Στις 20 Ιουλίου 1974 ξεκίνησε η τουρκική εισβολή στην Κύπρο, λίγες μέρες μετά το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, με την επιχείρηση «Αττίλας» να οδηγεί σε σφοδρές μάχες, εκατοντάδες νεκρούς και αγνοουμένους, μαζικό εκτοπισμό πληθυσμών και τελικά στη διχοτόμηση του νησιού. Η δεύτερη φάση της εισβολής τον Αύγουστο έθεσε υπό τουρκικό έλεγχο περίπου το 37% της Κύπρου, ενώ η κρίση συνέβαλε και στην κατάρρευση της χούντας στην Ελλάδα. Πέντε δεκαετίες μετά, η πληγή παραμένει ανοιχτή, με τη νεκρή ζώνη και το ζήτημα των αγνοουμένων να θυμίζουν ότι το κυπριακό πρόβλημα παραμένει άλυτο.
Πιο αναλυτικά
Τα ξημερώματα της 20ής Ιουλίου 1974, τουρκικές ένοπλες δυνάμεις αποβιβάστηκαν στις βόρειες ακτές της Κύπρου, δυτικά της Κερύνειας, ενώ αλεξιπτωτιστές έπεφταν στην περιοχή μεταξύ Κερύνειας και Λευκωσίας. Η επιχείρηση, που έμεινε γνωστή με την κωδική ονομασία «Αττίλας», αποτέλεσε την αρχή μιας στρατιωτικής σύγκρουσης που άφησε νεκρούς, αγνοουμένους και εκατοντάδες χιλιάδες εκτοπισμένους, οδηγώντας στη διαίρεση του νησιού.
Η εισβολή εκδηλώθηκε πέντε ημέρες μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου εναντίον του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄. Η Εθνική Φρουρά, καθοδηγούμενη από Έλληνες αξιωματικούς και με την υποστήριξη της δικτατορίας της Αθήνας, ανέτρεψε τον Μακάριο και τοποθέτησε στην προεδρία τον Νίκο Σαμψών, με πολιτικό στόχο την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Η απόβαση στην Κερύνεια
Η τουρκική επίθεση άρχισε με αεροπορικούς βομβαρδισμούς, ρίψεις αλεξιπτωτιστών και απόβαση στρατευμάτων και τεθωρακισμένων στην περιοχή της Κερύνειας. Παρά τις μάχες με την Κυπριακή Εθνική Φρουρά και την Ελληνική Δύναμη Κύπρου, οι τουρκικές δυνάμεις δημιούργησαν προγεφύρωμα και κατόρθωσαν να συνδέσουν την ακτή με τουρκοκυπριακούς θύλακες γύρω από τη Λευκωσία.
Η Άγκυρα υποστήριξε ότι επενέβη ως εγγυήτρια δύναμη, επικαλούμενη τη Συνθήκη Εγγυήσεως του 1960 και την ανάγκη αποκατάστασης της συνταγματικής τάξης και προστασίας των Τουρκοκυπρίων. Η Τουρκία εξακολουθεί να χαρακτηρίζει την επιχείρηση «ειρηνευτική επέμβαση».
Την ίδια ημέρα, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε ομόφωνα το ψήφισμα 353, ζητώντας άμεση κατάπαυση του πυρός, τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης και αποχώρηση του ξένου στρατιωτικού προσωπικού που δεν βρισκόταν στο νησί βάσει διεθνών συμφωνιών.
Η δεύτερη επίθεση και η διχοτόμηση
Η πρώτη κατάπαυση του πυρός συμφωνήθηκε στις 22 Ιουλίου, χωρίς όμως να σταματήσουν πλήρως οι συγκρούσεις και οι μετακινήσεις στρατευμάτων. Οι διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν στη Γενεύη δεν οδήγησαν σε συμφωνία.
Στις 14 Αυγούστου η Τουρκία εξαπέλυσε τη δεύτερη και μεγαλύτερη φάση της επιχείρησης. Μέχρι την τελική εκεχειρία, στις 16 Αυγούστου, οι τουρκικές δυνάμεις είχαν θέσει υπό τον έλεγχό τους περίπου το 37% της κυπριακής επικράτειας, περιλαμβανομένων της Κερύνειας, της Μόρφου και της Αμμοχώστου. Οι γραμμές στις οποίες σταμάτησαν οι αντίπαλες δυνάμεις αποτέλεσαν τα όρια της νεκρής ζώνης που επιτηρεί έκτοτε η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ.
Η κυπριακή κρίση επιτάχυνε παράλληλα την κατάρρευση της δικτατορίας στην Ελλάδα. Στις 23 Ιουλίου το στρατιωτικό καθεστώς κατέρρευσε και ακολούθησε η επιστροφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή και η αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Νεκροί, αγνοούμενοι και εκτοπισμένοι
Οι πολεμικές επιχειρήσεις και οι βιαιοπραγίες άφησαν νεκρούς, τραυματίες και αιχμαλώτους και στις δύο κοινότητες. Περισσότεροι από 200.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν ή χρειάστηκαν επείγουσα ανθρωπιστική βοήθεια μετά τα γεγονότα του Ιουλίου και του Αυγούστου του 1974. Η μεγάλη πλειονότητα των Ελληνοκυπρίων κατοίκων του βορρά εγκατέλειψε τα σπίτια της, ενώ δεκάδες χιλιάδες Τουρκοκύπριοι μετακινήθηκαν προς το βόρειο τμήμα του νησιού.
Το ζήτημα των αγνοουμένων παραμένει μία από τις βαθύτερες ανθρωπιστικές πληγές. Η Διερευνητική Επιτροπή Αγνοουμένων εργάζεται πάνω σε επίσημο κατάλογο 2.002 Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων που εξαφανίστηκαν κατά τις διακοινοτικές συγκρούσεις του 1963-1964 και τα γεγονότα του 1974, αναζητώντας, ταυτοποιώντας και παραδίδοντας τα λείψανα στις οικογένειές τους.
Μια πληγή που παραμένει ανοιχτή
Το 1983, η τουρκοκυπριακή διοίκηση ανακήρυξε μονομερώς την «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου», η οποία αναγνωρίζεται διεθνώς μόνο από την Τουρκία. Με το ψήφισμα 541, το Συμβούλιο Ασφαλείας χαρακτήρισε την ανακήρυξη νομικά άκυρη και κάλεσε τα κράτη να μην αναγνωρίσουν το αποσχιστικό μόρφωμα.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει κρίνει ότι η Τουρκία ασκεί «αποτελεσματικό συνολικό έλεγχο» στο βόρειο τμήμα της Κύπρου μέσω της στρατιωτικής παρουσίας της και, κατά συνέπεια, φέρει ευθύνη για παραβιάσεις της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην περιοχή.
Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, η Κύπρος παραμένει διαιρεμένη από μια νεκρή ζώνη μήκους περίπου 180 χιλιομέτρων, η οποία περνά ακόμη και μέσα από τη Λευκωσία. Για τον κυπριακό και τον ευρύτερο ελληνισμό, η 20ή Ιουλίου αποτελεί ημέρα μνήμης και πένθους: την επέτειο μιας εισβολής που άλλαξε βίαια τον χάρτη, εκτόπισε πληθυσμούς και άφησε ένα πολιτικό και ανθρωπιστικό πρόβλημα που δεν έχει ακόμη επιλυθεί.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
1822: Ο οθωμανικός στόλος, αποτελούμενος από 84 πλοία, επιχειρεί να καταλάβει το νησί Βασιλάδι στη λιμνοθάλασσα του Μεσολογγίου, αλλά αποτυγχάνει. Το γεγονός καταγράφεται ως ένδειξη της ανθεκτικότητας των Ελλήνων κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821, σε έναν χώρο που λίγα χρόνια αργότερα θα γίνει παγκοσμίως γνωστός για την ηρωική Έξοδο.
1936: Πραγματοποιείται στην Αρχαία Ολυμπία η πρώτη τελετή αφής της Ολυμπιακής Φλόγας. Η προθιέρεια, Κούλα Πράτσικα, ανάβει τη δάδα του πρώτου λαμπαδηδρόμου, Κώστα Κονδύλη. Η φλόγα, που θα φτάσει 11 μέρες αργότερα στο Βερολίνο μεταφερόμενη από 3.840 λαμπαδηδρόμους, εγκαινιάζει ένα σύγχρονο τελετουργικό που θα συνοδεύει εφεξής κάθε διοργάνωση Ολυμπιακών Αγώνων.
1944: Πραγματοποιείται αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του Αδόλφου Χίτλερ από ομάδα αξιωματικών του γερμανικού στρατού, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Κλάους φον Στάουφενμπεργκ. Ο εκρηκτικός μηχανισμός που τοποθετείται στο στρατηγείο του Χίτλερ στο Ράστενμπουργκ προκαλεί μόνο ελαφρύ τραυματισμό του δικτάτορα. Οι πρωταίτιοι είτε εκτελούνται, είτε αυτοκτονούν, σε μία από τις πιο εμβληματικές εσωτερικές αντιστάσεις κατά του ναζισμού.
1969: Οι αστροναύτες Νιλ Άρμστρονγκ και Μπαζ Όλντριν της αποστολής Apollo 11 γίνονται οι πρώτοι άνθρωποι που πατούν στη Σελήνη. Με τη φράση «That’s one small step for man, one giant leap for mankind», ο Άρμστρονγκ σηματοδοτεί ένα ορόσημο για την ανθρωπότητα, την τεχνολογία και την επιστημονική πρόοδο.
1971: Η χούντα των συνταγματαρχών αφαιρεί την ελληνική ιθαγένεια από την εκδότρια της εφημερίδας «Καθημερινή», Ελένη Βλάχου, η οποία είχε αντιταχθεί στη Δικτατορία και αυτοεξοριστεί στο Λονδίνο. Το γεγονός αναδεικνύει τη λογοκρισία και τις αντιδημοκρατικές πρακτικές του καθεστώτος.
1974: Ξεκινά η τουρκική εισβολή στην Κύπρο με την αποβατική Επιχείρηση Αττίλας Ι, που αποτελεί το πρώτο στάδιο της τουρκικής στρατιωτικής επέμβασης στη Μεγαλόνησο. Τουλάχιστον 40.000 Τούρκοι στρατιώτες αποβιβάζονται στις ακτές της Κυπριακής Δημοκρατίας, με αποτέλεσμα την παράνομη κατοχή του 37% του νησιού, τον εκτοπισμό 200.000 ανθρώπων, περίπου 4.000 νεκρούς και 1.619 αγνοούμενους. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εκδίδει το Ψήφισμα 353, καλώντας σε άμεση κατάπαυση του πυρός και σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας της Κύπρου.
2007: Η καγκελάριος της Γερμανίας, Άνγκελα Μέρκελ, επισκέπτεται την Αθήνα, σε μία επίσκεψη με στόχο την προώθηση οπλικών συστημάτων, μεταξύ των οποίων τα μαχητικά Eurofighter. Σε συνέντευξη Τύπου με τον Έλληνα πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή, δηλώνει: «Έχετε ένα ρυθμό ανάπτυξης της τάξεως του 4%. Αυτό για μας είναι απλά ένα όνειρο!» αναδεικνύοντας τη διαφορετική οικονομική δυναμική της Ελλάδας εκείνη την περίοδο.
2015: Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κούβα αποκαθιστούν τις διπλωματικές τους σχέσεις μετά από 54 χρόνια ψυχροπολεμικής απομόνωσης. Η επαναλειτουργία των πρεσβειών τους στην Αβάνα και την Ουάσινγκτον σηματοδοτεί ένα ιστορικό βήμα επαναπροσέγγισης και αλλαγής πολιτικής στην αμερικανική ήπειρο.
2016: Στην Τουρκία, μετά την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου, οι Αρχές προχωρούν σε μαζικές εκκαθαρίσεις. Συνολικά 49.321 δημόσιοι υπάλληλοι απομακρύνονται από τις θέσεις τους, χωρίς να υπολογίζονται οι αποστρατεύσεις από τον στρατό και οι απολύσεις από το δικαστικό σώμα. Το γεγονός αποτελεί σημείο καμπής για τον αυταρχισμό Ερντογάν και τη συρρίκνωση της δημοκρατίας στη χώρα.
2020: Οι Μιλγουόκι Μπακς κερδίζουν τους Φοίνιξ Σανς με 105-98 στον 6ο τελικό του NBA, κατακτώντας το πρώτο τους πρωτάθλημα από το 1971. Ο Γιάννης Αντετοκούνμπο αναδεικνύεται MVP των τελικών, έχοντας σημειώσει 50 πόντους και εκπροσωπώντας επάξια την Ελλάδα στην κορυφή του παγκόσμιου αθλητισμού.
Γεννήσεις
356 π.Χ. – Μέγας Αλέξανδρος (Μέγας Αλέξανδρος), βασιλιάς της Μακεδονίας και ίσως η μεγαλύτερη στρατιωτική και πολιτική φυσιογνωμία της αρχαιότητας. Γεννήθηκε στην Πέλλα το 356 π.Χ. και ως γιος του Φιλίππου Β΄ και της Ολυμπιάδας, διαδέχθηκε σε ηλικία 20 ετών τον πατέρα του στον θρόνο, το 336 π.Χ. Αφού εξασφάλισε την εσωτερική σταθερότητα και την ηγεσία των Ελλήνων, ξεκίνησε τη θρυλική εκστρατεία κατά της Περσικής Αυτοκρατορίας, κατακτώντας εδάφη από την Ελλάδα και τη Βόρεια Αφρική έως την Ινδία. Αήττητος στη μάχη και σπουδαίος στρατηγός, κατέκτησε μία από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες στην ιστορία και μετέδωσε τον ελληνικό πολιτισμό στη Δύση και την Ανατολή, ιδρύοντας πόλεις όπως η Αλεξάνδρεια στην Αίγυπτο
1914 – Χαρίλαος Φλωράκης (Χαρίλαος Φλωράκης), εμβληματική προσωπικότητα της ελληνικής Αριστεράς και ιστορικός ηγέτης του ΚΚΕ. Γεννημένος στη Ραχούλα Καρδίτσας στις 20 Ιουλίου 1914, συνδέθηκε με το κομμουνιστικό κίνημα από την εφηβεία του και συμμετείχε ενεργά στην Εθνική Αντίσταση με το ΕΑΜ και αργότερα στον ΕΛΑΣ και τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας ως «καπετάν Γιώτης». Διώχθηκε, φυλακίστηκε και εξορίστηκε για συνολικά 18 χρόνια λόγω της πολιτικής του δράσης. Υπήρξε Γενικός Γραμματέας του ΚΚΕ από το 1972 έως το 1989, συμβάλλοντας καθοριστικά στη νομιμοποίηση και την ανασυγκρότηση του κόμματος μετά τη Χούντα. Διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη δημιουργία του Συνασπισμού της Αριστεράς το 1989, αλλά και στη διάσωσή του ΚΚΕ από τη διάλυση τη δεκαετία του ’90. Παρέμεινε σύμβολο ανυποχώρητου αγώνα για τα δικαιώματα της εργατικής τάξης και τη δημοκρατία, έως τον θάνατό του το 2005.
1934 – Αλίκη Βουγιουκλάκη, Ελληνίδα ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου, γεννημένη στις 20 Ιουλίου στο Μαρούσι. Καθιερώθηκε ως η «Εθνική Σταρ» της Ελλάδας, πρωταγωνιστώντας σε 42 κινηματογραφικές ταινίες –πολλές από τις οποίες σημείωσαν τεράστιες εισπρακτικές επιτυχίες– και σε μεγάλες θεατρικές παραστάσεις, όπως τα «Καμπαρέ», «Εβίτα» και «Ωραία μου κυρία»167. Η δημοφιλία της σημάδεψε τέσσερις γενιές Ελλήνων, ενώ η ίδια έγινε σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής. Τιμήθηκε με βραβεία, όπως το Α’ Γυναικείου Ρόλου στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 1960 για τη «Μανταλένα», και έφυγε από τη ζωή στις 23 Ιουλίου 1996, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στον ελληνικό πολιτισμό
1941 – Περικλής Κοροβέσης, Έλληνας συγγραφέας, ποιητής, δημοσιογράφος, ακτιβιστής και πολιτικός της Αριστεράς. Γεννήθηκε στο Αργοστόλι στις 20 Ιουλίου 1941 και σπούδασε θέατρο με τον Δημήτρη Ροντήρη και σημειολογία με τον Ρολάν Μπαρτ στο Παρίσι. Συνδέθηκε στενά με το αντιδικτατορικό κίνημα, υπέστη βασανιστήρια και φυλακίστηκε επί Χούντας, καταγράφοντας την εμπειρία του στο εμβληματικό βιβλίο «Ανθρωποφύλακες» που μεταφράστηκε διεθνώς και αποκάλυψε το πραγματικό πρόσωπο της δικτατορίας. Έγραψε ακόμα πολλά βιβλία, εργάστηκε ως δημοσιογράφος στην «Ελευθεροτυπία» και την «Εφημερίδα των Συντακτών» και διετέλεσε βουλευτής Α’ Αθηνών με τον ΣΥΡΙΖΑ (2007–2009). Απεβίωσε στην Αθήνα στις 11 Απριλίου 2020.
1947 – Κάρλος Σαντάνα (Carlos Santana), Μεξικανός κιθαρίστας παγκόσμιας φήμης και από τους πρωτοπόρους της fusion rock σκηνής. Γεννημένος στις 20 Ιουλίου 1947 στο Autlán de Navarro του Μεξικού, έγινε διάσημος ιδρύοντας το συγκρότημα Santana, που συνδύασε ροκ, μπλουζ, τζαζ και αφρο-κουβανέζικους ρυθμούς σε ένα μοναδικό λατινοαμερικάνικο ηχόχρωμα. Η ιδιαίτερη κιθαριστική του τεχνική και οι μεγάλοι δίσκοι με τραγούδια όπως το «Black Magic Woman» και το «Oye Como Va» τον ανέδειξαν σε κορυφαία μορφή της διεθνούς μουσικής. Έχει τιμηθεί με 10 βραβεία Grammy και 3 Latin Grammy, ενώ το 1998 εντάχθηκε με το συγκρότημά του στο Rock and Roll Hall of Fame
Θάνατοι
1937 – Γκουλιέλμο Μαρκόνι (Guglielmo Marconi), ιταλός μηχανικός, φυσικός και εφευρέτης, που θεωρείται ο «πατέρας» της ασύρματης επικοινωνίας και της ραδιοφωνίας. Γεννημένος στη Μπολόνια το 1874, πειραματίστηκε από νεαρή ηλικία με την αξιοποίηση των ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων, δημιουργώντας την πρώτη πρακτική συσκευή ασύρματης μετάδοσης σημάτων. Το 1895 πραγματοποίησε τις πρώτες του επιτυχημένες μεταδόσεις και το 1901 πέτυχε την ιστορική μετάδοση ραδιοσήματος από την Αγγλία στον Καναδά, καταρρίπτοντας την άποψη ότι η γήινη καμπυλότητα είναι εμπόδιο στη μετάδοση. Ιδρυτής της Marconi Company και πρωτοπόρος στην αξιοποίηση της ασύρματης τεχνολογίας για τη ναυσιπλοΐα και τις επικοινωνίες, βραβεύτηκε με το Νόμπελ Φυσικής το 1909 μαζί με τον Καρλ Φέρντιναντ Μπράουν «για τη συμβολή τους στην ανάπτυξη της ασύρματης τηλεγραφίας». Ο Μαρκόνι άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη σύγχρονη τεχνολογία και πέθανε στη Ρώμη το 1937
1973 – Μπρους Λι (Bruce Lee), Αμερικανός ηθοποιός με καταγωγή από το Χονγκ Κονγκ, θρύλος των πολεμικών τεχνών και διεθνής σταρ του κινηματογράφου. Γεννήθηκε στο Σαν Φρανσίσκο το 1940, αλλά μεγάλωσε στο Χονγκ Κονγκ ξεκινώντας την καριέρα του ως παιδί-ηθοποιός. Ίδρυσε τη φιλοσοφία πολεμικής τέχνης «Τζιτ Κουν Ντο» και συνέβαλε καθοριστικά στη διάδοση του κινηματογράφου δράσης και των πολεμικών τεχνών παγκοσμίως. Έγινε διάσημος με ταινίες όπως «The Big Boss», «Fist of Fury» και «Enter the Dragon», καθιερώνοντας τον εαυτό του ως διαχρονικό σύμβολο δύναμης και αυτοβελτίωσης. Η πρόωρη απώλειά του στα 32 του χρόνια άφησε τεράστιο κενό αλλά και ανεξίτηλη κληρονομιά στην παγκόσμια κουλτούρα
1989 – Γιάννης Τσαρούχης (Γιάννης Τσαρούχης), Έλληνας ζωγράφος και σκηνογράφος, κορυφαία φυσιογνωμία της ελληνικής τέχνης του 20ού αιώνα. Γεννήθηκε στον Πειραιά το 1910 και ξεχώρισε για το μοναδικό του ύφος, που συνδύασε λαϊκά και βυζαντινά στοιχεία με τον μοντερνισμό, προβάλλοντας την έννοια της ελληνικότητας. Εμπνεύστηκε από τη ζωή στο λιμάνι, τα νεοκλασικά κτίρια και την καθημερινότητα των ανθρώπων, ενώ έγινε εμβληματικός για τους πίνακές του με ναύτες και μανάδες. Διακρίθηκε επίσης ως σκηνογράφος και ενδυματολόγος, συνεργαζόμενος με μεγάλα θέατρα στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Το έργο του χαρακτηρίστηκε από διαρκή αναζήτηση ταυτότητας, τολμηρή ματιά και διεθνή προβολή, τοποθετώντας τον ανάμεσα στους σπουδαιότερους Έλληνες καλλιτέχνες της εποχής του
Εορτολόγιο
Ηλίας
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Διεθνής Ημέρα Σελήνης
Παγκόσμια Ημέρα Σκακιού
