Η Ελλάδα στη συμμαχία των πέντε για τα «Κέντρα Επιστροφής» μεταναστών εκτός ΕΕ – Στόχος να λειτουργήσουν το 2027

Στη δημιουργία «Κέντρων Επιστροφής» εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης προχωρούν η Ελλάδα και ακόμη τέσσερις ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο οι πρώτες δομές να μπορούν να δεχθούν μετανάστες από το 2027.

Η συμφωνία επιτεύχθηκε κατά τη συνάντηση της λεγόμενης Ομάδας Πυρήνα στην Κοπεγχάγη, στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας. Την ελληνική κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης.

Οι πέντε χώρες συμφώνησαν σε ένα κοινό πλαίσιο για τη δημιουργία εγκαταστάσεων σε ασφαλείς τρίτες χώρες, πιθανότατα στην Αφρική. Σε αυτές θα μεταφέρονται άνθρωποι των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί, δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, αλλά δεν μπορούν να επιστρέψουν άμεσα στις χώρες καταγωγής τους.

Σύμφωνα με το Euractiv, στόχος είναι να έχει ολοκληρωθεί η πρώτη συμφωνία με χώρα υποδοχής γύρω στην αλλαγή του έτους, ώστε οι μεταφορές να μπορούν να αρχίσουν εντός του 2027. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί ποια χώρα ή ποιες χώρες θα φιλοξενήσουν τις δομές.

Ο κομβικός ρόλος της Ελλάδας

Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα του ευρωπαϊκού Νότου που συμμετέχει στην Ομάδα Πυρήνα και διεκδικεί κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου μοντέλου επιστροφών.

Για την Αθήνα, η πρωτοβουλία αποτελεί εργαλείο αντιμετώπισης του προβλήματος που δημιουργείται όταν ένας αιτών άσυλο λαμβάνει τελεσίδικη απορριπτική απόφαση, αλλά η επιστροφή του στη χώρα καταγωγής του δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί.

Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αδυναμία εκτέλεσης μεγάλου μέρους των αποφάσεων επιστροφής αυξάνει την πίεση στις χώρες των εξωτερικών συνόρων και τις μετατρέπει σε μόνιμα σημεία παραμονής ανθρώπων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.

«Για την Ελλάδα, μια χώρα που βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και σηκώνει δυσανάλογο βάρος διαχείρισης των ροών, η εφαρμογή των Κέντρων Επιστροφής δεν αποτελεί απλώς μια θεωρητική επιλογή, αλλά επιτακτική εθνική ανάγκη», δήλωσε ο Θάνος Πλεύρης.

Ο υπουργός σημείωσε ότι η Ελλάδα παραμένει στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, αλλά ταυτόχρονα λαμβάνει πρωτοβουλίες αποτροπής.

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε η Ελλάδα να μετατρέπεται σε μόνιμο σημείο εγκλωβισμού για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία», υπογράμμισε.

Τι συμφωνήθηκε στην Κοπεγχάγη

Οι πέντε χώρες κατέληξαν στις βασικές αρχές ενός κοινού μοντέλου συνεργασίας με την τρίτη χώρα που θα φιλοξενήσει το πρώτο Κέντρο Επιστροφής.

Παράλληλα, συμφώνησαν σε οδικό χάρτη για τις νομικές απαιτήσεις και τα εθνικά χρονοδιαγράμματα που θα πρέπει να ακολουθηθούν. Οι τεχνικές συναντήσεις και οι διερευνητικές επαφές με υποψήφιες χώρες έχουν ήδη αρχίσει.

Ο Δανός υπουργός Μετανάστευσης, Μόρτεν Μπόντσκοφ, δήλωσε ότι η Κοπεγχάγη επιδιώκει να αρχίσει τις μεταφορές έως το τέλος του 2027. Υποστήριξε επίσης ότι οι δομές δεν θα είναι στρατόπεδα κράτησης και ότι θα παρέχουν προσωρινή στέγαση και βασικές υπηρεσίες.

Οι πέντε κυβερνήσεις διαβεβαιώνουν ότι το εγχείρημα θα λειτουργήσει με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο. Στον σχεδιασμό επιδιώκεται να συμμετάσχουν διεθνείς οργανισμοί, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης.

Ωστόσο, η Ύπατη Αρμοστεία ανέφερε ότι δεν έχει ακόμη λάβει επισήμως τις λεπτομέρειες της πρότασης.

Οι αντιδράσεις και τα ανοιχτά ερωτήματα

Η δημιουργία κέντρων εκτός ΕΕ προκαλεί έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες προειδοποιούν ότι η μεταφορά ανθρώπων σε τρίτες χώρες ενδέχεται να δυσχεράνει την πρόσβασή τους σε ένδικα μέσα και να περιορίσει την εποπτεία των συνθηκών διαβίωσής τους.

Το Συμβούλιο της Ευρώπης και προσφυγικές οργανώσεις έχουν εκφράσει επιφυλάξεις για το κατά πόσο μπορούν να διασφαλιστούν στην πράξη η ασφάλεια, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η απαγόρευση επαναπροώθησης σε χώρες όπου οι μετανάστες κινδυνεύουν.

Ανοιχτά παραμένουν επίσης κρίσιμα πρακτικά ζητήματα: ποια χώρα θα δεχθεί να φιλοξενήσει τις δομές, ποιος θα έχει την ευθύνη λειτουργίας τους, πόσο θα κοστίζουν και τι θα συμβαίνει με όσους δεν μπορούν να επιστρέψουν ούτε μετά την παραμονή τους σε ένα τέτοιο κέντρο.

Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή

Η συμφωνία της Κοπεγχάγης δεν σημαίνει ότι έχει ήδη αποφασιστεί η κατασκευή συγκεκριμένου κέντρου. Αποτελεί, όμως, τη μετάβαση από μια γενική πολιτική συζήτηση σε κοινό σχέδιο με χρονοδιάγραμμα, νομικές προϋποθέσεις και διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες.

«Οι τεχνικές συναντήσεις και οι διαβουλεύσεις με υποψήφιες τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει», ανέφερε ο Θάνος Πλεύρης, εκφράζοντας αισιοδοξία ότι σύντομα θα επιτευχθεί μια «αμοιβαία επωφελής συμφωνία».

Το 2027 αποτελεί πλέον τον πρώτο χρονικό στόχο. Η υλοποίησή του, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την εξεύρεση χώρας υποδοχής, τις εγγυήσεις για τα δικαιώματα των μεταφερόμενων και την αντιμετώπιση των νομικών ενστάσεων που συνοδεύουν το αμφιλεγόμενο σχέδιο