Αίγυπτος: Ανοίγει διάλογο με την Τρίπολη για τις θαλάσσιες ζώνες – Τι αλλάζει για την Ελλάδα

Η Αίγυπτος αλλάζει σε σημαντικό βαθμό την πολιτική της απέναντι στη Λιβύη, με συνέπειες για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Παρότι το Κάιρο στήριζε επί χρόνια τον στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ στην ανατολική Λιβύη, πλέον καλλιεργεί δεσμούς και με την κυβέρνηση της Τρίπολης και ξεκινά συζητήσεις για τις θαλάσσιες διαφορές. Παραμένει, ωστόσο, αντίθετο στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.

Νέα διπλωματική κινητικότητα σηματοδότησε η επίσκεψη στην Τρίπολη, στις 7 Νοεμβρίου, του υπουργού Εξωτερικών της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπντελάτι. Εκεί είχε επαφές με τον πρωθυπουργό Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά και άλλους Λίβυους αξιωματούχους, ενώ προχώρησε και στα εκ νέου εγκαίνια του ιστορικού κτηρίου της αιγυπτιακής πρεσβείας, που ήταν κλειστό από το 2014. Η πρεσβεία είχε επαναλειτουργήσει το 2021, αλλά η επιστροφή της στην παλιά έδρα έχει ξεχωριστή συμβολική σημασία.

Στην ατζέντα βρέθηκε ακόμη η συνεργασία στους τομείς της οικονομίας και της ενέργειας, με θέματα όπως η διύλιση λιβυκού πετρελαίου στην Αίγυπτο, τα δίκτυα φυσικού αερίου και η ηλεκτρική διασύνδεση.

Συζητήσεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο

Κυρίως, όμως, Κάιρο και Τρίπολη έχουν αρχίσει να εξετάζουν απευθείας τις διαφωνίες τους γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Στο τηλεοπτικό δίκτυο Alghad, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών Νάντερ Ζάκι δήλωσε ότι οι δύο πλευρές αναζητούν συναινετική διευθέτηση, χωρίς να έχουν αποφασίσει ακόμη πώς θα διεξαχθούν οι συνομιλίες. Τόνισε εκ νέου, ωστόσο, πως το μνημόνιο δεν έχει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες και θίγει τα δικαιώματα του Καΐρου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και την υφαλοκρηπίδα.

Η διαφορά είναι ουσιαστική: η Αίγυπτος προτίθεται να συζητήσει με την κυβέρνηση της Τρίπολης τις διαφωνίες που αφορούν το μνημόνιο, χωρίς να αποδέχεται τη νομιμότητά του.

Σε συνέντευξή του στο αιγυπτιακό Al-Qahera News, ο Ντμπεϊμπά έδωσε περισσότερα στοιχεία. Όπως είπε, προγραμματίζεται να συγκληθεί κοινή επιτροπή Λιβύης και Αιγύπτου, είτε στην Τρίπολη είτε στο Κάιρο. Η επιτροπή θα εξετάσει τις αντιρρήσεις της Αιγύπτου για το μνημόνιο, τις διαφορετικές απόψεις και τους αντίστοιχους χάρτες οριοθέτησης των θαλάσσιων περιοχών.

Συνεννόηση της Άγκυρας με την Τρίπολη

Η διπλωματική κίνηση εντάσσεται στην προσπάθεια της Άγκυρας να πείσει την Αίγυπτο να συνάψει μαζί της διαφορετική συμφωνία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.

Στις 28 Οκτωβρίου, το υπουργείο Άμυνας της Τουρκίας επανέφερε την πρόταση προς το Κάιρο, υποστηρίζοντας ότι μια συμφωνία με την Τουρκία θα μπορούσε να εξασφαλίσει στην Αίγυπτο πάνω από 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιπλέον θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σχέση με πιθανή συμφωνία με την Ελλάδα. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στην αμφισβήτηση από την Άγκυρα της επήρειας των ελληνικών νησιών κατά τον προσδιορισμό της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ.

Για την Άγκυρα, ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν τόσο η συνάντηση Ντμπεϊμπά–Αμπντελάτι όσο και η ανακοίνωση ότι θα συζητηθούν οι θαλάσσιοι χάρτες. Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι η Τρίπολη συντάσσεται με την τουρκική προσπάθεια προσέγγισης του Καΐρου, προσφέροντας ως κίνητρο περισσότερα τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας.

Η φιλοκυβερνητική εφημερίδα της Τουρκίας Türkiye χαρακτηρίζει ήδη την έναρξη των επαφών Καΐρου–Τρίπολης «πράσινο φως» από την Αίγυπτο για συζήτηση του τουρκολιβυκού μνημονίου και θεωρεί ότι η εξέλιξη ευνοεί την Άγκυρα. Αυτή, ωστόσο, είναι η τουρκική ανάγνωση, καθώς η αιγυπτιακή κυβέρνηση εξακολουθεί να απορρίπτει νομικά το μνημόνιο.

Οι δεσμοί με τον Χαφτάρ και την κυβέρνηση της Τρίπολης

Η σύσφιξη των σχέσεων με την Τρίπολη θέτει ερωτήματα για το μέλλον των παραδοσιακά στενών δεσμών του Καΐρου με τον Χαλίφα Χαφτάρ.

Δεν διαφαίνεται, πάντως, ότι η Αίγυπτος απομακρύνεται από τον στρατάρχη. Τον περασμένο Αύγουστο ο πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι τον φιλοξένησε στο Κάιρο, επιβεβαιώνοντας ότι η συνεργασία τους συνεχίζεται.

Η επιλογή του Καΐρου φαίνεται να είναι μια πολιτική με περισσότερες διαστάσεις: διατηρεί την επιρροή του στην ανατολική Λιβύη και ταυτόχρονα αποκτά απευθείας δίαυλο με την κυβέρνηση της Τρίπολης.

Παράλληλα, η Τουρκία έχει επεκτείνει τις επαφές της με την οικογένεια Χαφτάρ. Η Βουλή των Αντιπροσώπων στην ανατολική Λιβύη επικύρωσε το μνημόνιο στις 20 Οκτωβρίου, δείχνοντας πόσο έχουν αλλάξει οι παλαιότερες ισορροπίες.

Οι συνέπειες για την Ελλάδα

Το βασικό ζήτημα για την Αθήνα είναι κατά πόσο οι συνομιλίες Καΐρου – Τρίπολης θα καταλήξουν σε συγκεκριμένες προτάσεις για τη θαλάσσια οριοθέτηση και ποια έκταση θα καλύπτουν.

Η Ελλάδα και η Αίγυπτος υπέγραψαν τον Αύγουστο του 2020 συμφωνία για τη μερική οριοθέτηση της ΑΟΖ, με την πιθανότητα επέκτασης της συμφωνίας να παραμένει ανοιχτή. Τον Οκτώβριο, οι υπουργοί Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι επιβεβαίωσαν ότι συντονίζονται και ότι αντιτίθενται από κοινού στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η διαφοροποίηση αυτή έγινε εμφανής και στις 26 Οκτωβρίου. Τότε, στη Νέα Υόρκη, ο Γιώργος Γεραπετρίτης παρουσίασε κοινή δήλωση εκ μέρους της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κυπριακής Δημοκρατίας, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την οποία απορρίφθηκε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο συνάδει με το διεθνές δίκαιο ή μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε βάρος τρίτων κρατών.

Δεν διαφαίνεται, συνεπώς, μεταβολή της αιγυπτιακής πολιτικής εις βάρος της Ελλάδας. Αντίθετα, η προσέγγιση ανάμεσα στο Κάιρο και την Τρίπολη ενδέχεται να έχει στόχο να περιορίσει τις επιπτώσεις του μνημονίου στα συμφέροντα της Αιγύπτου.

Παραμένει, πάντως, άγνωστο τι θα περιλαμβάνει μια πιθανή συμφωνία. Σε περίπτωση που οι συνομιλίες καταλήξουν σε συγκεκριμένους χάρτες και οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, η επίδρασή τους για την Ελλάδα θα κριθεί από το αν θα γίνονται σεβαστά τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, με ιδιαίτερη έμφαση στην Κρήτη.

Γι’ αυτό η Αθήνα έχει κάθε λόγο να παρακολουθεί από κοντά τις επαφές μεταξύ Καΐρου και Τρίπολης. Οι εξελίξεις σημειώνονται καθώς η Τουρκία και η Αίγυπτος επαναπροσδιορίζουν τις σχέσεις τους με τα δύο αντίπαλα κέντρα εξουσίας στη Λιβύη.