Δημοτικές εκλογές 2028: Ποια Κυριακή δείχνει ο νόμος;

Η ημερομηνία των δημοτικών εκλογών 2028 προκύπτει από έναν κανόνα που έχει ήδη θεσπιστεί: η κάλπη τοποθετείται την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου του πέμπτου έτους της δημοτικής περιόδου. Για την τρέχουσα περίοδο, ο υπολογισμός οδηγεί στην Κυριακή 26 Νοεμβρίου 2028 — όχι όμως σε χωριστή επίσημη προκήρυξη της κάλπης από το Υπουργείο Εσωτερικών.

Η αλλαγή δεν αφορά μόνο το πότε ψηφίζουμε. Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης προβλέπει εκλογή χωρίς δεύτερη Κυριακή ψηφοφορίας, με διαφορετικό τρόπο προσμέτρησης των εναλλακτικών ψήφων, ενώ θεσπίζει και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψήφου υπό προϋποθέσεις.

Πότε προβλέπονται οι δημοτικές εκλογές 2028;

Η θητεία των σημερινών δημοτικών αρχών άρχισε την 1η Ιανουαρίου 2024 και λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2028. Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης ορίζει ότι οι δήμαρχοι και τα δημοτικά συμβούλια εκλέγονται κάθε πέντε χρόνια, την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου του πέμπτου έτους της περιόδου.

Με βάση αυτόν τον κανόνα, η ημερομηνία που υπολογίζεται για την τρέχουσα περίοδο είναι η 26η Νοεμβρίου 2028.

Οι νέες αυτοδιοικητικές αρχές εγκαθίστανται την 1η Ιανουαρίου του έτους μετά τις εκλογές και η θητεία τους λήγει στις 31 Δεκεμβρίου του πέμπτου έτους. Εφόσον δεν αλλάξει το ισχύον πλαίσιο, η επόμενη δημοτική περίοδος αρχίζει την 1η Ιανουαρίου 2029.

Θα χρειαστεί να ψηφίσουμε και δεύτερη Κυριακή;

Όχι με το ισχύον πλαίσιο. Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που θεσπίστηκε με τον Ν. 5314/2026, δεν προβλέπει επαναληπτική κάλπη τη δεύτερη Κυριακή. Αντί γι’ αυτήν προβλέπει δεύτερο στάδιο προσμέτρησης, όταν κανένας συνδυασμός δεν περάσει το όριο της πρώτης καταμέτρησης.

Στο πρώτο στάδιο επιτυχών θεωρείται ο συνδυασμός που συγκεντρώνει ποσοστό μεγαλύτερο του 42% των έγκυρων ψηφοδελτίων, δηλαδή 42% συν μία ψήφο. Οι εναλλακτικές ψήφοι δεν προσμετρώνται σε αυτή την καταμέτρηση.

Αν κανένας συνδυασμός δεν περάσει το όριο, στο δεύτερο στάδιο συμμετέχουν οι δύο επικρατέστεροι και το αρμόδιο δικαστήριο προσμετρά σε αυτούς τις εναλλακτικές ψήφους που έχουν λάβει από ψηφοδέλτια άλλων συνδυασμών.

Ένα υποθετικό παράδειγμα: σε έναν δήμο κατεβαίνουν οι συνδυασμοί Α, Β και Γ. Αν κανένας δεν περάσει το όριο και οι Α και Β είναι οι δύο επικρατέστεροι, εξετάζονται οι εναλλακτικές επιλογές που είχαν σημειώσει οι ψηφοφόροι του Γ. Όσες από αυτές αφορούν τον Α προστίθενται στον Α και όσες αφορούν τον Β στον Β. Δεν γίνεται νέα ψηφοφορία.

Η εναλλακτική επιλογή δεν είναι υποχρεωτική: ο εκλογέας μπορεί να σημειώσει έως έναν άλλο συνδυασμό και, αν δεν το κάνει, το ψηφοδέλτιό του παραμένει έγκυρο. Στις εκλογές του 2023, αντίθετα, η πρώτη ψηφοφορία έγινε στις 8 Οκτωβρίου και οι επαναληπτικές, όπου χρειάστηκαν, στις 15 Οκτωβρίου, με το τότε εκλογικό καθεστώς.

Ποιοι ψηφίζουν και ποιοι μπορούν να είναι υποψήφιοι;

Δικαίωμα ψήφου έχουν οι δημότες που είναι εγγεγραμμένοι στους σχετικούς εκλογικούς καταλόγους. Μπορούν επίσης να ψηφίσουν πολίτες άλλων κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον είναι εγγεγραμμένοι στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους των δήμων. Ο Κώδικας ορίζει ότι η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος είναι υποχρεωτική.

Για να είναι κάποιος υποψήφιος δήμαρχος, πρέπει να έχει συμπληρώσει το 21ο έτος κατά την ημέρα των εκλογών. Για δημοτικό σύμβουλο, σύμβουλο δημοτικής κοινότητας ή εκπρόσωπο κοινότητας, το αντίστοιχο όριο είναι το 18ο έτος.

Με βάση την ισχύουσα διάταξη, η δήλωση του συνδυασμού υποβάλλεται ηλεκτρονικά έως τις 23:59 της 20ής Σεπτεμβρίου του έτους των εκλογών. Για το 2028 αυτή η προθεσμία ισχύει εφόσον η διάταξη παραμείνει αμετάβλητη· οι υποψήφιοι θα πρέπει να την επιβεβαιώσουν με την εκλογική εγκύκλιο.

Ο δημοτικός συνδυασμός πρέπει να περιλαμβάνει υποψηφίους σε τουλάχιστον 80% των δημοτικών κοινοτήτων του δήμου. Προβλέπεται επίσης ελάχιστη συμμετοχή 40% από κάθε φύλο στον συνολικό αριθμό υποψηφίων, με τις εξαιρέσεις που ορίζει το σχετικό άρθρο.

Μπορεί η ψήφος να δοθεί ηλεκτρονικά;

Ο Κώδικας προβλέπει ηλεκτρονική ψήφο μέσω ειδικών εκλογικών καταλόγων. Όποιος εγγραφεί σε αυτούς ψηφίζει αποκλειστικά μέσω της ειδικής εφαρμογής και όχι με φυσική παρουσία.

Η δυνατότητα αφορά την ανάδειξη δημοτικών και περιφερειακών αρχών. Δεν καλύπτει την επιλογή συμβούλων ή εκπροσώπου δημοτικής κοινότητας για τον εκλογέα που έχει εγγραφεί στην ηλεκτρονική ψήφο.

Η αίτηση προβλέπεται να γίνεται μέσω εφαρμογής του Υπουργείου Εσωτερικών, προσβάσιμης από το gov.gr, με ταυτοποίηση μέσω Taxisnet και επιβεβαίωση τηλεφώνου και ηλεκτρονικής διεύθυνσης. Η εγγραφή, η τροποποίηση ή η ακύρωση της αίτησης επιτρέπεται έως και 60 ημέρες πριν από τις εκλογές.

Για να διεξαχθεί ηλεκτρονική ψηφοφορία σε έναν δήμο, απαιτούνται τουλάχιστον 30 εγγεγραμμένοι εκλογείς στον ειδικό κατάλογό του. Η δυνατότητα υπάρχει στον νόμο, αλλά οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες οδηγίες για την εφαρμογή της στη συγκεκριμένη αναμέτρηση.

Τι μένει να ανακοινωθεί;

Ο νόμος ορίζει ήδη τη διάρκεια της περιόδου, τον κανόνα για τον χρόνο των εκλογών και τον τρόπο ανάδειξης των αρχών. Δεν περιλαμβάνει, όμως, όλες τις πρακτικές λεπτομέρειες που χρειάζονται οι εκλογείς και οι υποψήφιοι για την οργάνωση της ψηφοφορίας.

Οι εγκύκλιοι και οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Εσωτερικών θα διευκρινίσουν τα εκλογικά τμήματα και τις πρακτικές προθεσμίες.