Η δικαστική απόφαση μπορεί να αφήνει για χρόνια σε εκκρεμότητα προσωπικά και επαγγελματικά ζητήματα. Τα νέα δεδομένα του ΚΕΠΕ καταγράφουν σημαντική επιτάχυνση στα Πρωτοδικεία: μετά από 18 μήνες εφαρμογής του νέου Δικαστικού Χάρτη, ο εκτιμώμενος χρόνος για την έκδοση απόφασης μειώθηκε από 774 σε 357 ημέρες.
Το Δελτίο του Παρατηρητηρίου Μεταρρυθμίσεων του ΚΕΠΕ, με τίτλο «Μεταρρυθμίσεις στο Δικαστικό Σύστημα», καταγράφει, πέρα από τη βελτίωση αυτή, μία ακόμη ουσιαστική μεταβολή: τα Πρωτοδικεία περατώνουν πλέον περισσότερες υποθέσεις από εκείνες που εισάγονται, περιορίζοντας σταδιακά το απόθεμα των εκκρεμών υποθέσεων.
Η Αθήνα παρουσιάζει τη μεγαλύτερη μεταβολή στους χρόνους απονομής
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα εμφανής στο Πρωτοδικείο Αθηνών, καθώς ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης δικαστικής απόφασης υποχώρησε από 1.448 σε 478 ημέρες.
Με βάση τα επικαιροποιημένα στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης, που επεξεργάζεται το αρμόδιο τμήμα δικαστικών στατιστικών JustStat, στη Θεσσαλονίκη η μείωση φτάνει τις 235 ημέρες και στον Πειραιά τις 192 ημέρες.
Τα συγκεκριμένα μεγέθη αναφέρονται στον εκτιμώμενο χρόνο έκδοσης απόφασης και δεν υποδηλώνουν ότι όλες οι υποθέσεις ολοκληρώνονται εντός του ίδιου χρονικού διαστήματος.
Η σημασία του ποσοστού εκκαθάρισης άνω του 100%
Η ταχύτερη απονομή της Δικαιοσύνης φαίνεται επίσης από το ποσοστό εκκαθάρισης, δηλαδή από τη σύγκριση των υποθέσεων που ολοκληρώνονται με εκείνες που εισέρχονται στα δικαστήρια.
Για το σύνολο των Πρωτοδικείων, ο σχετικός δείκτης ανέβηκε από 86,2% σε 105,1%. Ειδικότερα:
- Στην Αθήνα, από 86% σε 112,7%.
- Στη Θεσσαλονίκη, από 88,9% σε 113,3%.
- Στον Πειραιά, από 77,2% σε 101,1%.
Όταν το ποσοστό υπερβαίνει το 100%, οι υποθέσεις που ολοκληρώνονται είναι περισσότερες από τις νέες που εισέρχονται. Με αυτόν τον τρόπο, τα δικαστήρια αρχίζουν να περιορίζουν και τις παλαιότερες εκκρεμότητες.
Κατά το ΚΕΠΕ, η εξέλιξη αυτή καταγράφεται παρά τη σημαντική αύξηση των εισερχόμενων υποθέσεων στα Πρωτοδικεία, μετά την ενοποίηση της δικαιοδοσίας πρώτου βαθμού.
Οι αλλαγές που συνδέονται με τη βελτίωση των δεικτών
Το ΚΕΠΕ αποδίδει τη βελτίωση σε ένα πλέγμα παρεμβάσεων που εξακολουθούν να εξελίσσονται: την αναδιοργάνωση των δικαστηρίων και την κατανομή του φόρτου, την ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, την εξειδίκευση των δικαστικών λειτουργών, την αναβάθμιση των υποδομών και την ψηφιοποίηση.
Ταυτόχρονα, στόχος είναι να μειωθούν οι υποθέσεις που καταλήγουν στα δικαστήρια, ενώ θα μπορούσαν να διεκπεραιωθούν ή να επιλυθούν εξωδικαστικά. Προς αυτή την κατεύθυνση κινούνται η μεταφορά αρμοδιοτήτων σε δικηγόρους και συμβολαιογράφους, καθώς και η ενίσχυση των εναλλακτικών μεθόδων επίλυσης διαφορών.
Το Παρατηρητήριο θεωρεί ότι υπάρχουν ακόμη δυνατότητες περαιτέρω βελτίωσης, αφού δεν έχει ολοκληρωθεί το σύνολο των παρεμβάσεων.
Οι πρόσφατες αλλαγές δεν αποτυπώνονται στους διεθνείς δείκτες
Το Δελτίο αναφέρει ότι οι διεθνείς δείκτες για την αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης δεν έχουν ακόμη ενσωματώσει τις πρόσφατες μεταβολές. Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Αποτελεσματικότητα της Δικαιοσύνης, CEPEJ, αφορούν το 2024.
Για τον λόγο αυτό, το ΚΕΠΕ επισημαίνει ότι τα επικαιροποιημένα στοιχεία του JustStat δίνουν πιο πρόσφατη αποτύπωση των πρώτων επιδράσεων του Δικαστικού Χάρτη.
Το ζητούμενο είναι η βελτίωση των δεικτών να έχει συνέχεια στον χρόνο. Για τους πολίτες, αυτό μεταφράζεται σε μικρότερη αναμονή για την επίλυση μιας διαφοράς και, για τις επιχειρήσεις, σε μεγαλύτερη προβλεψιμότητα. Όπως εκτιμά το ΚΕΠΕ, ένα πιο αποτελεσματικό δικαστικό σύστημα μπορεί να ενισχύσει την ασφάλεια δικαίου, τις επενδύσεις και την πρόσβαση στη χρηματοδότηση.
