ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ

Τοπικά δημοψηφίσματα με πρωτοβουλία πολιτών: Πώς θα γίνονται, ποιοι θα ψηφίζουν και ποια θέματα θα αφορούν

Η πρωτοβουλία χρειάζεται υπογραφές του 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων και έγκριση του Δημοτικού Συμβουλίου, ενώ το αποτέλεσμα θα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα

Από 4 λεπτά ανάγνωση
Τοπικά δημοψηφίσματα με πρωτοβουλία πολιτών: Πώς θα γίνονται, ποιοι θα ψηφίζουν και ποια θέματα θα αφορούν
ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ
  1. 01Πώς μπορεί ένας πολίτης να ζητήσει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος
  2. 02Ποια θέματα μπορούν να τεθούν σε ψηφοφορία από τους δημότες
  3. 03Ηλεκτρονική ψηφοφορία: Ποιοι έχουν δικαίωμα συμμετοχής
  4. 04Οι προβληματισμοί σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων
  5. 05Οι επιφυλάξεις των δημάρχων για την εφαρμογή

Οι πολίτες στη χώρα μας θα μπορούν σύντομα να ζητούν τη διεξαγωγή τοπικών δημοψηφισμάτων για ζητήματα που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους στην πόλη. Το Υπουργείο Εσωτερικών ολοκληρώνει το νομοθετικό πλαίσιο για την εφαρμογή του θεσμού, ο οποίος παρέμενε ανενεργός επί δύο δεκαετίες.

Τις τελευταίες εκκρεμότητες εξετάζουν αυτή την περίοδο οι αρμόδιες υπηρεσίες, ενώ καταρτίζεται η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση, ώστε οι δήμοι που ενδιαφέρονται να αξιοποιήσουν το νέο εργαλείο συμμετοχής των πολιτών. Η πρόβλεψη περιλαμβάνεται και στον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος ψηφίστηκε τον Ιούνιο του 2026.

Πώς μπορεί ένας πολίτης να ζητήσει τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος

Για να εισαχθεί αίτημα πολιτών προς συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο, ο νέος Κώδικας απαιτεί τη στήριξη τουλάχιστον του 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του δήμου. Σε δήμο με 50.000 εγγεγραμμένους ψηφοφόρους, για παράδειγμα, πρέπει να συγκεντρωθούν 5.000 υπογραφές μέσω ειδικής ψηφιακής πλατφόρμας. Η συμπλήρωση του ορίου δεν οδηγεί από μόνη της στην προκήρυξη δημοψηφίσματος: το αίτημα εξετάζεται από το Δημοτικό Συμβούλιο και εγκρίνεται με απλή πλειοψηφία των παρόντων μελών. Επιπλέον, πριν ξεκινήσει η συλλογή υπογραφών, ελέγχεται αν το θέμα που προτείνεται πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις.

Δημοψήφισμα μπορεί να εισηγηθεί και η δημοτική αρχή, ακολουθώντας διαφορετική διαδικασία. Σε αυτή την περίπτωση, το Δημοτικό Συμβούλιο χρειάζεται να λάβει απόφαση με αυξημένη πλειοψηφία, δηλαδή με τα δύο τρίτα του συνόλου των μελών του. Όποια από τις δύο διαδικασίες και αν ακολουθηθεί, η απόφαση υπόκειται σε έλεγχο νομιμότητας.

Ποια θέματα μπορούν να τεθούν σε ψηφοφορία από τους δημότες

Τα τοπικά δημοψηφίσματα θα αφορούν ζητήματα που υπάγονται αποκλειστικά στις αρμοδιότητες των δήμων, με ορισμένες εξαιρέσεις. Δεν μπορούν να προκηρυχθούν για τη δημοσιονομική διαχείριση, την επιβολή δημοτικών τελών ή τη μεταβολή των διοικητικών ορίων και του αριθμού των δήμων και των δημοτικών κοινοτήτων. Επίσης, θέματα αρμοδιότητας της κεντρικής διοίκησης δεν τίθενται αυτομάτως σε τοπική ψηφοφορία, ακόμη και όταν έχουν άμεσο αντίκτυπο στους κατοίκους μιας περιοχής.

Ένα από τα κύρια ζητήματα που προβληματίζουν την αυτοδιοίκηση είναι αν οι δημότες θα μπορούν να εκφράζουν γνώμη για σημαντικές παρεμβάσεις στην περιοχή τους, όταν η απόφαση λαμβάνεται από το κράτος. Σχετικό παράδειγμα αποτελούν οι πολεοδομικές ρυθμίσεις και οι ζώνες μεταφοράς συντελεστή δόμησης σε δήμους των βορείων προαστίων. Στελέχη του Υπουργείου Εσωτερικών εκτιμούν ότι το αν μπορεί να γίνει δημοψήφισμα σε τέτοιες περιπτώσεις κρίνεται από το περιεχόμενο και τη διατύπωση του ερωτήματος.

Χρειάζεται, ωστόσο, να διευκρινιστεί ότι το αποτέλεσμα δεν δεσμεύει τη δημοτική αρχή. Η ψηφοφορία έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα και αποτυπώνει τις απόψεις της τοπικής κοινωνίας, δίνοντας στο δημοτικό συμβούλιο μια καταγεγραμμένη εικόνα, χωρίς να επιβάλλει νομικά την υιοθέτηση της επιλογής που θα επικρατήσει.

Ηλεκτρονική ψηφοφορία: Ποιοι έχουν δικαίωμα συμμετοχής

Τα δημοψηφίσματα θα πραγματοποιούνται ηλεκτρονικά, με τη συνεργασία του Εθνικού Δικτύου Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ). Ο σχεδιασμός προβλέπει ειδική ψηφιακή υπηρεσία, προσβάσιμη μέσω του gov.gr, για την ταυτοποίηση των πολιτών και τη διεκπεραίωση της ψηφοφορίας.

Η ψηφοφορία θα ακολουθεί το εκλογικό πρότυπο και θα διεξάγεται μόνο Κυριακή, από τις 7 το πρωί μέχρι τις 7 το απόγευμα. Από τη δημοσίευση της απόφασης προκήρυξης θα πρέπει να έχουν περάσει τουλάχιστον 30 ημέρες. Μπορούν να συμμετέχουν όσοι είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους του συγκεκριμένου δήμου και πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις, ενώ για την ηλεκτρονική ψήφο ο Κώδικας θέτει ειδικές απαιτήσεις εγγραφής στο Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας.

Έγκυρο θεωρείται το αποτέλεσμα εφόσον ψηφίσει τουλάχιστον το 30% των εγγεγραμμένων εκλογέων ή, εναλλακτικά, αριθμός ψηφοφόρων ίσος με το 50% όσων πήραν μέρος στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές. Αν πληρούται μία από τις δύο προϋποθέσεις, νικητήρια είναι η απάντηση με τη σχετική πλειοψηφία των έγκυρων ψήφων. Προβλέπονται, παράλληλα, περιορισμοί ως προς τον χρόνο διεξαγωγής: δεν θα γίνεται δημοτικό δημοψήφισμα το έτος των αυτοδιοικητικών εκλογών, στις προβλεπόμενες προεκλογικές περιόδους για εθνικές ή ευρωπαϊκές εκλογές, ούτε αν δεν έχει περάσει ένα έτος από προηγούμενο δημοψήφισμα στον ίδιο δήμο.

Οι προβληματισμοί σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων

Πριν τεθεί σε εφαρμογή η διαδικασία, το υπουργείο Εσωτερικών θα πρέπει να επιλύσει και ζητήματα σχετικά με την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Εξετάζοντας το σχέδιο υπουργικής απόφασης, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα κατέθεσε συγκεκριμένες επισημάνσεις για τη λειτουργία της ψηφιακής πλατφόρμας. Μεταξύ των παρατηρήσεών της ήταν ότι δεν χρειάζεται να δημοσιοποιούνται υποχρεωτικά τα στοιχεία του δημότη που καταθέτει την αρχική πρόταση για δημοψήφισμα. Παράλληλα, ζήτησε διευκρινίσεις σχετικά με τις αρμοδιότητες των φορέων που εμπλέκονται και τον τρόπο διαχείρισης των δεδομένων που θα συλλέγονται κατά τη διαδικασία.

Οι επιφυλάξεις των δημάρχων για την εφαρμογή

Παρότι η νέα ρύθμιση ανοίγει νέες δυνατότητες, στην Τοπική Αυτοδιοίκηση καταγράφεται προβληματισμός για το πώς θα λειτουργήσει στην πράξη. Ζητούμενο είναι αν οι πολίτες θα ενδιαφερθούν να συμμετάσχουν, καθώς και αν οι δημοτικές αρχές θα μπορέσουν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες που ενδέχεται να δημιουργήσουν τα αποτελέσματα.

Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης της συμμετοχής των δημοτών στις αποφάσεις, ωστόσο προειδοποιεί ότι τα δημοψηφίσματα μπορεί να αξιοποιηθούν για πολιτικές σκοπιμότητες ή την προώθηση επιμέρους συμφερόντων. Παράλληλα, στους κόλπους της αυτοδιοίκησης διατυπώνονται ανησυχίες ότι η συχνή χρήση αυτών των διαδικασιών ενδέχεται να οξύνει τις αντιπαραθέσεις σε τοπικό επίπεδο.

Προσθέστε το dimocracy στις προτιμώμενες πηγές σας στην Google

Βλέπετε πρώτα τις ειδήσεις μας στις Κορυφαίες ειδήσεις της Αναζήτησης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

ΠΡΩΤΟΣΕΛΙΔΑ
Όλες οι εφημερίδες της ημέρας

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΕΣ

ΔΗΜΟΙ

Όλοι οι 332 δήμοι

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Όλες οι εφαρμογές

ΘΕΜΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ

ΔΗΜΟΦΙΛΕΙΣ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ

ΜΟΛΙΣ ΤΩΡΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ