Καθώς εντείνεται η συζήτηση για επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης, σήμερα επαναλαμβάνονται οι υποθαλάσσιες έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Η Αθήνα προχωρά σε σημαντικές κινήσεις με γεωπολιτικό βάρος στην Ανατολική Μεσόγειο. Καθοριστική αφορμή για να επανέλθουν στο προσκήνιο οι θαλάσσιες ζώνες και τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας φαίνεται πως στάθηκε η πρόσφατη έγκριση από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019. Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα εξακολουθεί να αμφισβητεί τη διεξαγωγή ερευνών σε περιοχές όπου προβάλλει δικές της αξιώσεις. Στο επίκεντρο βρίσκεται πλέον το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo», που πρόκειται να αναχωρήσει από το Ηράκλειο για να συνεχίσει τις εργασίες οι οποίες απαιτούνται για την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου. Το έργο έχει στρατηγική σημασία για τη σύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου με την ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας.
Οι ΗΠΑ παρεμβαίνουν στις εξελίξεις
Το διπλωματικό παρασκήνιο βρίσκεται σε έντονη κινητικότητα, ενώ οι ΗΠΑ διαβιβάζουν πλέον τη θέση τους μέσω των διπλωματικών Αρχών τους στην Άγκυρα, τη Λευκωσία και την Αθήνα. Η στάση τους ακολουθεί την «γραμμή» που παρουσίασε ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην ελληνική πρωτεύουσα. Η διατύπωση είναι σαφής και δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: «σε τέτοια έργα δεν δικαιολογείται να προβληθεί ένσταση ή αντίρρηση (objection) από καμία πλευρά».
Την ίδια ώρα, η ελληνική κυβέρνηση αξιολογεί τις επιλογές της μετά την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου, μέσω του οποίου επιχειρείται η χάραξη θαλάσσιων ζωνών Τουρκίας και Λιβύης, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και ιδίως της Κρήτης. Στα μέτρα που μπορεί να εξετάσει η Αθήνα περιλαμβάνεται η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Πρόκειται για κυριαρχικό δικαίωμα που κατοχυρώνεται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και έχει ήδη εφαρμοστεί από την Ελλάδα στο Ιόνιο Πέλαγος, από το 2021. Αντίστοιχη κίνηση νότια της Κρήτης θα αύξανε σημαντικά την έκταση της θαλάσσιας περιοχής όπου η χώρα ασκεί πλήρη κυριαρχία, σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να παγιώσει τις διεκδικήσεις της μέσω της συμφωνίας με τη Λιβύη.
Το ενδεχόμενο έχει εξεταστεί τόσο στο Μέγαρο Μαξίμου όσο και στο υπουργείο Εξωτερικών, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει οριστεί χρονοδιάγραμμα εφαρμογής. Σε συνέντευξή του στον ΑΝΤ1 την περασμένη Τετάρτη, ο Γιώργος Γεραπετρίτης ξεκαθάρισε ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων παραμένει μέρος του ελληνικού σχεδιασμού, επισημαίνοντας ότι «η επέκταση των χωρικών υδάτων θα γίνει όταν το κρίνει η ελληνική πολιτεία». Παράλληλα, δεν συνέδεσε την απόφαση αυτή με την ανάγκη άμεσης απάντησης στις κινήσεις Τουρκίας και Λιβύης. Όπως υπογράμμισε, η εξωτερική πολιτική προϋποθέτει προετοιμασία, τον κατάλληλο χρόνο και αξιοποίηση των διεθνών συμμαχιών. Η τοποθέτηση αυτή δείχνει ότι η κυβέρνηση θέλει να κρατήσει το συγκεκριμένο δικαίωμα στη διπλωματική της φαρέτρα και να επιλέξει η ίδια πότε και υπό ποιες συνθήκες θα το ασκήσει.
Αίγυπτος: Διαβουλεύσεις για νέα συμφωνία ΑΟΖ
Η Αίγυπτος έχει σημαντική θέση στους ελληνικούς σχεδιασμούς, καθώς απορρίπτει επίσης το τουρκολιβυκό μνημόνιο, εκτιμώντας ότι θίγει τα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα. Η σύμπτωση θέσεων Αθήνας και Καΐρου μπορεί να διευκολύνει τις συνομιλίες για επέκταση της συμφωνίας μερικής οριοθέτησης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, η οποία υπεγράφη τον Αύγουστο του 2020. Στις 22 Οκτωβρίου, οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών, Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι, συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις με σκοπό να διευρυνθεί η γεωγραφική κάλυψη της ισχύουσας συμφωνίας. Η εξέλιξη σημειώνεται ενώ και οι δύο πλευρές υφίστανται τις επιπτώσεις της προσέγγισης Τουρκίας και Λιβύης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το ενδεχόμενο επέκτασης, καθώς στη συμφωνία του 2020 δεν περιλαμβάνονται θαλάσσιες περιοχές ανατολικά του 28ου μεσημβρινού. Εκεί προκύπτουν περίπλοκα ζητήματα για την επήρεια των ελληνικών νησιών και τη χάραξη των θαλάσσιων ζωνών. Στο παρελθόν, το Κάιρο είχε εκφράσει επιφυλάξεις για περαιτέρω διεύρυνση της συμφωνίας, όμως οι μεταβολές στις γεωπολιτικές ισορροπίες της περιοχής διαμορφώνουν νέα δεδομένα. Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Βεγγάζης, το οποίο επί χρόνια τηρούσε αντίθετη στάση, αποτελεί ένδειξη ότι αυξάνεται η επιρροή της Τουρκίας στο εσωτερικό της Λιβύης και καθιστά εντονότερη την ανάγκη συντονισμού Ελλάδας και Αιγύπτου.
Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών εξέφρασε αισιοδοξία για τις συνομιλίες με το Κάιρο και δήλωσε ότι οι τεχνικές διαβουλεύσεις αναμένεται να αρχίσουν σύντομα, με την προσδοκία να προκύψουν συγκεκριμένα αποτελέσματα σε σύντομο διάστημα. Μια πιθανή νέα συμφωνία θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά το πλαίσιο των θαλάσσιων οριοθετήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, προσθέτοντας νομικά και διπλωματικά δεδομένα έναντι των τουρκικών και λιβυκών διεκδικήσεων.
