,9 δισ. ευρώ.
Από τη σύγκριση των δύο ποσών προκύπτει έλλειμμα χρηματοδότησης 2,45 δισ. ευρώ. Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ σημειώνει ότι οι διαθέσιμοι πόροι δεν παρουσιάζουν απλώς μια πρόσκαιρη ή μικρή απόκλιση από τις ανάγκες.
«Δεν μιλάμε για μια οριακή απόκλιση, αλλά για μια σοβαρή και διαρθρωτική αναντιστοιχία μεταξύ των υποχρεώσεων της Αυτοδιοίκησης και των διαθέσιμων πόρων», τονίζει χαρακτηριστικά.
Όπως προκύπτει από τα δεδομένα που επικαλείται, οι πόροι είναι περίπου 46% λιγότεροι από όσους χρειάζονται για να καλυφθεί το πραγματικό λειτουργικό κόστος των Δήμων. Το κενό περιορίζει άμεσα τις δυνατότητες των δημοτικών αρχών να καλύπτουν τις καθημερινές ανάγκες των πολιτών, να φροντίζουν τις υποδομές και να παρέχουν υπηρεσίες ποιότητας.
Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης και οι πόροι για τις αρμοδιότητες
Η ανάθεση αρμοδιοτήτων στους Δήμους από το κεντρικό κράτος χωρίς την ταυτόχρονη εξασφάλιση των αναγκαίων χρημάτων αποτελεί ένα πάγιο πρόβλημα για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ θεωρεί σημαντική τη θεσμική πρόβλεψη του νέου Κώδικα Αυτοδιοίκησης, βάσει της οποίας κάθε νέα αρμοδιότητα που ανατίθεται στους Δήμους πρέπει να συνοδεύεται από αντίστοιχη ενίσχυση της κρατικής χρηματοδότησης.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη, ωστόσο, θα αποδειχθεί αποτελεσματική μόνο εφόσον εφαρμοστεί στην πράξη, επισημαίνει.
«Το ζητούμενο, βέβαια, είναι να εφαρμοστεί στην πράξη», αναφέρει, προσθέτοντας ότι η ΚΕΔΕ διεκδικεί έναν σταθερό μηχανισμό για την κοστολόγηση και την παρακολούθηση των αρμοδιοτήτων.
Με αυτόν τον τρόπο θα υπολογίζεται εγκαίρως το πραγματικό κόστος κάθε νέας αρμοδιότητας και θα εξασφαλίζεται η αναγκαία χρηματοδότηση. Παράλληλα, θα αποτρέπεται η προσθήκη υποχρεώσεων στους δημοτικούς προϋπολογισμούς χωρίς τους απαιτούμενους πόρους.
Αύξηση των ΚΑΠ και στοχευμένη ενίσχυση μικρών Δήμων
Για την ΚΕΔΕ, προτεραιότητα αποτελεί η ενίσχυση των Κεντρικών Αυτοτελών Πόρων, ώστε να διαμορφωθεί ένα πιο σταθερό και βιώσιμο σύστημα χρηματοδότησης για όλους τους Δήμους της χώρας.
Η λύση, όπως αναφέρεται στη συνέντευξη, δεν μπορεί να εξαρτάται μόνο από έκτακτες ενισχύσεις. Χρειάζονται μόνιμα μέτρα, τα οποία θα διασφαλίζουν ότι οι διαθέσιμοι πόροι συμβαδίζουν με το πραγματικό κόστος των δημοτικών υπηρεσιών.
«Αυτό που ζητούμε είναι μια μόνιμη και βιώσιμη λύση, ώστε η χρηματοδότηση των Δήμων να ανταποκρίνεται στο πραγματικό κόστος των αρμοδιοτήτων και των υπηρεσιών τους», σημειώνει ο Λάζαρος Κυρίζογλου.
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται στους μικρούς ορεινούς και νησιωτικούς Δήμους. Η γεωγραφική θέση τους, η έλλειψη επαρκούς προσωπικού και οι ιδιαίτερες ανάγκες των τοπικών κοινωνιών συνεπάγονται αυξημένα λειτουργικά έξοδα και πρόσθετες δυσκολίες.
Γι’ αυτό, η ΚΕΔΕ περιλαμβάνει την ειδική χρηματοδοτική ενίσχυση των Δήμων αυτών στις διεκδικήσεις της, με στόχο τη δικαιότερη κατανομή των πόρων.
Δημοτικά τέλη και κοινωνικές υπηρεσίες στο επίκεντρο της ανησυχίας
Η πίεση που δέχονται οι δημοτικοί προϋπολογισμοί προκαλεί ανησυχία για πιθανές αυξήσεις στα δημοτικά τέλη, αλλά και για το κατά πόσο μπορούν να συνεχιστούν οι κοινωνικές υπηρεσίες.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ επισημαίνει ότι η ανεπαρκής χρηματοδότηση έχει επιπτώσεις πέρα από τα οικονομικά δεδομένα, καθώς αγγίζει άμεσα την καθημερινή ζωή των πολιτών.
Στην ποιότητα ζωής και την κοινωνική συνοχή συμβάλλουν υπηρεσίες όπως η καθαριότητα, ο φωτισμός των δρόμων, η φροντίδα των υποδομών, οι παιδικοί σταθμοί, το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» και οι κοινωνικές δομές.
Ο ίδιος τονίζει παράλληλα την ευθύνη των Δήμων να διαχειρίζονται με αποτελεσματικότητα τα διαθέσιμα κονδύλια, να εφαρμόζουν διαφάνεια και λογοδοσία και να αποφεύγουν τις δαπάνες που δεν είναι αναγκαίες.
Παρά ταύτα, υπογραμμίζει ότι η βελτίωση της διαχείρισης από μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ένα χρηματοδοτικό κενό τέτοιου μεγέθους.
«Δεν μπορεί η λύση να είναι η διαρκής μετακύλιση του κόστους στους δημότες ή η αποδυνάμωση κρίσιμων κοινωνικών υπηρεσιών», επισημαίνει.
Η ανάγκη για σταθερούς πόρους και επαρκές προσωπικό στις κοινωνικές δομές είναι σαφής, ώστε οι Δήμοι να εξακολουθήσουν να στηρίζουν οικογένειες, ηλικιωμένους και ευάλωτους πολίτες, χωρίς να μετακυλίεται συνεχώς το κόστος στους δημότες.
Προσλήψεις και τοπικές υποδομές: μείωση του ενεργειακού κόστους
Στο πλαίσιο των αιτημάτων της ΚΕΔΕ για αυξημένη χρηματοδότηση, περιλαμβάνεται ένα ευρύτερο σύνολο προτάσεων που αποσκοπούν στην καλύτερη λειτουργία και την αναπτυξιακή ενίσχυση των Δήμων.
Στις προτεραιότητες της ΚΕΔΕ είναι η θέσπιση νέου αναπτυξιακού προγράμματος για τις τοπικές υποδομές, η λήψη μέτρων για το ενεργειακό κόστος, η ειδική ενίσχυση των μικρών ορεινών και νησιωτικών Δήμων, καθώς και η στελέχωση των δημοτικών υπηρεσιών.
Ειδικά για την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, η ΚΕΔΕ εισηγείται τριετές πρόγραμμα προσλήψεων, μαζί με απλούστερες και ταχύτερες διαδικασίες.
Η εύρυθμη και αποτελεσματική παροχή υπηρεσιών προϋποθέτει επαρκές προσωπικό. Οι κενές θέσεις δυσκολεύουν τόσο την καθημερινή εξυπηρέτηση των πολιτών όσο και την προώθηση έργων και παρεμβάσεων.
Η ΚΕΔΕ ζητεί, παράλληλα, σαφείς δεσμεύσεις από την κυβέρνηση και συγκεκριμένο σχέδιο για την εφαρμογή των μέτρων, ώστε οι προτεραιότητες να οδηγήσουν σε απτές παρεμβάσεις.
Διαφάνεια στους Δήμους και μέτρα κατά της διαφθοράς
Στη συνέντευξη δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια και στην αντιμετώπιση της διαφθοράς στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, με φόντο και τους προβληματισμούς για τη λειτουργία των πολεοδομιών.
Ο Λάζαρος Κυρίζογλου τονίζει ότι κάθε δημοτική αρχή έχει ως θεμελιώδεις υποχρεώσεις τη διαφάνεια, τον έλεγχο και τη λογοδοσία, ενώ οι δημόσιοι πόροι πρέπει να ελέγχονται ουσιαστικά.
Όπως αναφέρει, ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης κινείται προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης των σχετικών θεσμικών εγγυήσεων. Παράλληλα, η χρήση ψηφιακών εργαλείων μπορεί να μειώσει τη γραφειοκρατία και να καταστήσει τις διοικητικές διαδικασίες περισσότερο ιχνηλάσιμες.
«Εκεί όπου υπάρχουν φαινόμενα διαφθοράς, πρέπει να εντοπίζονται, να ελέγχονται και να αντιμετωπίζονται με απόλυτη θεσμική αυστηρότητα», τονίζει.
Παράλληλα, σημειώνει ότι οι παραβατικές συμπεριφορές πρέπει να αντιμετωπίζονται, χωρίς να στιγματίζεται συνολικά η Αυτοδιοίκηση, οι αιρετοί εκπρόσωποί της ή οι εργαζόμενοι που καθημερινά υπηρετούν τους πολίτες.
Ψηφιακός εκσυγχρονισμός των δημοτικών υπηρεσιών
Ο εκσυγχρονισμός των δημοτικών υπηρεσιών έχει ως βασικό άξονα και την αξιοποίηση της τεχνολογίας. Κατά τον πρόεδρο της ΚΕΔΕ, τα ψηφιακά εργαλεία μπορούν να επιταχύνουν τις διοικητικές διαδικασίες, να περιορίσουν τη γραφειοκρατία και να αναβαθμίσουν την εξυπηρέτηση των πολιτών.
Όπως διευκρινίζει, στόχος δεν είναι μόνο να περάσουν οι υπάρχουσες διαδικασίες σε ψηφιακή μορφή, αλλά να αναβαθμιστεί συνολικά ο τρόπος λειτουργίας των δημοτικών υπηρεσιών.
«Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να ψηφιοποιήσουμε τη γραφειοκρατία, αλλά να αξιοποιήσουμε την τεχνολογία για να κάνουμε τις υπηρεσίες μας πραγματικά καλύτερες και πιο προσβάσιμες», σημειώνει.
Επιπλέον, υπογραμμίζει ότι η ψηφιακή μετάβαση πρέπει να είναι συμπεριληπτική, διασφαλίζοντας πως δεν θα μείνουν εκτός πολίτες με μικρότερη εξοικείωση στις νέες τεχνολογίες.
Η διοικητική αποτελεσματικότητα, η διαφάνεια και η ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες συνιστούν, σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, βασικά στοιχεία ενός σύγχρονου Δήμου.
Οι προκλήσεις και οι στόχοι της Αυτοδιοίκησης
Η συνέντευξη του προέδρου της ΚΕΔΕ φωτίζει αλληλένδετα ζητήματα που αντιμετωπίζει η Τοπική Αυτοδιοίκηση: το λειτουργικό κόστος, τη χρηματοδότηση των αρμοδιοτήτων, την επαρκή στελέχωση, τη διατήρηση του κοινωνικού έργου και την ενίσχυση της διαφάνειας.
Η ΚΕΔΕ διεκδικεί πρωτίστως ένα σταθερό πλαίσιο χρηματοδότησης, ώστε οι Δήμοι να μπορούν να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους χωρίς να επιβαρύνουν διαρκώς τους δημότες.
Κρίσιμο επόμενο βήμα είναι να αποτυπωθούν οι κυβερνητικές δεσμεύσεις σε συγκεκριμένα μέτρα, με καθορισμένους πόρους και χρονοδιάγραμμα εφαρμογής. Για την Αυτοδιοίκηση, ζητούμενο δεν είναι μόνο να αντιμετωπιστούν οι σημερινές ανάγκες, αλλά και να διαμορφωθούν οι όροι για δημοτικές υπηρεσίες πιο αποτελεσματικές, διαφανείς και κοινωνικά δίκαιες.
