Η επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης φαίνεται να πλησιάζει, με τις συζητήσεις ανάμεσα στην τουρκική ηγεσία και το Οικουμενικό Πατριαρχείο να στρέφονται προς ένα μοντέλο μεταπτυχιακού θεολογικού ιδρύματος, πιο συμβατό με το ισχύον νομικό πλαίσιο της Τουρκίας. Η λύση αυτή θεωρείται πρακτικότερη, οικονομικά βιώσιμη και ικανή να διατηρήσει τον εκκλησιαστικό χαρακτήρα της Σχολής, ενώ το θέμα αποκτά και διπλωματική διάσταση στο πλαίσιο των σχέσεων Άγκυρας με ΗΠΑ και Ευρώπη.
Πιο αναλυτικά
Μετά από 55 χρόνια σιωπής, η προοπτική επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης φαίνεται να βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ, καθώς οι τελευταίες επαφές ανάμεσα στην τουρκική ηγεσία και το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχουν αναζωπυρώσει τις ελπίδες ότι ένα από τα σημαντικότερα εκκλησιαστικά και εκπαιδευτικά ιδρύματα του Ορθόδοξου κόσμου θα προσφέρει και πάλι της υπηρεσίες του.
Οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι η επικρατέστερη φόρμουλα προβλέπει τη λειτουργία της Χάλκης ως μεταπτυχιακού θεολογικού ιδρύματος ή ως εξειδικευμένου κέντρου ανώτερων θεολογικών σπουδών. Πρόκειται για ένα μοντέλο που θεωρείται πιο εύκολα εφαρμόσιμο μέσα στο σημερινό νομικό και εκπαιδευτικό πλαίσιο της Τουρκίας και ταυτόχρονα δίνει μεγαλύτερη ευελιξία στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.
Το συγκεκριμένο θέμα φέρεται να συζητήθηκε στην πρόσφατη συνάντηση του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο, ενώ η συγκεκριμένη κατεύθυνση φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από τη σύνθεση της συνάντησης στο προεδρικό μέγαρο της Άγκυρας. Παρών δεν ήταν ο υπουργός Παιδείας της Τουρκίας, αλλά ο πρόεδρος του Ανώτατου Συμβουλίου Εκπαίδευσης, Ερόλ Οζβάρ, ο οποίος είναι ο αρμόδιος αξιωματούχος για ζητήματα πανεπιστημιακής και ανώτατης εκπαίδευσης.
Μόλις χθες επίσης το πρακτορείο Bloomberg έκανε ειδική μνεία στη Θεολογική Σχολή, αναφέροντας και το διπλωματικό παρασκήνιο, επισημαίνοντας πως το ενδεχόμενο άνοιγμά της έρχεται σε μια περίοδο που η Άγκυρα επιδιώκει να βελτιώσει το κλίμα με την Ουάσιγκτον και να στείλει μήνυμα προς την Ευρώπη για το ζήτημα των θρησκευτικών ελευθεριών. Κι αυτό, ενόψει της αναμενόμενης επίσκεψης του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην τουρκική πρωτεύουσα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο. Ο Κ. Τραμπ είχε θέσει το ζήτημα της Χάλκης στον Ερντογάν κατά τη συνάντησή τους στον Λευκό Οίκο, ενώ το θέμα είχε προηγουμένως τεθεί και από εκκλησιαστικούς παράγοντες της ελληνορθόδοξης κοινότητας στις ΗΠΑ.
Στο Φανάρι πάντως αποφεύγουν τις θριαμβολογίες και κρατούν χαμηλούς τόνους. Ωστόσο, άνθρωποι που γνωρίζουν τις διεργασίες μιλούν για ένα κλίμα συγκρατημένης αισιοδοξίας, καθώς για πρώτη φορά μετά από αρκετά χρόνια φαίνεται να εξετάζονται ρεαλιστικές λύσεις και όχι γενικές πολιτικές διακηρύξεις.
Η λειτουργία της Χάλκης ως μεταπτυχιακού ιδρύματος παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα. Καταρχάς, αποφεύγεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που θα προέκυπταν στην περίπτωση που η Σχολή επιχειρούσε να λειτουργήσει ως κανονικό πανεπιστημιακό τμήμα. Σε ένα τέτοιο σενάριο θα έπρεπε να ενταχθεί διοικητικά σε κάποιο τουρκικό πανεπιστήμιο ή να βρεθεί ένα σύνθετο νομικό σχήμα συνεργασίας, κάτι που θα προκαλούσε μεγάλες δυσκολίες και χρονοβόρες διαδικασίες. Αντίθετα, το μεταπτυχιακό μοντέλο δίνει μεγαλύτερη ευελιξία και επιτρέπει στη Σχολή να διατηρήσει σε μεγαλύτερο βαθμό τον ιδιαίτερο εκκλησιαστικό και ακαδημαϊκό χαρακτήρα της. Παράλληλα, περιορίζει τη γραφειοκρατία και διευκολύνει την αδειοδότηση και τη λειτουργία της.
Ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι η σύγχρονη τεχνολογία προσφέρει δυνατότητες που δεν υπήρχαν πριν από μερικές δεκαετίες. Μέσα από την εξ αποστάσεως εκπαίδευση, τα ψηφιοποιημένα αρχεία, τις διαδικτυακές βιβλιοθήκες και τα ηλεκτρονικά μαθήματα, η Χάλκη θα μπορούσε να λειτουργήσει ως διεθνές κέντρο θεολογικών σπουδών, προσελκύοντας φοιτητές και ερευνητές από πολλές χώρες χωρίς να απαιτείται η φυσική παρουσία μεγάλου αριθμού σπουδαστών στις εγκαταστάσεις της. Παράλληλα, εξετάζεται το ενδεχόμενο συνεργασιών με πανεπιστημιακά ιδρύματα της Ελλάδας αλλά και άλλων χωρών. Ένα τέτοιο σχήμα θα μπορούσε να επιτρέψει την ανάπτυξη κοινών προγραμμάτων σπουδών ή μεταπτυχιακών κατευθύνσεων σε εξειδικευμένα θεολογικά αντικείμενα. Σε αυτή την περίπτωση, η ιστορική βαρύτητα και το κύρος της Χάλκης θα συνδυάζονταν με τη διεθνή ακαδημαϊκή αναγνώριση πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.
Σημαντικό ρόλο όμως παίζει και η οικονομική διάσταση. Η λειτουργία μιας πλήρους πανεπιστημιακής σχολής θα απαιτούσε σημαντικά μεγαλύτερους πόρους, αυξημένες διοικητικές υποχρεώσεις και υψηλά λειτουργικά κόστη. Το μοντέλο του μεταπτυχιακού ιδρύματος θεωρείται πιο βιώσιμο και πιο εύκολο να υποστηριχθεί σε βάθος χρόνου.
Θυμίζουμε ότι η Θεολογική Σχολή της Χάλκης έκλεισε το 1971, ύστερα από απόφαση του τουρκικού Συνταγματικού Δικαστηρίου και την εφαρμογή νομοθεσίας που απαγόρευε τη λειτουργία ιδιωτικών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης. Η τουρκική νομοθεσία προέβλεπε ότι τα ιδιωτικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα έπρεπε είτε να ενταχθούν σε κρατικά πανεπιστήμια είτε να διακόψουν τη λειτουργία τους. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο δεν αποδέχθηκε την υπαγωγή της Σχολής σε κρατικό πανεπιστήμιο και έτσι η θεολογική της λειτουργία ανεστάλη.
Από το μακρινό 1844 που δημιουργήθηκε η Σχολή, αποτέλεσε το σημαντικότερο εκπαιδευτικό κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και φυτώριο εκατοντάδων κληρικών από την Κωνσταντινούπολη, την Ελλάδα, τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και άλλες περιοχές όπου υπήρχαν ορθόδοξες κοινότητες. Από τα θρανία της πέρασαν μελλοντικοί πατριάρχες, αρχιεπίσκοποι, μητροπολίτες, θεολόγοι και πανεπιστημιακοί δάσκαλοι, οι οποίοι διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στη ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Μάλιστα μεταξύ των αποφοίτων της συγκαταλέγεται και ο σημερινός Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος
