Νέοι που επιστρέφουν στις παραδοσιακές τέχνες: Από την οθόνη στο εργαστήρι

Στην εποχή της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης, όπου η καθημερινότητα περνά ολοένα και περισσότερο μέσα από τις οθόνες, ορισμένοι νέοι επιλέγουν να συνδυάσουν την ψηφιακή μετάβαση με τις παραδοσιακές και χειρωνακτικές τέχνες, τα εργαλεία και τη χειροποιήτη δημιουργία.

Η Ντορίνα, η Μαριάννα και η Διόνη μίλησαν στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για την επιλογή τους να «παντρέψουν» το παλιό με το νέο και να αναζητήσουν έναν διαφορετικό τρόπο δημιουργίας και εργασίας.

«Η ατέλεια και η μοναδικότητα ενός χειροποίητου αντικειμένου ως “ασπίδα” απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη»

Η Διόνη Δημακοπούλου ασχολείται με τη δημιουργία κοσμημάτων και παρόλο που σπούδασε στο Πολυτεχνείο της Πάτρας και εργάστηκε ως μηχανικός, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, ένιωθε ότι κάτι της έλειπε, όπως είπε και η ίδια. «Αυτό ήταν η δημιουργική διαδικασία, η ανάγκη να φτιάχνω κάτι δικό μου, με τα χέρια μου». Έτσι στράφηκε στο κόσμημα, «συνδυάζοντας την κατασκευή με την αισθητική», έχοντας ήδη μία αγάπη για τον χώρο αυτό, την οποία της την είχε μεταδώσει η γιαγιά της.

Όσο για το αν μπορεί ένας νέος άνθρωπος να βιοποριστεί σήμερα στην Ελλάδα αποκλειστικά από μία παραδοσιακή τέχνη, η Διόνη σημείωσε ότι για εκείνη, η ενασχόληση με το κόσμημα, «υπήρξε για μεγάλο χρονικό διάστημα μία παράλληλη δραστηριότητα». Ωστόσο, αφιερώνοντας αρκετό χρόνο, «με επιμονή και πίστη», όπως σημείωσε, πλέον είναι η βασική της εργασία, καθώς «όταν δημιουργείς κάτι δικό σου, χρειάζεται πρώτα να σε γνωρίσει το κοινό, να καταλάβει τη δουλειά σου και να χτιστεί μια σχέση εμπιστοσύνης».

Σε αυτή τη γνωριμία με το κοινό, «καθοριστικό», όπως είπε, ρόλο παίζουν τα κοινωνικά δίκτυα, τα οποία «είναι από τα βασικότερα μέσα για να γνωρίσει το κοινό τη δουλειά σου, ειδικά όταν πρόκειται για ένα “small brand”». Πέρα όμως από το Instagram και το TikTok που «μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην προβολή και την εξέλιξη μιας επιχείρησης», η Διόνη πιστεύει ότι «η μεγαλύτερη αξία των κοινωνικών δικτύων βρίσκεται στις κοινότητες που δημιουργούνται».

«Είναι ένας άμεσος τρόπος επικοινωνίας με τους ανθρώπους που σε ακολουθούν, να μοιράζεσαι τη διαδικασία πίσω από κάθε δημιουργία και να δένεσαι περισσότερο με το κοινό σου. Έτσι, η δουλειά δεν μένει απλώς “εκτεθειμένη”, παραμένει ζωντανή, εξελίσσεται και αποκτά ανθρώπινη διάσταση», συμπλήρωσε.

Σημαντικός είναι επίσης, ο ρόλος του ηλεκτρονικού εμπορίου που παρόλο που, όπως ανέφερε η Διόνη «ενθαρρύνουμε πολύ τις επισκέψεις στον χώρο μας στο Παγκράτι, γιατί δίνουν τη δυνατότητα σε κάποιον να γνωρίσει καλύτερα τη δουλειά μας, το e-shop αποτελεί το κυριότερο κανάλι πωλήσεων και είναι ένας τρόπος να ανοίξει για ένα μικρό brand η πόρτα σε ένα πολύ μεγαλύτερο κοινό».

Τέλος, μιλώντας για την Τεχνητή Νοημοσύνη και για το αν μία χειρωνακτική τέχνη διαθέτει μια «ασπίδα» προστασίας, η Διόνη ανέφερε ότι ήδη το AI «έχει σημαντική εφαρμογή στον κλάδο του κοσμήματος». Ωστόσο εκείνη, πιστεύει περισσότερο «στην αξία του χειροποίητου. Θέλουμε τα κοσμήματα μας να καταλήγουν σε ανθρώπους που μπορούν να αντιληφθούν και να εκτιμήσουν τα σημάδια της δημιουργικής διαδικασίας. Για αυτό και στα κοσμήματά μας, υπάρχουν αποτυπώματα από τα χέρια μας, μικρά σημάδια και κρυμμένες λεπτομέρειες. Είναι τα στοιχεία της ταυτότητας μας και στέκουν περήφανα, διότι αφηγούνται μία ιστορία. Αυτή είναι, για εμένα, η γοητεία της χειροποίητης διαδικασίας. Ίσως, αυτή να είναι τελικά η μεγαλύτερη «ασπίδα» απέναντι στην Τεχνητή Νοημοσύνη: η ατέλεια, η μοναδικότητα και η ανθρώπινη ενέργεια που υπάρχει μέσα σε ένα χειροποίητο αντικείμενο. Κάτι τόσο προσωπικό το AI, εξ ορισμού, δεν μπορεί να το δημιουργήσει».

«Σήμερα δεν φτάνει να είσαι απλά τεχνίτης»

Η Ντορίνα Φουντουλάκη ασχολείται με την κεραμική και διαθέτει με την ομάδα της στούντιο στην Κυψέλη. Και για εκείνη, όπως και για τη Διόνη, τα κοινωνικά δίκτυα «είναι ένα απαραίτητο και χρήσιμο εργαλείο, ειδικά για τις μικρές επιχειρήσεις». Η ίδια καταφέρνει να βιοπορίζεται από την τέχνη της, ωστόσο όπως σημείωσε «σήμερα δεν φτάνει να είσαι απλά τεχνίτης. Πρέπει να είσαι και φωτογράφος και social media manager, κλπ. Καλείσαι να κάνεις πράγματα που ξεφεύγουν από τη δημιουργία και είναι έξω από το εργαστήριο». Σε μια προσπάθεια βιοπορισμού έχουν εντάξει στο εργαστήριό τους, «εκτός από την παραγωγή κεραμικών και εβδομαδιαία μαθήματα για παιδιά και ενήλικες ή workshops ώστε να είναι βιώσιμη η επιχείρηση».

Όσο για την τάση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια να γίνεται χόμπι η κεραμική, η Ντορίνα πιστεύει πως η απάντηση βρίσκεται στις… οθόνες. «Ζούμε σε μια εποχή που οι οθόνες έχουν “πλημμυρίσει” την καθημερινότητά μας και συχνά νιώθουμε άγχος και ένταση από την υπερπληροφόρηση. Παρότι μπορεί να χρησιμοποιούμε τα χέρια σε αυτές τις δράσεις, δύσκολα υπάρχει σύνδεση με τις σκέψεις μας. Ο πηλός λειτουργεί αντίθετα, έχει την τάση να ηρεμεί, να συνδέει το σώμα με το μυαλό μας και ταυτόχρονα, σου δίνει την ευχαρίστηση ότι έχεις φτιάξει κάτι που μπορείς να χρησιμοποιήσεις».

«Η κεραμική κινείται αντίθετα από τον κόσμο γύρω μας»

Και η Μαριάννα Μπότη, που ασχολείται επίσης με την κεραμική, αυτή την τάση προς τη συγκεκριμένη τέχνη την εξηγεί με τον ίδιο τρόπο. «Ζούμε μέσα σε οθόνες, σε μια διαρκή ταχύτητα, ανάμεσα σε ειδοποιήσεις και αντικείμενα που παράγονται σε τεράστιες ποσότητες. Και ξαφνικά υπάρχει κάτι σχεδόν ανακουφιστικό στο να πιάνεις χώμα με τα χέρια σου και να χρειάζεσαι τρεις εβδομάδες για να φτιάξεις μια κούπα. Η κεραμική, κατά κάποιον τρόπο, κινείται αντίθετα από τον κόσμο γύρω μας. Σε επαναφέρει στον χρόνο, στην ύλη και στη διαδικασία».

Όσο για την αγορά κεραμικών αντικειμένων, η ίδια νομίζει «ότι ο κόσμος αρχίζει να κουράζεται από το “περισσότερο”. Θέλει λιγότερα πράγματα, αλλά να σημαίνουν κάτι. Να ξέρει ποιος τα έφτιαξε και πώς δημιουργήθηκαν, να βλέπει πάνω τους το χέρι του δημιουργού και, παράλληλα, να μπορεί να τον στηρίξει».

Η Μαριάννα σπούδασε χρηματοοικονομικά. Όμως κι εκείνη, ένιωθε «ότι δεν υπήρχε κάτι που να την έκανε πραγματικά να θέλει να σηκωθεί το πρωί». Έτσι το 2019, μόλις πήρε το πτυχίο της, αποφάσισε να ακολουθήσει τον δρόμο της κεραμικής, ως «μια βαθιά ανάγκη να υπάρχει μέσα στην τέχνη και να δημιουργεί». Όπως ανέφερε, στην κεραμική «πάντα υπάρχει μια τεχνική που δεν έχεις μάθει ακόμα ή μια ιδέα που θέλεις να πραγματοποιήσεις. Και αυτό είναι κάτι που βρίσκω πραγματικά όμορφο: να έχεις στη ζωή σου κάτι που μπορείς να εξελίσσεις διαρκώς και που σε κάνει να θέλεις να εξελίσσεσαι κι εσύ μαζί του».

Και για εκείνη, τα κοινωνικά δίκτυα «είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι» της δουλειάς της, «όχι μόνο ως εργαλεία, αλλά και ως τρόπος να δείχνουμε όσα συνήθως δεν βλέπει κάποιος όταν αγοράζει ένα αντικείμενο. Τον τρόπο σκέψης μας, την ενέργειά μας, τον τρόπο ζωής μας και, κυρίως, τη διαδικασία πίσω από κάθε δημιουργία».

Η Μαριάννα δεν νιώθει να κινδυνεύει από την Τεχνητή Νοημοσύνη και δεν βλέπει την τεχνολογία ως εχθρό. «Η μεγαλύτερη αξία της χειροποίητης δημιουργίας στο μέλλον είναι ακριβώς το γεγονός ότι κουβαλά την προσωπικότητα ενός ανθρώπου. Αυτό δεν μπορεί να αναπαραχθεί με τον ίδιο τρόπο από μια μηχανή». Επομένως, όπως υπογράμμισε, «όσο πιο ψηφιακός γίνεται ο κόσμος μας, τόσο μεγαλύτερη αξία πιστεύω ότι θα αποκτούν τα ανθρώπινα».

Τέλος, η Μαριάννα θεωρεί πως ο πηλός «είναι ένα υλικό που σε κάνει πολύ ταπεινό», γιατί «δεν τον ελέγχεις απόλυτα». «Αν βιαστείς, θα σου το δείξει. Αν πιέσεις περισσότερο απ’ όσο πρέπει, θα καταρρεύσει. Αν προσπαθήσεις να τον κάνεις κάτι που δεν μπορεί ακόμα να γίνει, θα αντισταθεί». Για αυτό, για την ίδια «μας διδάσκει υπομονή, παρουσία, αποδοχή της αποτυχίας, αλλά και την ικανότητα να καταλαβαίνουμε πότε πρέπει να επιμένουμε και πότε να αφήνουμε κάτι να φύγει». «Στην αρχή νομίζεις ότι μαθαίνεις να διαμορφώνεις τον πηλό. Μετά από λίγο, όμως, καταλαβαίνεις ότι ο πηλός διαμορφώνει κι εσένα», κατέληξε.

Η σύγχρονη χειροτεχνία στην καρδιά της Αθήνας

Η τάση που διαφαίνεται προς τις παραδοσιακές τέχνες και η στροφή προς το χειροποίητο, δίνει ραντεβού για μία μεγάλη συνάντηση. Από τις 4 έως τις 9 Σεπτεμβρίου, η πλατεία Συντάγματος γίνεται κόμβος επαφής της σύγχρονης δημιουργίας και της ελληνικής παραγωγής. Δύο ξεχωριστά φεστιβάλ πραγματοποιούνται παράλληλα και προσκαλούν το κοινό να ανακαλύψει χειροποίητες δημιουργίες, αυθεντικά προϊόντα και τους ανθρώπους πίσω από αυτά.

Στο BY HAND FESTIVAL, δεκάδες ανεξάρτητοι δημιουργοί και μικρές επιχειρήσεις εκθέτουν κοσμήματα, κεραμικά, κεριά, φυσικά καλλυντικά, υφασμάτινα και πλεκτά είδη, ξύλινες και μεταλλικές κατασκευές, prints και έργα τέχνης, φέρνοντας τη χειροποίητη δημιουργία στο κέντρο της Αθήνας.