Κ. Μητσοτάκης και Λούλα στο τηλέφωνο για τη διαδοχή Γκουτέρες – Η θέση της Ελλάδας στον ΟΗΕ

Τηλεφωνική επικοινωνία με ιδιαίτερο διπλωματικό ενδιαφέρον είχε ο Κυριάκος Μητσοτάκης με τον πρόεδρο της Βραζιλίας, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, καθώς στο επίκεντρο βρέθηκε το μέλλον του ΟΗΕ και η ήδη ανοιχτή μάχη για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες.

Σύμφωνα με την ενημέρωση από την ελληνική πλευρά, οι δύο ηγέτες συζήτησαν ζητήματα που σχετίζονται με τη θέση της Ελλάδας ως μη μόνιμου μέλους του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, μεταξύ αυτών τις εξελίξεις γύρω από το μέλλον του Οργανισμού και τις υποψηφιότητες για τη θέση του επόμενου γενικού γραμματέα.

Η χρονική στιγμή της συνομιλίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Η διαδικασία για την επιλογή του ανθρώπου που θα διαδεχθεί τον Γκουτέρες βρίσκεται πλέον σε προχωρημένο στάδιο και τα 15 μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας πραγματοποιούν ανεπίσημες ψηφοφορίες, τα λεγόμενα «straw polls», προκειμένου να διαπιστωθεί ποιοι υποψήφιοι διαθέτουν πραγματική δυναμική.

Η Ελλάδα δεν είναι απλός παρατηρητής

Η Ελλάδα είναι ένα από τα δέκα εκλεγμένα, μη μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη διετία 2025-2026 και ως εκ τούτου συμμετέχει άμεσα στη διαδικασία που θα οδηγήσει στην επιλογή του επόμενου γενικού γραμματέα.

Το στοιχείο που αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος είναι ότι η Ελλάδα αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας τον Οκτώβριο του 2026, ακριβώς την περίοδο κατά την οποία αναμένεται να κορυφωθούν οι διαβουλεύσεις για τη διαδοχή Γκουτέρες.

Η προεδρία δεν δίνει στην Αθήνα περισσότερες ψήφους από τα υπόλοιπα μέλη, όμως την τοποθετεί στο κέντρο των εργασιών και των διπλωματικών επαφών του Συμβουλίου σε μία εξαιρετικά κρίσιμη χρονική στιγμή.

Ο επόμενος γενικός γραμματέας διορίζεται τυπικά από τη Γενική Συνέλευση, όμως προηγείται η σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι τα πέντε μόνιμα μέλη –ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Γαλλία και Βρετανία– αλλά και τα δέκα εκλεγμένα μέλη, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, βρίσκονται στην καρδιά της διαδικασίας.

Το «βραζιλιάνικο χαρτί» της Μισέλ Μπατσελέ

Η αναφορά στις «υποψηφιότητες» έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της στάσης της Βραζιλίας. Η κυβέρνηση Λούλα είναι ένας από τους επίσημους υποστηρικτές της υποψηφιότητας της πρώην προέδρου της Χιλής Μισέλ Μπατσελέ για τη Γενική Γραμματεία του ΟΗΕ.

Η υποψηφιότητά της κατατέθηκε αρχικά από κοινού τον Φεβρουάριο από τη Χιλή, τη Βραζιλία και το Μεξικό. Η νέα κυβέρνηση της Χιλής απέσυρε αργότερα τη δική της στήριξη, ωστόσο η υποψηφιότητα παρέμεινε ενεργή, καθώς εξακολουθούν να τη στηρίζουν Βραζιλία και Μεξικό.

Δεν έχει ανακοινωθεί από το Μέγαρο Μαξίμου εάν ο Λούλα έθεσε συγκεκριμένα το όνομα της Μπατσελέ στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Ωστόσο, η στάση της Βραζιλίας καθιστά το συγκεκριμένο παρασκήνιο ιδιαίτερα ενδιαφέρον.

Μόλις στις αρχές Σεπτεμβρίου, η Μπατσελέ είχε συναντηθεί με τον Λούλα στη Βραζιλία και, σύμφωνα με χιλιανά μέσα, οι δύο συμφώνησαν να διατηρηθεί προς το παρόν η υποψηφιότητά της μέχρι να υπάρξουν νέα δεδομένα από τις ανεπίσημες ψηφοφορίες του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η ίδια, πάντως, εμφανίστηκε λίγες ημέρες αργότερα ιδιαίτερα απαισιόδοξη, δηλώνοντας δημόσια ότι «ξέρει» πως δεν θα γίνει γενική γραμματέας, μετά τα δυσμενή αποτελέσματα που φέρεται να είχε στις πρώτες άτυπες ψηφοφορίες.

Οκτώ ονόματα στην κούρσα

Η μάχη για τη θέση παραμένει ανοιχτή. Στην πιο πρόσφατη ανεπίσημη ψηφοφορία συμμετείχαν οκτώ υποψήφιοι: η Μισέλ Μπατσελέ, ο επικεφαλής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας Ραφαέλ Μαριάνο Γκρόσι, η πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, η πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα, η Ιβόν Α-Μπάκι από τον Ισημερινό, ο πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης Ολάρα Οτούνου, η πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας Κάρολιν Ροντρίγκες Μπίρκετ και ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Μάκι Σαλ.

Οι ψηφοφορίες αυτές δεν αποτελούν επίσημη εκλογή. Κάθε μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας μπορεί να δηλώσει για κάθε υποψήφιο «ενθαρρύνω», «αποθαρρύνω» ή «δεν εκφράζω άποψη». Τα αποτελέσματα δεν καταγράφονται επισήμως και τα ψηφοδέλτια καταστρέφονται μετά τη διαδικασία.

Αργότερα στη διαδικασία, οι ψήφοι των πέντε μόνιμων μελών αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς οποιοδήποτε από αυτά μπορεί ουσιαστικά να μπλοκάρει έναν υποψήφιο.

Ο Γκουτέρες φεύγει στο τέλος του 2026

Η δεύτερη θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και ο διάδοχός του θα αναλάβει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2027.

Ο ΟΗΕ βρίσκεται παράλληλα σε μία περίοδο έντονης αμφισβήτησης, με πολέμους σε εξέλιξη, αντιπαράθεση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, οικονομικές πιέσεις στον Οργανισμό και ολοένα εντονότερες φωνές που ζητούν μεταρρύθμιση του τρόπου λειτουργίας του.

Αυτό εξηγεί και γιατί, σύμφωνα με την ελληνική ενημέρωση, Μητσοτάκης και Λούλα δεν περιορίστηκαν στα πρόσωπα που διεκδικούν τη Γενική Γραμματεία, αλλά συζήτησαν συνολικά «το μέλλον του Οργανισμού».

Με την Ελλάδα να βρίσκεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας μέχρι το τέλος του έτους και να αναλαμβάνει μάλιστα την προεδρία του τον Οκτώβριο, οι τηλεφωνικές επαφές αυτού του είδους αποκτούν πλέον μεγαλύτερη διπλωματική βαρύτητα. Και καθώς οι ανεπίσημες ψηφοφορίες συνεχίζονται, η μάχη για τον άνθρωπο που θα διαδεχθεί τον Γκουτέρες περνά όλο και περισσότερο από τα τηλέφωνα των 15 πρωτευουσών που έχουν θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας.