Στις 12 Ιουνίου 1914 άρχισε η άγρια επίθεση κατά του ελληνικού πληθυσμού της Φώκαιας, στα παράλια της Μικράς Ασίας, κοντά στη Σμύρνη. Η πόλη, με την έντονη και μακροχρόνια ελληνική παρουσία, βρέθηκε στο επίκεντρο των πρώτων συστηματικών διωγμών που εξαπέλυσαν οι Νεότουρκοι εναντίον των ελληνικών κοινοτήτων της περιοχής.
Το ιστορικό πλαίσιο και οι αιτίες
Η επίθεση στη Φώκαια σημειώθηκε σε μια περίοδο έντονης αστάθειας για την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μετά την πανωλεθρία των Βαλκανικών Πολέμων και την απώλεια του μεγαλύτερου μέρους των ευρωπαϊκών εδαφών της, οι εθνικιστικές εντάσεις είχαν οξυνθεί στο έπακρο.
Παράλληλα, η έντονη αντιπαράθεση Ελλάδας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για την κυριαρχία στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου επιβάρυνε ακόμη περισσότερο το κλίμα, μετατρέποντας τους εγχώριους ελληνικούς πληθυσμούς σε στόχο.
Λεηλασίες, βία και ξεριζωμός
Σύμφωνα με τις ιστορικές αναφορές, ένοπλες άτακτες ομάδες (τσέτες) επιτέθηκαν στη Φώκαια, προχωρώντας σε:
- Άγριες δολοφονίες και βιαιοπραγίες κατά αμάχων.
- Συστηματικές λεηλασίες και εμπρησμούς σπιτιών και καταστημάτων.
- Ψυχολογικό εκφοβισμό με σκοπό τον πλήρη εκπατρισμό του ελληνικού στοιχείου.
Τρομοκρατημένοι οι κάτοικοι εγκατέλειψαν μαζικά την πόλη, αναζητώντας σωτηρία με πλοιάρια προς τα κοντινά ελληνικά νησιά (κυρίως τη Λέσβο) ή τη Σμύρνη.
Οι αριθμοί των θυμάτων διαφέρουν ανάλογα με την πηγή. Ο τότε Αμερικανός πρεσβευτής στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, Χένρι Μοργκεντάου, έκανε λόγο για περισσότερους από 50 νεκρούς, αν και άλλες μαρτυρίες και ιστορικές έρευνες ανεβάζουν τον αριθμό των θυμάτων κατά πολύ υψηλότερα.
Οι αποκαλυπτικές μαρτυρίες του Φελίξ Σαρτιό
Ιδιαίτερη ιστορική αξία για τη διάσωση της αλήθειας έχουν οι μαρτυρίες του Γάλλου αρχαιολόγου και μηχανικού Φελίξ Σαρτιό (Félix Sartiaux), ο οποίος βρισκόταν εκείνη την περίοδο στη Φώκαια επικεφαλής ανασκαφών.
Ο Σαρτιό και η ομάδα του όχι μόνο έγιναν αυτόπτες μάρτυρες των θηριωδιών, αλλά:
- Ύψωσαν τη γαλλική σημαία στα σπίτια τους για να προσφέρουν καταφύγιο σε εκατοντάδες καταδιωκόμενους Έλληνες.
- Κατέγραψαν λεπτομερώς τα γεγονότα και φωτογράφισαν τις σκηνές της λεηλασίας.
Οι φωτογραφίες και τα κείμενά του αποτελούν μέχρι σήμερα αδιάψευστα και συγκλονιστικά τεκμήρια της καταστροφής.
Ο προάγγελος της Μικρασιατικής Καταστροφής
Η Σφαγή της Φώκαιας δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό. Από τους σύγχρονους ιστορικούς εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο του πρώτου οργανωμένου διωγμού των ελληνικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, λίγο πριν από την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στην ιστοριογραφία, το τραγικό αυτό γεγονός της 12ης Ιουνίου 1914 θεωρείται ο αιματηρός προάγγελος των μαζικών εκτοπισμών, των ταγμάτων εργασίας (αμελέ ταμπουρού) και των βίαιων διώξεων που κορυφώθηκαν μερικά χρόνια αργότερα, με τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1817: Ο Γερμανός εφευρέτης Καρλ φον Ντράις παρουσιάζει στο Μανχάιμ τη draisienne, έναν πρόδρομο του ποδηλάτου. Η ξύλινη «μηχανή τρεξίματος», χωρίς πετάλια, θεωρείται ένας από τους πρώτους κρίκους στην ιστορία της ατομικής μετακίνησης.
1897: Ο Καρλ Έλσενερ λαμβάνει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τον πολυσουγιά, που αργότερα θα ονομαστεί «ελβετικός σουγιάς».
1913: Δημιουργείται το πρώτο καρτούν, στις ΗΠΑ. Ο Τζον Ράντολφ Μπρέι σκηνοθετεί την ταινία «Το όνειρο του καλλιτέχνη», στην οποία ένας σκύλος καταβροχθίζει συνεχώς λουκάνικα έως ότου στο τέλος εκρήγνυται.
1914: Ξεκινά η Σφαγή της Φώκαιας, στα παράλια της Μικράς Ασίας, με επιθέσεις κατά του ελληνικού πληθυσμού, λεηλασίες και εκτοπισμούς. Το γεγονός εντάσσεται στο κύμα διώξεων εναντίον των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
1923: Ο μάγος Χάρι Χουντίνι απελευθερώνεται από το σφιχτό μανδύα που τον κρατούσε κρεμασμένο ανάποδα, 12 μέτρα πάνω από τη Γη.
1942: Η Άννα Φρανκ λαμβάνει ένα ημερολόγιο για τα 13α γενέθλιά της, στο Άμστερνταμ. Λίγες εβδομάδες αργότερα, η οικογένειά της θα κρυφτεί για να γλιτώσει από τους ναζί. Το ημερολόγιό της θα γίνει ένα από τα πιο γνωστά τεκμήρια για το Ολοκαύτωμα.
1953: Τερματίζεται η πανεργατική απεργία που ξέσπασε στις 4 Ιουνίου στην Ελλάδα, με αφορμή τα οικονομικά μέτρα της κυβέρνησης του Αλέξανδρου Παπάγου, μετά την υπόσχεση του υπουργού Εργασίας για αυξήσεις στους ιδιωτικούς και δημόσιους υπαλλήλους κατά 7-12%.
1955: Με απόφαση του υπουργού Συγκοινωνιών, Κωνσταντίνου Καραμανλή, αρχίζει η αντικατάσταση των τροχιοδρόμων (τραμ) από τα τρόλεϊ στην Αθήνα.
1963: Ο Μέντγκαρ Έβερς, ηγετική μορφή του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ, δολοφονείται μπροστά από το σπίτι του στο Τζάκσον του Μισισίπι από μέλος της Κου Κλουξ Κλαν.
1964: Ο Νέλσον Μαντέλα και άλλοι αγωνιστές κατά του απαρτχάιντ καταδικάζονται σε ισόβια στη Νότια Αφρική, στη Δίκη της Ριβόνια. Ο Μαντέλα θα μείνει φυλακισμένος για 27 χρόνια και αργότερα θα γίνει ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της χώρας.
1965: Τα τέσσερα μέλη των Beatles ανακηρύσσονται ιππότες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας από τη βασίλισσα Ελισάβετ, εν μέσω διαμαρτυριών. Ο Καναδός βουλευτής, Εκτόρ Ντιπουί, που επρόκειτο να τύχει της ίδιας διάκρισης, δηλώνει: «Η βασιλική οικογένεια με τοποθέτησε στο ίδιο επίπεδο με αυτούς τους χυδαίους βλάκες».
1967: Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ, με την απόφαση Loving v. Virginia, κρίνει αντισυνταγματικούς τους νόμους που απαγόρευαν τους διαφυλετικούς γάμους. Η απόφαση αποτέλεσε σταθμό για τα ατομικά δικαιώματα και την ισότητα απέναντι στον νόμο.
1975: Ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής υποβάλλει την αίτηση ένταξης της χώρας στην ΕΟΚ. Η κίνηση αυτή, λίγο μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας, αποτέλεσε στρατηγική επιλογή ευρωπαϊκού προσανατολισμού και οδήγησε στην ένταξη της χώρας το 1981.
1987: Ο Ρόναλντ Ρίγκαν, μιλώντας στο Δυτικό Βερολίνο, απευθύνει στον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ τη φράση «Tear down this wall». Η ομιλία μπροστά στην Πύλη του Βρανδεμβούργου έμεινε ως ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πολιτικά στιγμιότυπα του Ψυχρού Πολέμου.
1987: Η εθνική Ελλάδος στο μπάσκετ Ανδρών, με 30 πόντους του Νίκου Γκάλη, νικά 81-77 τη Γιουγκοσλαβία και προκρίνεται στο τελικό του Ευρωμπάσκετ της Αθήνας.
1991: Ο Μπόρις Γέλτσιν εκλέγεται πρόεδρος της Ρωσίας στις πρώτες άμεσες προεδρικές εκλογές της χώρας. Η εκλογή του σηματοδότησε τη μετάβαση από τη σοβιετική εποχή σε μια νέα, ασταθή πολιτική περίοδο για τη Ρωσία.
1994: Το ΠΑΣΟΚ έρχεται πρώτο κόμμα στις Ευρωεκλογές, με ποσοστό 37,6%. Ακολουθούν η Νέα Δημοκρατία με 32,6%, η Πολιτική Άνοιξη με 8,6%, το ΚΚΕ με 6,2% και ο Συνασπισμός με 6,2%.
1996: Η φέτα, το κασέρι, πολλά είδη γραβιέρας και ορισμένα λάδια, αναγνωρίζονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ως προϊόντα με Προστατευόμενη Ονομασία Προέλευσης (ΠΟΠ).
2004: Η εθνική Ελλάδας στο ποδόσφαιρο Ανδρών κάνει την πρώτη εμφάνισή της στο Euro 2004, που διεξάγεται στα γήπεδα της Πορτογαλίας. Επικρατεί με 2-1 της διοργανώτριας χώρας και επιτυγχάνει την πρώτη νίκη της σε τελική φάση Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος ή Παγκοσμίου Κυπέλλου. Τα γκολ πετυχαίνουν οι Καραγκούνης (7′), Μπασινάς (51′) και Κριστιάνο Ρονάλντο (93′).
2012: Ανακοινώνεται το τέλος της συνεργασίας του Παναθηναϊκού με τον Ζέλιμιρ Ομπράντοβιτς, σηματοδοτώντας ουσιαστικά το τέλος μιας «χρυσής» εποχής για το μπασκετικό τμήμα του συλλόγου. Νέος προπονητής αναλαμβάνει ο Αργύρης Πεδουλάκης.
2016: Ένοπλος ανοίγει πυρ στο Pulse, γκέι νυχτερινό κέντρο στο Ορλάντο της Φλόριντα, σκοτώνοντας 49 ανθρώπους και τραυματίζοντας δεκάδες. Η επίθεση υπήρξε μία από τις πιο αιματηρές μαζικές δολοφονίες στις ΗΠΑ και έπληξε βαθιά τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα.
2018: Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ και ο Κιμ Γιονγκ Ουν της Βόρειας Κορέας πραγματοποιούν την πρώτη συνάντηση μεταξύ των ηγετών των δύο χωρών τους στη Σιγκαπούρη.
2020: Το Twitter λέει ότι αφαίρεσε ένα δίκτυο περισσότερων από 170.000 λογαριασμών που, όπως λέει, διέδιδαν προπαγάνδα υπέρ του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας στην πλατφόρμα.
Γεννήσεις
1915 – Ντίνος Ηλιόπουλος, Έλληνας ηθοποιός, με διακριτικό χιούμορ και ιδιαίτερη υποκριτική ευαισθησία, αγαπημένος για ρόλους που συνδύαζαν κομψότητα, αφέλεια και λεπτή σάτιρα. Ξεχώρισε σε ταινίες όπως «Ο δράκος», «Κάτι να καίει» και «Ζητείται ψεύτης», αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στον ελληνικό κινηματογράφο και θέατρο.
1929 – Άννα Φρανκ, Γερμανίδα χρονογράφος εβραϊκής καταγωγής, σύμβολο του Ολοκαυτώματος. Το ημερολόγιό της, γραμμένο ενώ κρυβόταν με την οικογένειά της στην κατεχόμενη Ολλανδία, κατέγραψε με συγκλονιστική αμεσότητα την αγωνία και την ελπίδα εν μέσω του ναζιστικού τρόμου. Δολοφονήθηκε στο στρατόπεδο Μπέργκεν-Μπέλζεν το 1945, λίγο πριν την απελευθέρωση.
1967 – Δημήτρης Ήμελλος, Έλληνας ηθοποιός, διακεκριμένος στον κινηματογράφο, τη θεατρική σκηνή και την τηλεόραση. Ξεχώρισε για τις πολυδιάστατες ερμηνείες του σε δραματικούς και κωμικούς ρόλους, και υποστήριξε με πάθος νέες θεατρικές μορφές, συμβάλλοντας στην ανανέωση του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου.
1973 – Τάκης Φύσσας, Έλληνας ποδοσφαιριστής (αριστερό μπακ), βασικό στέλεχος της Εθνικής ομάδας που κατέκτησε το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 2004. Αγωνίστηκε σε Πανιώνιο, Παναθηναϊκό, Μπενφίκα και Hearts, με 60 διεθνείς συμμετοχές και 4 γκολ.
Θάνατοι
2017 – Καίτη Παπανίκα, Ελληνίδα ηθοποιός, με μακρά και επιτυχημένη διαδρομή στη θεατρική σκηνή, τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Ξεχώρισε για την ευαισθησία και το βάθος στις ερμηνείες της, σε παραστάσεις όπως «Το θαυμαστό ταξίδι» και σε τηλεοπτικές σειρές όπου χάρισε δυνατές στιγμές δραματικής έντασης και πραγματικής αλήθειας.
2023 – Σίλβιο Μπερλουσκόνι, πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας, μεγαλοεπιχειρηματίας και βασιλιάς των media. Διετέλεσε επικεφαλής της κυβέρνησης σε τρεις θητείες (1994–1995, 2001–2006, 2008–2011) και ίδρυσε το κόμμα Forza Italia. Πέθανε στις 12 Ιουνίου 2023 στο Μιλάνο, σε ηλικία 86 ετών, από επιπλοκές λευχαιμίας, ενώ κηρύχθηκε εθνικό πένθος και του έγινε κηδεία με τιμές στο Duomo του Μιλάνου.
Εορτολόγιο
Ονούφριος, Ονουφρία
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα για τη Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτδα
Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παιδικής Εργασίας
