Σαν σήμερα, στις 24 Αυγούστου του 79 μ.Χ., ο Βεζούβιος εξερράγη και έθαψε την Πομπηία, το Ηράκλειο και άλλους οικισμούς της Καμπανίας κάτω από τέφρα και πυροκλαστικά υλικά, διατηρώντας όμως για αιώνες πολύτιμα ίχνη της ρωμαϊκής καθημερινότητας. Αν και η ημερομηνία της έκρηξης παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης, η καταστροφή που περιέγραψε ο Πλίνιος ο Νεότερος έμεινε ιστορική, ενώ οι ανασκαφές ανέδειξαν την Πομπηία σε μοναδικό αρχαιολογικό θησαυρό και σε ανεκτίμητη πηγή γνώσης για τον αρχαίο κόσμο.
Πιο αναλυτικά
Το 79 μ.Χ. ο Βεζούβιος εκρήγνυται με καταστροφική ισχύ και εξαφανίζει κάτω από ηφαιστειακά υλικά την Πομπηία, το Ηράκλειο (Herculaneum) και άλλους οικισμούς της Καμπανίας. Η 24η Αυγούστου έχει καθιερωθεί ως η ημερομηνία της έκρηξης, αν και το πότε ακριβώς συνέβη παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Η Πομπηία ήταν τότε μια ακμαία ρωμαϊκή πόλη στον κόλπο της Νάπολης. Οι κάτοικοί της ζούσαν στη σκιά του Βεζούβιου χωρίς να γνωρίζουν ότι το εύφορο βουνό δίπλα τους έκρυβε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο ηφαίστειο. Η περιοχή είχε ήδη πληγεί από ισχυρό σεισμό το 62 ή 63 μ.Χ. και, όταν ήρθε η μεγάλη έκρηξη, εργασίες αποκατάστασης βρίσκονταν ακόμη σε εξέλιξη.
Η καταστροφή δεν προήλθε, όπως συχνά παρουσιάζεται, από ποτάμια λάβας. Στην Πομπηία άρχισε να πέφτει τεράστια ποσότητα ελαφρόπετρας, τέφρας και ηφαιστειακών θραυσμάτων. Οι στέγες πολλών κτιρίων κατέρρευσαν από το βάρος, ενώ όσοι παρέμειναν στην πόλη προσπάθησαν να προστατευθούν μέσα στα σπίτια ή να διαφύγουν περπατώντας πάνω σε ένα στρώμα ελαφρόπετρας που συνεχώς μεγάλωνε. Στη συνέχεια, πυροκλαστικά νέφη –υπέρθερμα μείγματα αερίων, στάχτης και ηφαιστειακού υλικού– σάρωσαν την περιοχή, αφήνοντας ελάχιστες πιθανότητες επιβίωσης σε όσους βρίσκονταν ακόμη εκεί.
Μία από τις σημαντικότερες μαρτυρίες για όσα συνέβησαν προέρχεται από τον Πλίνιο τον Νεότερο, ο οποίος παρακολουθούσε την έκρηξη από το Μισήνο, στην απέναντι πλευρά του κόλπου. Σε δύο επιστολές προς τον ιστορικό Τάκιτο περιέγραψε το τεράστιο νέφος που υψωνόταν πάνω από το βουνό και τα γεγονότα που ακολούθησαν. Ο θείος του, Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, διοικητής του ρωμαϊκού στόλου στο Μισήνο, απέπλευσε προς την πληγείσα περιοχή και πέθανε κοντά στις Στάβιες.
Ήταν όντως 24 Αυγούστου;
Η ημερομηνία είναι πιο περίπλοκη απ’ όσο για χρόνια παρουσιαζόταν. Τα αρχαιότερα και πληρέστερα χειρόγραφα της επιστολής του Πλίνιου παραπέμπουν στην 24η Αυγούστου του 79 μ.Χ., γι’ αυτό και η ημέρα καθιερώθηκε ιστορικά. Νεότερα αρχαιολογικά ευρήματα, όμως, έδωσαν επιχειρήματα σε όσους τοποθετούν την έκρηξη αργότερα μέσα στο έτος.
Το σημαντικότερο βρέθηκε το 2018: μια πρόχειρη επιγραφή με κάρβουνο σε τοίχο σπιτιού της Πομπηίας περιείχε ημερομηνία που αντιστοιχεί στη 17η Οκτωβρίου. Επειδή μια τέτοια επιγραφή θεωρείται δύσκολο να είχε παραμείνει για μεγάλο διάστημα πριν καλυφθεί από την έκρηξη, το εύρημα ενίσχυσε την υπόθεση μιας φθινοπωρινής καταστροφής.
Ωστόσο, το ζήτημα δεν θεωρείται λυμένο. Το ίδιο το Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας, σε επιστημονική δημοσίευση του 2024, χαρακτήρισε τη συζήτηση ανοιχτή: τα αρχαιολογικά στοιχεία δημιουργούν εύλογες αμφιβολίες, αλλά η 24η Αυγούστου παραμένει η ημερομηνία με την ισχυρότερη άμεση στήριξη από τη χειρόγραφη παράδοση του Πλίνιου.
Η ηφαιστειακή τέφρα που σκέπασε την Πομπηία προκάλεσε την καταστροφή της, αλλά ταυτόχρονα βοήθησε να διατηρηθούν για αιώνες σπίτια, τοιχογραφίες, καταστήματα και καθημερινά αντικείμενα. Όταν άρχισαν οι ανασκαφές, τον 18ο αιώνα, οι αρχαιολόγοι βρήκαν μια πόλη που έδινε εξαιρετικά λεπτομερή εικόνα για το πώς ζούσαν οι άνθρωποι στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.
Από το 1863, ο αρχαιολόγος Τζουζέπε Φιορέλι χρησιμοποίησε μια ιδιαίτερη τεχνική για τα θύματα της έκρηξης. Έριχνε γύψο στα κενά που είχαν μείνει μέσα στην τέφρα μετά την αποσύνθεση των σωμάτων. Έτσι δημιουργήθηκαν τα γνωστά εκμαγεία, που διατηρούν το σχήμα και τη στάση των ανθρώπων στις τελευταίες τους στιγμές.
Γι’ αυτό η Πομπηία είναι και μία από τις σημαντικότερες πηγές που έχουμε σήμερα για την καθημερινή ζωή στον ρωμαϊκό κόσμο.
Τι άλλο έγινε σαν σήμερα
79: Η έκρηξη του Βεζούβιου καταστρέφει την Πομπηία, το Ηράκλειο και άλλους οικισμούς της Καμπανίας, καλύπτοντάς τους με ηφαιστειακή τέφρα και πυροκλαστικό υλικό.
410: Οι Βησιγότθοι του Αλάριχου Α΄ εισβάλλουν στη Ρώμη και αρχίζουν τριήμερη λεηλασία. Η άλωση συγκλονίζει τον ρωμαϊκό κόσμο, καθώς η πόλη δεν είχε πέσει σε ξένο στρατό για περίπου οκτώ αιώνες.
1185: Οι Νορμανδοί καταλαμβάνουν τη Θεσσαλονίκη μετά από πολιορκία. Ακολουθούν λεηλασίες και σφαγές, με τις πηγές να κάνουν λόγο για περίπου 7.000 νεκρούς.
1572: Αρχίζει στο Παρίσι η Σφαγή του Αγίου Βαρθολομαίου με στόχο τους Ουγενότους. Η βία εξαπλώνεται και σε άλλες γαλλικές πόλεις, με τις εκτιμήσεις για τους νεκρούς να κυμαίνονται από 5.000 έως 30.000.
1814: Βρετανικές δυνάμεις καταλαμβάνουν την Ουάσιγκτον κατά τον Πόλεμο του 1812 και πυρπολούν δημόσια κτίρια, μεταξύ των οποίων το Καπιτώλιο και την προεδρική κατοικία, τον μετέπειτα Λευκό Οίκο. Παραμένει η μοναδική περίπτωση μετά την Αμερικανική Επανάσταση κατά την οποία ξένη στρατιωτική δύναμη κατέλαβε την πρωτεύουσα των ΗΠΑ.
1952: Κυκλοφορεί στην Αθήνα το πρώτο φύλλο της εφημερίδας «Αυγή», αρχικά ως εβδομαδιαία έκδοση και λίγους μήνες αργότερα ως καθημερινή. Η εφημερίδα συνδέεται ιστορικά με την ελληνική Αριστερά και αποτελεί για δεκαετίες μέρος της πολιτικής και δημοσιογραφικής ζωής της χώρας.
1960: Η Μαρία Κάλλας εμφανίζεται για πρώτη φορά στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, ερμηνεύοντας τη «Νόρμα» του Μπελίνι, σε μια παράσταση που περνά στην ιστορία του ελληνικού λυρικού θεάτρου.
1991: Το κοινοβούλιο της Ουκρανίας ανακηρύσσει την ανεξαρτησία της χώρας από τη Σοβιετική Ένωση. Η απόφαση επικυρώνεται με δημοψήφισμα την 1η Δεκεμβρίου και η 24η Αυγούστου καθιερώνεται ως Ημέρα Ανεξαρτησίας.
1995: Η Microsoft κυκλοφορεί τα Windows 95, καθιερώνοντας χαρακτηριστικά όπως το μενού Έναρξης και η γραμμή εργασιών και σηματοδοτώντας μια νέα εποχή για τους προσωπικούς υπολογιστές.
1999: Η Βούλα Τσιαμήτα κερδίζει το χρυσό μετάλλιο με 14.88 και η Όλγα Βασδέκη το χάλκινο με 14.61 στο τριπλούν στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα της Σεβίλλης.
2007: Η Ηλεία παραδίδεται στις φλόγες, καθώς ξεκινά η φονικότερη φάση των καταστροφικών πυρκαγιών του 2007. Δεκάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους, με τη Ζαχάρω και την Αρτέμιδα να γίνονται σύμβολα της τραγωδίας.
2023: Ο Μίλτος Τεντόγλου κατακτά στη Βουδαπέστη το πρώτο του χρυσό μετάλλιο σε Παγκόσμιο Πρωτάθλημα ανοιχτού στίβου, με άλμα 8,52 μ. στην τελευταία προσπάθεια.
Γεννήσεις
1851 – Γιαννούλης Χαλεπάς, διακεκριμένος γλύπτης από την Τήνο, κορυφαία μορφή της νεοελληνικής γλυπτικής. Έργα όπως «Κοιμωμένη» και «Σάτυρος και Έρωτας» τον ανέδειξαν διεθνώς, ενώ η πορεία του σημαδεύτηκε από ψυχιατρικές δοκιμασίες και δημιουργική αναγέννηση στην Πάνορμο Τήνου.
1899 – Χόρχε Λουίς Μπόρχες, αργεντινός συγγραφέας, ποιητής και δοκιμιογράφος, πρωτοπόρος των λογοτεχνικών αναζητήσεων του 20ού αιώνα. Έγινε σύμβολο της μοντέρνας λογοτεχνίας με έργα όπως «Φικτσίονες» και «Άλεφ», που συνδυάζουν φιλοσοφία, φαντασία και μεταφυσικά ζητήματα στη λογοτεχνία της Λατινικής Αμερικής.
1929 – Γιασέρ Αραφάτ, παλαιστίνιος ηγέτης, επί σειρά δεκαετιών επικεφαλής της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) και αργότερα Πρόεδρος της Παλαιστινιακής Αρχής. Βραβεύτηκε με το Νόμπελ Ειρήνης (1994), σύμβολο και αμφιλεγόμενη μορφή του αγώνα για παλαιστινιακή αυτοδιάθεση.
1946 – Πασχάλης, Έλληνας τραγουδιστής, προσωπικότητα-σύμβολο της ελληνικής ποπ/ροκ σκηνής. Ιδρυτικό μέλος των Olympians, η φωνή του σφράγισε αξέχαστες επιτυχίες και παραμένει ενεργός με διαχρονικές συνεργασίες και εμφανίσεις.
1947 – Πάολο Κοέλιο, βραζιλιάνος συγγραφέας με διεθνή φήμη, πολυμεταφρασμένος και αγαπημένος σε όλο τον κόσμο. Το best seller του «Ο Αλχημιστής» ενέπνευσε εκατομμύρια, ενώ η συμβολική και πνευματική του γραφή εξερεύνησε τον άνθρωπο και την αναζήτηση του νοήματος.
Θάνατοι
1779 – Κοσμάς ο Αιτωλός, Έλληνας μοναχός, ιεραπόστολος και δάσκαλος του Γένους. Κεντρική μορφή της Εκκλησίας και της ελληνικής πνευματικότητας στην Τουρκοκρατία, περιόδευσε στη Ρούμελη και τα Βαλκάνια, ιδρύοντας σχολεία και διαδίδοντας το μήνυμα της εθνικής αφύπνισης. Εκτελέστηκε από τους Οθωμανούς, αναγορεύτηκε άγιος και εθνάρχης για το έργο και την αυτοθυσία του.
Εορτολόγιο
Αιτωλία, Ευτύχιος
