Στις 31 Ιουλίου 1964 κυκλοφόρησε το 45άρι του Gino με τους Γαλαξίες, «Κλεοπάτρα με μπλουτζίνς», που θεωρείται η πρώτη καταγεγραμμένη απόπειρα ροκ τραγουδιού με ελληνικό στίχο και μία από τις πρώτες στιγμές του ελληνικού ροκ. Αν και δεν γνώρισε μεγάλη εμπορική επιτυχία, το τραγούδι άνοιξε τον δρόμο για την καθιέρωση της ελληνόφωνης ποπ και ροκ σκηνής, η οποία βρήκε αργότερα τη μεγάλη της απήχηση με τους Olympians, τον Σαββόπουλο και άλλα συγκροτήματα της δεκαετίας του 1970.
Πιο αναλυτικά
Όταν γίνεται λόγος για τις απαρχές του ελληνικού ροκ, το μυαλό πηγαίνει συνήθως στους Forminx, στους Olympians ή στα συγκροτήματα που γνώρισαν μεγάλη επιτυχία στα τέλη της δεκαετίας του 1960.
Η πρώτη, όμως, καταγεγραμμένη απόπειρα να ακουστεί ένα ροκ τραγούδι με ελληνικούς στίχους είχε προηγηθεί. Δεν έγινε από κάποιο από τα μεγάλα ονόματα που συνδέθηκαν αργότερα με το είδος, αλλά από έναν κοσμοπολίτη τραγουδιστή με το όνομα Gino και ένα από τα πρώτα νεανικά συγκροτήματα της Αθήνας, τους Γαλαξίες.
Σαν σήμερα, η ροκ είπε τις πρώτες της λέξεις στα ελληνικά.
Στις 31 Ιουλίου 1964 κυκλοφόρησε από την Polydor το 45άρι με τα τραγούδια «Snap-snap-snap» και «Cleopatra in bluejeens», γνωστό στα ελληνικά ως «Κλεοπάτρα με μπλουτζίνς».
Ο δίσκος πέρασε τότε σχεδόν απαρατήρητος από το ευρύ κοινό. Περισσότερες από έξι δεκαετίες αργότερα, όμως, θεωρείται η στιγμή που οι ηλεκτρικές κιθάρες, οι ρυθμοί του rock ’n’ roll και οι επιρροές από το rhythm and blues συνάντησαν, για πρώτη φορά με τόσο σαφή τρόπο, την ελληνική γλώσσα.
Ποιος ήταν ο Gino
Ο Gino, κατά κόσμον Georgino Cudsi, είχε γεννηθεί στο Σουδάν από πατέρα συριακής καταγωγής και Ελληνίδα μητέρα. Μιλούσε ελληνικά και είχε ήδη αποκτήσει εμπειρίες από τη μουσική σκηνή της Ιταλίας, της Βρετανίας και της Δυτικής Γερμανίας, πριν επιχειρήσει να δημιουργήσει καριέρα στην Ελλάδα.
Η πρώτη γνωστή παρουσία του στην Αθήνα καταγράφεται στις αρχές της δεκαετίας του 1960 σε μια εποχή που η ελληνική νεολαία άρχιζε να ανακαλύπτει τους Beatles, το twist, το beat και τα νέα συγκροτήματα με τις ηλεκτρικές κιθάρες.
Η «Κλεοπάτρα» με τα μπλουτζίνς
Για την ηχογράφηση συνεργάστηκε με τους Γαλαξίες, ένα από τα πρώτα ελληνικά συγκροτήματα της εποχής. Το σχήμα αποτελούσαν οι Νίκος και Χρήστος Αθανασόπουλος, ο Λευτέρης Βεντούρας και ο Λευτέρης Μεγαλούδης.
Η «Κλεοπάτρα με μπλουτζίνς» δεν έμοιαζε με τα τραγούδια που κυριαρχούσαν τότε στο ελληνικό ραδιόφωνο. Είχε γρήγορο ρυθμό, ηλεκτρική κιθάρα, ομαδικά φωνητικά, επιφωνήματα και επιρροές από το surf, το doo-wop και το αμερικανικό rhythm and blues.
Οι στίχοι εναλλάσσονταν ανάμεσα στα ελληνικά και τα αγγλικά και περιέγραφαν ένα μοντέρνο κορίτσι που φορούσε μπλουτζίν, αγαπούσε την τζαζ και το beat και ενσάρκωνε τη νέα νεανική κουλτούρα που έφτανε τότε στην Ελλάδα.
Στη δεύτερη πλευρά του δίσκου βρισκόταν το «Snap-snap-snap», ένα χορευτικό τραγούδι που επιχειρούσε να συστήσει στο ελληνικό κοινό έναν νέο χορό, το snap. Και σε αυτό υπήρχαν ελληνικά λόγια, μαζί με αγγλικές φράσεις και οδηγίες για τα βήματα.
Ήταν το πρώτο ελληνικό ροκ τραγούδι;
Οι Forminx είχαν κυκλοφορήσει το 45άρι «Ah say yeah! / Elephant twist» με καταγεγραμμένη ημερομηνία την 28η Ιουλίου 1964, τρεις ημέρες πριν από τον δίσκο του Gino και των Γαλαξιών. Τα τραγούδια τους, όμως, είχαν αγγλικούς τίτλους και ξενόγλωσσους στίχους.
Για τον λόγο αυτό, το δισκάκι του Gino δεν μπορεί να χαρακτηριστεί χωρίς επιφύλαξη ως το πρώτο 45άρι του ελληνικού ροκ. Συγκαταλέγεται, πάντως, στα δύο πρώτα και θεωρείται το πρώτο του είδους που περιλάμβανε ελληνικό στίχο.
Μια πρωτιά χωρίς μεγάλη επιτυχία
Παρά την πρωτοποριακή του σημασία, το τραγούδι δεν έγινε η μεγάλη επιτυχία που θα άλλαζε αμέσως την ελληνική μουσική αγορά.
Το 45άρι μπήκε, πάντως, στο Top 30 του περιοδικού «Μοντέρνοι Ρυθμοί» τον Σεπτέμβριο του 1964 και έφτασε μέχρι τη 21η θέση. Ήταν μία από τις πρώτες ελληνικές παραγωγές που εμφανίστηκαν στη συγκεκριμένη κατάταξη.
Ο Gino συνέχισε να ηχογραφεί στην Ελλάδα, ενώ συνεργάστηκε και με τις αδελφές Μπρόγιερ. Σύντομα, όμως, έφυγε ξανά στο εξωτερικό, καθώς η ελληνική αγορά δεν ήταν ακόμη έτοιμη να στηρίξει συστηματικά τη μουσική που εκπροσωπούσε.
Η εξέλιξη του ελληνικού στίχου
Τα περισσότερα νεανικά συγκροτήματα εξακολουθούσαν να τραγουδούν κυρίως στα αγγλικά, θεωρώντας ότι η ελληνική γλώσσα δύσκολα μπορούσε να προσαρμοστεί στους νέους ρυθμούς.
Η μεγάλη εμπορική δικαίωση του ελληνικού στίχου ήρθε δύο χρόνια αργότερα, με τους Olympians και τον Πασχάλη. Το 1966 κυκλοφόρησαν τον «Τρόπο», ένα τραγούδι που γνώρισε τεράστια απήχηση και συνέβαλε αποφασιστικά στην καθιέρωση της ελληνόφωνης ποπ και ροκ μουσικής. Την ίδια χρονιά ακολούθησε και «Το Σχολείο», επιβεβαιώνοντας ότι τα νεανικά συγκροτήματα δεν ήταν πλέον υποχρεωμένα να καταφεύγουν στον αγγλικό στίχο για να απευθυνθούν στο κοινό τους.
Την ίδια περίοδο, ο Διονύσης Σαββόπουλος χάραξε μια διαφορετική διαδρομή. Με το «Φορτηγό», που κυκλοφόρησε τον Νοέμβριο του 1966, ένωσε τον ελληνικό λόγο με στοιχεία του folk rock και της τραγουδοποιίας της εποχής, αναπτύσσοντας έναν πιο προσωπικό, κοινωνικό και συχνά πολιτικό τρόπο έκφρασης, με εμφανείς συγγένειες με το έργο του Μπομπ Ντίλαν.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, συγκροτήματα όπως οι Πελόμα Μποκιού προχώρησαν ακόμη περισσότερο, συνδυάζοντας τον ελληνικό στίχο με την ψυχεδέλεια, το σκληρότερο ροκ και τις progressive επιρροές. Μέσα σε λίγα χρόνια, η ελληνική γλώσσα είχε πάψει να θεωρείται ασύμβατη με το ροκ και είχε γίνει βασικό στοιχείο της εγχώριας σκηνής.
Η ξεχασμένη αρχή του ελληνικού ροκ
Η ιστορία της «Κλεοπάτρας με μπλουτζίνς» υπενθυμίζει ότι οι μεγάλες αλλαγές στη μουσική δεν ξεκινούν πάντοτε με εμπορικές επιτυχίες ή με καλλιτέχνες που μένουν για πάντα στην πρώτη γραμμή.
Μερικές φορές αρχίζουν με έναν μικρό δίσκο 45 στροφών, ένα συγκρότημα που αναζητεί νέο ήχο και έναν τραγουδιστή που αποφασίζει να δοκιμάσει κάτι το οποίο μέχρι τότε θεωρούνταν παράταιρο.
