Εξαγωγές επιτραπέζιας ελιάς: Η Ελλάδα στη δεύτερη θέση παγκοσμίως

Η Ελλάδα καταλαμβάνει τη δεύτερη θέση παγκοσμίως στις εξαγωγές επιτραπέζιων ελιών, με περισσότερες από 100 χώρες να προμηθεύονται πάνω από το 90% της εγχώριας παραγωγής. «Η εξαγωγική του θέση κατακτήθηκε με ιδιωτική πρωτοβουλία και πολυετείς επενδύσεις. Δεν μπορεί, όμως, να θεωρείται δεδομένη ούτε να διατηρηθεί χωρίς ένα συνεκτικό και μακροπρόθεσμο πλαίσιο στήριξης», δήλωσε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Κώστας Ζούκας, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών – Τυποποιητών – Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών (ΠΕΜΕΤΕ).

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι, έπειτα από δέκα χρόνια ανόδου, οι εξαγωγές μειώθηκαν κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 κατά 2,25% ως προς τον όγκο και κατά 0,99% ως προς την αξία. Η κάμψη καταγράφεται μετά το ιστορικό υψηλό του 2025, όταν οι εξαγωγές ανήλθαν σε 282.025 τόνους, αξίας περίπου 871,4 εκατ. ευρώ. Στη δεκαετία 2015-2025, πάντως, η αξία τους ενισχύθηκε περίπου 115% και οι ποσότητες κατά 61%.

Ο κ. Ζούκας χαρακτηρίζει την πτώση του πρώτου εξαμήνου του 2026, κατά 2,25% σε όγκο και 0,99% σε αξία, «σαφές προειδοποιητικό μήνυμα για τον κλάδο της επιτραπέζιας ελιάς». Ως αιτίες αναφέρει τις πιέσεις σε όλη την αλυσίδα αξίας: το υψηλότερο ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, τις μη μισθολογικές επιβαρύνσεις και τις δαπάνες συσκευασίας, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις, την εξασθένηση της αγοραστικής δύναμης σε σημαντικές αγορές, την αβεβαιότητα γύρω από τους δασμούς στις ΗΠΑ και τον ανταγωνισμό από χώρες με χαμηλότερο κόστος.
Με βάση τις εκτιμήσεις, το 2026 αναμένεται να είναι απαιτητικό για τις εξαγωγικές επιχειρήσεις. «Η πορεία θα εξαρτηθεί από τη διεθνή ζήτηση, την απορρόφηση των αποθεμάτων και, κυρίως, τη δυνατότητα των ελληνικών επιχειρήσεων να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους», τονίζει.

Οι εξαγωγές επιτραπέζιας ελιάς προς τις ΗΠΑ

Περίπου το 30% των ελληνικών εξαγωγών επιτραπέζιας ελιάς κατευθύνεται στις ΗΠΑ. Η αξία των πωλήσεων στην αμερικανική αγορά, ωστόσο, υποχώρησε το 2025 κατά 6,6% σε σύγκριση με το 2024. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 καταγράφηκε νέα μείωση, 1,7% στην αξία και 1,1% στην ποσότητα. Από το 2024 έως και το πρώτο εξάμηνο του 2026, η συνολική πτώση της εξαγωγικής αξίας πλησιάζει το 8,2%.

Ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ένωσης Μεταποιητών – Τυποποιητών – Εξαγωγέων Επιτραπέζιων Ελιών επισημαίνει ότι «Οι διαδοχικές και απρόβλεπτες μεταβολές της αμερικανικής δασμολογικής πολιτικής έχουν δημιουργήσει συνθήκες έντονης αβεβαιότητας, επιβαρύνοντας την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιτραπέζιων ελιών και δυσχεραίνοντας τον εμπορικό προγραμματισμό».
Παράλληλα, σημειώνει πως οι ΗΠΑ δεν παράγουν ελληνικές ποικιλίες και υπενθυμίζει ότι, όταν επιβλήθηκαν δασμοί το 2019, οι ελληνικές επιτραπέζιες ελιές εξαιρέθηκαν από τους πρόσθετους δασμούς.

«Το γεγονός αυτό προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, καθώς οι ΗΠΑ δεν είναι μια αγορά που μπορεί εύκολα να υποκατασταθεί», αναφέρει. Όπως εξηγεί, οι εναλλακτικές αγορές μπορούν να προσφέρουν προοπτικές, αλλά η διείσδυση σε αυτές απαιτεί χρόνο, επενδύσεις και στοχευμένο σχεδιασμό. Επομένως, δεν είναι σε θέση να καλύψουν άμεσα πιθανές απώλειες στην αμερικανική αγορά.

Ανησυχία για τους όρους της συμφωνίας ΕΕ-Mercosur

Όπως αναφέρει ο κ. Ζούκας, οι ευρωπαϊκές και οι ελληνικές ελιές δεν εντάσσονται στη μείωση ή την κατάργηση των υφιστάμενων δασμών, που ανέρχονται σε 12,8%. Αντίθετα, προβλέπεται πλήρης απελευθέρωση των δασμών για τις ελιές που εισάγονται στην ΕΕ από τις χώρες της Mercosur. Η συγκεκριμένη ρύθμιση, τονίζει, προκαλεί ασυμμετρία και θέτει σε κίνδυνο τη θέση των ελληνικών προϊόντων στη Βραζιλία, όπου η ετήσια κατανάλωση εκτιμάται σε περίπου 120.000 τόνους. Την ίδια ώρα, η Αργεντινή, χάρη στο σημαντικά χαμηλότερο κόστος παραγωγής της, αποκτά ευνοϊκότερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

«Το μήνυμα είναι σαφές: δεν αρκεί να αναζητούμε νέες αγορές όταν κινδυνεύουμε να χάσουμε μερίδια από εκείνες που ήδη έχουμε κατακτήσει», τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Ζητά, παράλληλα, μια συνεκτική εθνική και ευρωπαϊκή στρατηγική, εμπορική διπλωματία και σταθερούς κανόνες στο διεθνές εμπόριο.

Η αγορά της Αυστραλίας και η άνοδος της Αιγύπτου

Στην Αυστραλία, η Ελλάδα εξακολουθεί να κατέχει περίπου το 60% της αξίας των εισαγωγών επιτραπέζιας ελιάς, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία. Το μερίδιο της Αιγύπτου, όμως, αυξήθηκε μέσα σε τρία χρόνια από 3,1% σε 17,5%. Η χώρα έχει διευρύνει την ελαιοκομική, μεταποιητική και εξαγωγική της δραστηριότητα, αξιοποιώντας τόσο την άφθονη πρώτη ύλη όσο και το χαμηλότερο κόστος παραγωγής και εργασίας.

Ο κ. Ζούκας αναφέρει ότι «Η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς στηρίζεται στην ποιότητα και στα ιδιαίτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των ελληνικών ποικιλιών, στην παράδοση και την τεχνογνωσία της μεταποίησης και τυποποίησης, στην ασφάλεια των τροφίμων, στην ιχνηλασιμότητα και στην αξιοπιστία των ελληνικών εξαγωγικών επιχειρήσεων». Προσθέτει πως η ποιότητα και η διαφοροποίηση πρέπει να συνοδεύονται από μείωση του παραγωγικού και λειτουργικού κόστους.

Οι επιχειρήσεις καλούνται να ανταποκριθούν και σε αυστηρότερες απαιτήσεις για πιστοποιήσεις, ασφάλεια τροφίμων και βιωσιμότητα, γεγονός που προϋποθέτει συνεχή χρηματοδότηση και τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Ο πρόεδρος της ΠΕΜΕΤΕ επισημαίνει πως η μεταποίηση και οι εξαγωγές έχουν εκσυγχρονιστεί, σε αντίθεση με την πρωτογενή παραγωγή, η οποία εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από μικρό και κατακερματισμένο κλήρο, χαμηλή παραγωγικότητα και έλλειψη επενδύσεων. Παράλληλα, η κλιματική κρίση έχει επιπτώσεις τόσο στην επάρκεια όσο και στην ποιότητα της πρώτης ύλης.

Η φετινή συγκομιδή και η πορεία των τιμών

Για την τρέχουσα ελαιοκομική περίοδο, η παραγωγή κινείται σε κανονικά επίπεδα. Μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο κ. Ζούκας ανέφερε ότι στη Χαλκιδική οι ποσότητες για επιτραπέζια χρήση, σε συνδυασμό με τα αυξημένα αποθέματα της περασμένης περιόδου, εκτιμάται πως καλύπτουν με το παραπάνω τις εξαγωγικές ανάγκες. Την ίδια στιγμή, οι επιχειρήσεις έχουν να διαχειριστούν αποθέματα που αγοράστηκαν σε υψηλές τιμές, την ώρα που η ζήτηση υποχωρεί και ο ανταγωνισμός εντείνεται. «Συνεπώς, η επάρκεια της φετινής παραγωγής δεν συνεπάγεται αυτομάτως βελτίωση των εμπορικών συνθηκών ή δυνατότητα μετακύλισης του κόστους στις τιμές πώλησης», υπογράμμισε.

Οι προβλέψεις για την ποικιλία «Καλαμάτα» είναι ευνοϊκές, καθώς η παραγωγή εκτιμάται ότι θα κινηθεί περίπου στα ίδια επίπεδα με την προηγούμενη περίοδο και μέχρι στιγμής ο καρπός δεν παρουσιάζει ποιοτικά ζητήματα. Η οριστική εκτίμηση θα διαμορφωθεί μετά την ολοκλήρωση της συγκομιδής και με βάση τη ζήτηση στις διεθνείς αγορές.

Στις πράσινες ελιές, οι τιμές παραγωγού υποχώρησαν, ακολουθώντας την πτώση που καταγράφηκε στις ελαιοπαραγωγικές χώρες. «Δεν μπορούν να υπάρξουν ισχυρές εξαγωγές χωρίς βιώσιμη πρωτογενή παραγωγή, όπως δεν μπορούν να διασφαλιστούν οι ελαιοπαραγωγοί χωρίς ανταγωνιστικές και εξωστρεφείς μεταποιητικές, εξαγωγικές επιχειρήσεις», δήλωσε ο κ. Ζούκας.

Οι διατροφικές σημάνσεις Health Star Rating και Nutri-Score

Στις θεσμικές εκκρεμότητες, η ΠΕΜΕΤΕ κατατάσσει το ενδεχόμενο να καταστεί υποχρεωτική η χρήση συστημάτων διατροφικής επισήμανσης, μεταξύ των οποίων το Health Star Rating και το Nutri-Score. Ζητά να θεσπιστούν κριτήρια δίκαια και επιστημονικά τεκμηριωμένα, τα οποία θα συνυπολογίζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της επιτραπέζιας ελιάς. Παράλληλα, διεκδικεί τη λειτουργία Μητρώου Συσκευαστηρίων Επιτραπέζιων Ελιών, αίτημα που αποτελεί πάγια θέση τόσο της ΠΕΜΕΤΕ όσο και της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Επιτραπέζιας Ελιάς (ΔΟΕΠΕΛ).

Μέσω των μελών της, η ΠΕΜΕΤΕ καλύπτει πάνω από το 95% των ελληνικών εξαγωγών και περισσότερο από το 85% της εγχώριας παραγωγής. Για το διάστημα 2025-2028 υλοποιεί το πρόγραμμα «OlivEU Organic», το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και από ίδια συμμετοχή, με στόχο την προβολή των ευρωπαϊκών βιολογικών επιτραπέζιων ελιών στη Γαλλία και την Πολωνία. Η Ινδία βρίσκεται επίσης υπό εξέταση ως μακροπρόθεσμη εξαγωγική αγορά, παρά τα εμπόδια πρόσβασης και τις εμπορικές επιβαρύνσεις.

Τον Μάιο του 2026, η ΠΕΜΕΤΕ συνέβαλε στην ίδρυση της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Βιομηχανίας Επιτραπέζιας Ελιάς (EFOI), από κοινού με τις αντίστοιχες οργανώσεις της Ιταλίας και της Ισπανίας, με αποστολή τον συντονισμό και την εκπροσώπηση του ευρωπαϊκού κλάδου. Ακόμη, αποτελεί ιδρυτικό μέλος της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Επιτραπέζιας Ελιάς, εκπροσωπώντας το 50% της συμμετοχής του δευτερογενούς και τριτογενούς τομέα.