Ο Αντόνιο Γκουτέρες βρίσκεται στη Λευκωσία σε μια ύστατη προσπάθεια να διαπιστώσει αν υπάρχει έδαφος για επανεκκίνηση των συνομιλιών για το Κυπριακό, σε μια συγκυρία όπου το χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές παραμένει μεγάλο και ο χρόνος για τον ίδιο περιορισμένος. Οι επαφές του με τους ηγέτες και τους εμπλεκόμενους φορείς στοχεύουν κυρίως στη δημιουργία μιας διαδικαστικής γέφυρας, χωρίς να διαφαίνεται άμεση λύση, ενώ Αθήνα και Λευκωσία κρατούν χαμηλά τις προσδοκίες παρά τη διπλωματική κινητικότητα των τελευταίων μηνών.
Πιο αναλυτικά
Ένα κρίσιμο διπλωματικό τεστ ξεκινά από σήμερα για το Κυπριακό με την άφιξη του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στη Λευκωσία.
Ο Αντόνιο Γκουτέρες θα επιχειρήσει να διαπιστώσει εάν υπάρχει το ελάχιστο κοινό έδαφος που απαιτείται για να ξεκινήσει ένας νέος κύκλος συνομιλιών, με την αποστολή του να θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς το χάσμα ανάμεσα στις θέσεις των εμπλεκόμενων πλευρών παραμένει μεγάλο. Με δεδομένο το γεγονός ότι η δεύτερη θητεία του κ. Γκουτέρες στον Οργανισμό ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου, τα χρονικά του περιθώρια προκειμένου να αφήσει ένα ουσιαστικό αποτύπωμα στο ζήτημα με το οποίο ασχολήθηκε από την αρχή της παρουσίας του στον συγκεκριμένο θώκο, περιορίζονται σημαντικά.
Εννέα χρόνια μετά το Κραν Μοντανά
Θυμίζουμε πως η τελευταία ουσιαστική απόπειρα επίλυσης του Κυπριακού έγινε το καλοκαίρι του 2017 στο Κραν Μοντανά της Ελβετίας. Οι συνομιλίες εκείνης της περιόδου ολοκληρώθηκαν χωρίς συμφωνία και έκτοτε δεν κατέστη δυνατό να επαναληφθούν επίσημες διαπραγματεύσεις για την ουσία του προβλήματος. Η τωρινή επίσκεψη προφανώς και δεν αναμένεται από μόνη της να οδηγήσει σε μια συνολική συμφωνία. Το βασικό ζητούμενο, είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τα επόμενα βήματα, ενδεχομένως μέσα από τη σύγκληση μιας νέας άτυπης διευρυμένης συνάντησης με τη συμμετοχή των δύο πλευρών, των εγγυητριών δυνάμεων και του ΟΗΕ. Ο γενικός γραμματέας καλείται ουσιαστικά να διαπιστώσει εάν η διπλωματική κινητικότητα των τελευταίων μηνών μπορεί να μετατραπεί σε συγκεκριμένη διαδικασία ή εάν θα περιοριστεί σε ακόμη έναν κύκλο χωριστών επαφών.
Το πρόγραμμα των συναντήσεων
Ο κ. Γκουτέρες θα βρίσκεται από σήμερα στην κυπριακή πρωτεύουσα μαζί με ανώτερα στελέχη των Ηνωμένων Εθνών, ενώ στο νησί έχει ήδη μεταβεί η προσωπική απεσταλμένη του για το Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Η Ολγκίν είχε προηγουμένως επαφές στις Βρυξέλλες και στην Άγκυρα, επιχειρώντας να καταγράψει τις θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της τουρκικής κυβέρνησης πριν από τις συνομιλίες στη Λευκωσία. Σήμερα μάλιστα συναντάται με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη.
Το πρωί της Τρίτης ο κ. Γκουτέρες θα έχει χωριστή συνάντηση αρχικά με τον Νίκο Χριστοδουλίδη και ακολούθως με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν. Αμέσως μετά θα καταθέσει στεφάνι στο Μνημείο των Πεσόντων Ειρηνευτών, έξω από το «Λήδρα Πάλας», ενώ θα πραγματοποιήσει και επίσκεψη στο ανθρωπολογικό εργαστήριο της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται παράλληλα επαφές με τους διαπραγματευτές των δύο πλευρών, τους επικεφαλής των δικοινοτικών τεχνικών επιτροπών και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Το βράδυ της Τρίτης ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ θα παρακαθίσει σε ιδιωτικό δείπνο με τους δύο ηγέτες στην κατοικία του ειδικού αντιπροσώπου των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο.
Η κορύφωση των επαφών αναμένεται μεθαύριο το πρωί όπου ο κ. Γκουτέρες θα έχει κοινή συνάντηση με τον Χριστοδουλίδη και τον Ερχιουρμάν στην ελεγχόμενη από τον ΟΗΕ περιοχή του παλαιού αεροδρομίου Λευκωσίας. Αμέσως μετά προβλέπεται να παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου.
Τα σενάρια για «χαλαρή ομοσπονδία»
Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν εμφανιστεί δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία εξετάζονται ιδέες για μια περισσότερο αποκεντρωμένη ή «χαλαρή» ομοσπονδιακή δομή. Η λογική που αποδίδεται στις συγκεκριμένες προσεγγίσεις είναι η δημιουργία μιας φόρμουλας αρκετά ευέλικτης, ώστε οι δύο πλευρές να μπορούν να την ερμηνεύσουν με διαφορετικό τρόπο και να συμφωνήσουν τουλάχιστον στην έναρξη της διαδικασίας. Στα σενάρια που έχουν δει το φως της δημοσιότητας γίνεται λόγος για μια περιορισμένη κεντρική κυβέρνηση, η οποία θα διατηρεί μόνο τις απολύτως αναγκαίες αρμοδιότητες για τη διεθνή εκπροσώπηση και τη λειτουργία της Κύπρου μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Περισσότερες εξουσίες θα παρέμεναν στα δύο συνιστώντα κρατίδια.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει παρουσιαστεί επίσημη πρόταση του ΟΗΕ προς τις δύο πλευρές. Εκπρόσωποι των Ηνωμένων Εθνών έχουν αποφύγει να επιβεβαιώσουν την ύπαρξη συγκεκριμένου σχεδίου, ενώ Κυπριακές πηγές έχουν χαρακτηρίσει τις σχετικές ιδέες περισσότερο ως σενάρια και λιγότερο ως ολοκληρωμένη πρόταση. Η δε Λευκωσία τηρεί στάση αναμονής, επιμένοντας ότι οποιαδήποτε διαδικασία πρέπει να παραμείνει εντός του συμφωνημένου πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών.
Το μεγάλο χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές
Η ελληνοκυπριακή πλευρά υποστηρίζει την επίλυση του Κυπριακού στη βάση μιας διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, όπως προβλέπουν οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Η Άγκυρα, από την άλλη πλευρά, εξακολουθεί να προβάλλει ως βασικές προϋποθέσεις την κυριαρχική ισότητα και το ίσο διεθνές καθεστώς των Τουρκοκυπρίων, υποστηρίζοντας μια λύση συνεργασίας δύο κρατών. Η τουρκική θέση επαναλήφθηκε μάλιστα επισήμως λίγες ημέρες πριν από την επίσκεψη Γκουτέρες.
Αυτό το χάσμα αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Η αποστολή των Ηνωμένων Εθνών είναι να αναζητήσει μια διαδικαστική γέφυρα, χωρίς να θεωρηθεί ότι απομακρύνεται από τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας ή ότι προκαθορίζει το αποτέλεσμα των συνομιλιών. Παράλληλα, η τουρκική πλευρά επιχειρεί να συνδέσει το Κυπριακό με ευρύτερα ζητήματα, όπως οι ευρωτουρκικές σχέσεις, η Τελωνειακή Ένωση, οι θεωρήσεις εισόδου για Τούρκους πολίτες και η συμμετοχή της Τουρκίας σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
Συντονισμός Αθήνας και Λευκωσίας
Το Σάββατο ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε συνάντηση με τον Κύπριο πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη.
Οι δύο ηγέτες επικεντρώθηκαν στον συντονισμό των δύο χωρών, καθώς και στις προοπτικές που δημιουργεί η παρέμβαση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ. Ο κ. Μητσοτάκης εξέφρασε την πλήρη στήριξη της Αθήνας στις προσπάθειες για ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών, υπογραμμίζοντας ότι η διαδικασία πρέπει να βασίζεται στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Τόνισε επίσης πως η επικείμενη λήξη της θητείας του Γκουτέρες δημιουργεί μια αίσθηση επείγοντος, καθώς το διαθέσιμο χρονικό περιθώριο για ουσιαστική πρόοδο είναι περιορισμένο.
Ο δε Νίκος Χριστοδουλίδης ανέδειξε από την πλευρά του το αυξημένο ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επισημαίνοντας ότι το Κυπριακό δεν αποτελεί μόνο εθνικό ή περιφερειακό ζήτημα, αλλά ευρωπαϊκό πρόβλημα. Η αλήθεια είναι πάντως ότι παρά την έντονη κινητικότητα, Αθήνα και Λευκωσία αποφεύγουν να καλλιεργήσουν υπερβολικές προσδοκίες
