Η Ελλάδα προχωρά σε ένα από τα μεγαλύτερα εξοπλιστικά προγράμματα των τελευταίων ετών, ύψους σχεδόν 4,2 δισ. ευρώ, με στόχο τη δημιουργία της «Ασπίδας του Αχιλλέα», ενός διασυνδεδεμένου δικτύου αεράμυνας, επιτήρησης και ηλεκτρονικού πολέμου απέναντι σε αεροσκάφη, πυραύλους και drones. Στον πυρήνα του σχεδιασμού βρίσκονται ισραηλινά συστήματα όπως τα David’s Sling, BARAK MX και SPYDER, μαζί με ραντάρ, μικροδορυφόρους, νέα drones, μέσα αντιμετώπισης UAV, μεταγωγικά αεροσκάφη, υποβρύχια οχήματα και πυραύλους για τα Apache, ενώ δίνεται έμφαση και στη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας, τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τον πλήρη επιχειρησιακό έλεγχο από τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Πιο αναλυτικά
Διαδοχικά επίπεδα προστασίας απέναντι σε εχθρικά αεροσκάφη, βαλλιστικούς πυραύλους, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους cruise αποκτά πλέον η χώρα μας, καθώς η εμπειρία από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή έχουν δείξει πως οι σύγχρονες επιθέσεις πραγματοποιούνται συχνά με πολλά και διαφορετικά μέσα ταυτόχρονα, με στόχο να κορεστεί η αντίπαλη αεράμυνα. Κεντρικό τμήμα αυτού του σχεδιασμού είναι η επονομαζόμενη «Ασπίδα του Αχιλλέα» που απαρτίζεται από ένα ευρύ δίκτυο αισθητήρων, ραντάρ, πυραυλικών συστημάτων και μέσων αντιμετώπισης drones, τα οποία θα συνεργάζονται μεταξύ τους.
Για το λόγο αυτό η κυβέρνηση προχώρησε σε μια από τις μεγαλύτερες εξοπλιστικές κινήσεις των τελευταίων ετών, επιχειρώντας να προσαρμόσει την άμυνά της στις απειλές που κυριαρχούν πλέον στα σύγχρονα πεδία μάχης.
Το ΚΥΣΕΑ, υπό την προεδρία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ενέκρινε πρόσφατα ένα ευρύ πακέτο αμυντικών προγραμμάτων, συνολικού ύψους σχεδόν 4,2 δισ. ευρώ. Πρόκειται για το πρώτο μεγάλο βήμα εφαρμογής της «Ατζέντας 2030» που έχει ανακοινώσει το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου μηχανισμού επιτήρησης, διοίκησης και άμεσης αντίδρασης.
Ένα ενιαίο «νευρικό σύστημα» για τις Ένοπλες Δυνάμεις
Η νέα αρχιτεκτονική βασίζεται στη συγκέντρωση και επεξεργασία πληροφοριών από κάθε διαθέσιμο μέσο. Από τα μεγάλα επίγεια ραντάρ και τους δορυφόρους μέχρι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και τις συσκευές παρατήρησης που χρησιμοποιούν τα στελέχη στο πεδίο, τα δεδομένα θα καταλήγουν σε ένα κοινό σύστημα διοίκησης και ελέγχου. Το σύστημα θα δημιουργεί ενιαία επιχειρησιακή εικόνα, θα αξιολογεί τις απειλές και θα καθορίζει ποιες από αυτές πρέπει να αντιμετωπιστούν κατά προτεραιότητα. Τελικός στόχος είναι οι Ένοπλες Δυνάμεις να μπορούν να συλλέγουν εικόνα από το σύνολο των αισθητήρων, να επεξεργάζονται τα δεδομένα σε πραγματικό χρόνο και να επιλέγουν το κατάλληλο μέσο για κάθε στόχο.
Η νέα φιλοσοφία περιγράφεται με τον όρο C5ISR-T. Περιλαμβάνει τη διοίκηση, τον έλεγχο, τις επικοινωνίες, τα πληροφοριακά συστήματα, την κυβερνοάμυνα, τις πληροφορίες, την επιτήρηση, την αναγνώριση και τη στοχοποίηση. Με απλά λόγια, η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει από την αποσπασματική λειτουργία διαφορετικών οπλικών συστημάτων σε ένα ενιαίο και διασυνδεδεμένο αμυντικό δίκτυο.
Τα τρία συστήματα στον πυρήνα της νέας αεράμυνας
Το μεγαλύτερο μέρος του νέου αυτού πακέτου αφορά την απόκτηση τριών ισραηλινών αντιαεροπορικών και αντιβαλλιστικών συστημάτων, με το σχετικό κόστος να εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει οριακά τα 3 δισ. ευρώ. Οι παραδόσεις αναμένεται να πραγματοποιούνται σταδιακά και σύμφωνα με πληροφορίες η πλήρης ανάπτυξη του συστήματος αναμένεται σε περίπου 35 μήνες. Η ελληνική αμυντική ομπρέλα θα στηριχθεί στα SPYDER All in One και David’s Sling της Rafael, καθώς και στο BARAK MX της Israel Aerospace Industries, με τα τρία συστήματα να καλύπτουν διαφορετικές αποστάσεις και κατηγορίες απειλών. Ας τα δούμε αναλυτικότερα:
David’s Sling
Το David’s Sling έχει σχεδιαστεί για την αναχαίτιση τακτικών βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων cruise και άλλων στόχων που κινούνται με υψηλές ταχύτητες. Η ένταξή του στο ελληνικό οπλοστάσιο αναμένεται να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τους αμερικανικούς πυραύλους Patriot, ενισχύοντας την προστασία απέναντι σε όπλα μεγάλου βεληνεκούς. Οι πρόσφατες πολεμικές συγκρούσεις έχουν αναδείξει τη σημασία πυραύλων που μπορούν να πλήξουν στόχους σε μεγάλη απόσταση, χωρίς να απαιτείται η είσοδος επανδρωμένων αεροσκαφών στην αντίπαλη αεράμυνα.
BARAK MX
Το BARAK MX αποτελεί ένα ευέλικτο σύστημα πολυεπίπεδης προστασίας, το οποίο μπορεί να αντιμετωπίζει απειλές μικρού, μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς. Έχει τη δυνατότητα να εμπλέκει περισσότερους από έναν στόχους ταυτόχρονα, ενώ μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς τύπους ραντάρ και άλλα συστήματα αεράμυνας. Μπορεί επίσης να εγκατασταθεί τόσο σε σταθερές θέσεις όσο και σε οχήματα, γεγονός που επιτρέπει την ταχεία μετακίνησή του ανάλογα με τις επιχειρησιακές ανάγκες.
SPYDER All in One
Το SPYDER από την άλλη πλευρά είναι κινητό αντιαεροπορικό σύστημα μικρού και μεσαίου βεληνεκούς. Προορίζεται για την προστασία στρατιωτικών σχηματισμών, εγκαταστάσεων και κρίσιμων πολιτικών υποδομών. Η δυνατότητα γρήγορης μετακίνησης και ανάπτυξης δυσκολεύει τον εντοπισμό του από αντίπαλα μέσα. Παράλληλα, διαθέτει σύντομο χρόνο αντίδρασης και μπορεί να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα πολλούς εναέριους στόχους. Τα νέα συστήματα προβλέπεται να λειτουργούν μαζί με τους Patriot, τους HAWK και όσα μέσα διαθέτουν σύνδεση δεδομένων Link 16.
Το ραντάρ που θα εντοπίζει αεροσκάφη και πυραύλους
Κρίσιμο ρόλο στη λειτουργία της νέας αμυντικής ομπρέλας θα έχει το ραντάρ ELM-2084. Το συγκεκριμένο σύστημα μπορεί να εντοπίζει αεροσκάφη και άλλους αεροδυναμικούς στόχους, αλλά και βαλλιστικές απειλές. Η έγκαιρη προειδοποίηση που παρέχει θεωρείται απαραίτητη, καθώς δίνει στα κέντρα επιχειρήσεων περισσότερο χρόνο για να αξιολογήσουν τον κίνδυνο και να επιλέξουν το κατάλληλο σύστημα αναχαίτισης. Άξιο μνείας είναι το γεγνός πως το Κέντρο Διοίκησης και Ελέγχου, μέσω του οποίου θα συνδέονται τα νέα και τα υφιστάμενα μέσα, προβλέπεται να δημιουργηθεί με ουσιαστική συμμετοχή ελληνικών εταιρειών.
Ο πηγαίος κώδικας ως όρος επιχειρησιακής ανεξαρτησίας
Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονίσουμε κάτι πολύ σημαντικό. Οι συζητήσεις με την ισραηλινή πλευρά διήρκεσαν αρκετούς μήνες, επειδή η Αθήνα έθεσε δύο βασικές προϋποθέσεις για την απόκτηση των υπερσύγχρονων αυτών συστημάτων. Η πρώτη αφορά την πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα των συστημάτων. Στόχος ήταν ο επιχειρησιακός έλεγχος να παραμένει στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και η λειτουργία τους να μην εξαρτάται από τον κατασκευαστή ή από αποφάσεις τρίτων χωρών. Να τα πάρουμε με άλλα λόγια τα συστήματα «ξεκλείδωτα» εντελώς. Η δεύτερη προϋπόθεση είναι η συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στην ανάπτυξη της «ομπρέλας» προστασίας που θα δημιουργηθεί στην επικράτειά μας, και δη σε ποσοστό τουλάχιστον 25%. Με βάση τον σχεδιασμό αυτό, έργα αξίας περίπου 750 εκατ. ευρώ αναμένεται να κατευθυνθούν σε ελληνικές επιχειρήσεις.
Πέρα από την αγορά έτοιμων συστημάτων από το Ισραήλ, προβλέπεται ταυτόχρονα η δημιουργία παραγωγικών δυνατοτήτων στην Ελλάδα, η συνεργασία ισραηλινών και εγχώριων εταιρειών, καθώς και η μεταφορά τεχνογνωσίας. Μακροπρόθεσμος στόχος είναι ορισμένα από τα συστήματα ή τα επιμέρους υποσυστήματά τους να μπορούν να κατασκευάζονται στην επικράτειά μας και ακολούθως να εξάγονται σε ευρωπαϊκές χώρες ή αγορές της Μέσης Ανατολής. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη επιχειρεί να ανατρέψει μια πρακτική δεκαετιών, κατά τις οποίες μεγάλα ποσά δαπανήθηκαν για στρατιωτικές προμήθειες χωρίς αντίστοιχο βιομηχανικό όφελος για τη χώρα. Αυτό που επιδιώκει η κυβέρνηση είναι η επένδυση στην άμυνα να συνδέεται πλέον με την καινοτομία, τις νέες θέσεις εργασίας, την τεχνολογική ανάπτυξη και την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής.
Ηλεκτρονικός πόλεμος απέναντι στα drones
Στο εξοπλιστικό πακέτο περιλαμβάνεται πάντως και η προμήθεια συστημάτων αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών χωρίς τη χρήση πυρών. Σε αντίθεση με τα συμβατικά αντιαεροπορικά μέσα, τα συστήματα αυτά δεν καταστρέφουν τα drones με πυραύλους ή πυροβόλα. Χρησιμοποιούν ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές, διακόπτοντας τη σύνδεση του μη επανδρωμένου αεροσκάφους με τον χειριστή του ή παρεμβαίνοντας στα συστήματα δορυφορικής πλοήγησης. Η Ελλάδα έχει ήδη αναπτύξει σχετική εμπειρία μέσω του συστήματος «Κένταυρος» της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας που έχει τοποθετηθεί και σε πλοία του στόλου μας.
Η χρήση drones στην Ουκρανία, στις συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής και στις επιχειρήσεις επιτήρησης της Ερυθράς Θάλασσας έχει καταστήσει σαφές ότι ακόμη και φθηνά μη επανδρωμένα μέσα μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές ή να απειλήσουν κρίσιμες υποδομές. Για τον λόγο αυτό, τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου θα ενταχθούν οργανικά στην «Ασπίδα του Αχιλλέα».
Νέο HERON 1 και δέκα επιπλέον V-BAT
Ένα ακόμη σύστημα μη επανδρωμένων αεροσκαφών, το HERON 1 θα προστεθεί παράλληλα στα μέσα επιτήρησης των Ενόπλων Δυνάμεων. Το HERON 1 χρησιμοποιείται για αποστολές παρακολούθησης, συλλογής πληροφοριών και μετάδοσης δεδομένων από μεγάλες αποστάσεις. Η προσθήκη του αναμένεται να αυξήσει τις δυνατότητες έγκαιρου εντοπισμού ύποπτων κινήσεων και εισερχόμενων απειλών. Συν τοις άλλοις η χώρα θα αποκτήσει δέκα επιπλέον drones V-BAT, τα οποία έχουν δυνατότητα κάθετης απογείωσης και προσγείωσης. Μαζί με τα τέσσερα που βρίσκονται ήδη σε ελληνική υπηρεσία, θα χρησιμοποιηθούν για την επιτήρηση του Αιγαίου και της περιοχής του Έβρου. Το πλεονέκτημά τους είναι ότι δεν χρειάζονται συμβατικό διάδρομο απογείωσης, γεγονός που επιτρέπει την ανάπτυξή τους από μικρούς χώρους ή ακόμη και από πλοία.
Μικροδορυφόροι με ελληνικό έλεγχο
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται όμως και στην ανάπτυξη εθνικών δυνατοτήτων στο Διάστημα. Ο σχεδιασμός προβλέπει τη συμμετοχή της Ελλάδας σε δίκτυο μικροδορυφόρων, οι οποίοι θα μπορούν να παρέχουν εικόνες υψηλής ανάλυσης σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Η δυνατότητα παρατήρησης ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες θεωρείται κρίσιμη για τη συνεχή επιτήρηση περιοχών ενδιαφέροντος. Παράλληλα, η διαχείριση των δεδομένων υπό ελληνικό έλεγχο θα περιορίζει την ανάγκη εξάρτησης από υπηρεσίες ή πληροφορίες τρίτων χωρών. Οι εικόνες των δορυφόρων θα μεταδίδονται στο κεντρικό σύστημα διοίκησης και θα συνδυάζονται με πληροφορίες από drones, ραντάρ και άλλα μέσα.
Νυχτερινές διόπτρες που μεταδίδουν ζωντανή εικόνα
Το πακέτο περιλαμβάνει όμως και την απόκτηση διοπτρών νυχτερινής παρατήρησης μέσω του Οργανισμού Υποστήριξης και Προμηθειών του ΝΑΤΟ. Οι νέες διόπτρες θα αποτελέσουν μέρος της λεγόμενης «Στολής του Μαχητή». Εκτός από τη δυνατότητα παρατήρησης τη νύχτα, θα μπορούν να μεταδίδουν εικόνα προς τα κέντρα επιχειρήσεων. Έτσι, οι πληροφορίες που βλέπει ένα στέλεχος στο πεδίο θα μπορούν να ενσωματώνονται στη συνολική επιχειρησιακή εικόνα.
Τρία C-390 Millennium με πρώτο αεροσκάφος το 2027
Σημαντική εξέλιξη έχουμε όμως και στην ανάπτυξη του στόλου των στρατιωτικών μεταγωγικών αεροσκαφών. Η Ελλάδα σχεδιάζει να αποκτήσει τρία C-390 Millennium της βραζιλιάνικης Embraer, μέσω διακρατικής συμφωνίας με την Πορτογαλία. Η παραλαβή του πρώτου αεροσκάφους τοποθετείται εντός του 2027. Τα C-390 αναμένεται να περιορίσουν την αποκλειστική εξάρτηση από τα παλιά C-130 και C-27J. Διαθέτουν μεγαλύτερη ταχύτητα και μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για τη μεταφορά προσωπικού και υλικών όσο και για τον εναέριο ανεφοδιασμό άλλων αεροσκαφών. Η δεύτερη δυνατότητα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τα μαχητικά Rafale μας, καθώς ο ανεφοδιασμός στον αέρα μπορεί να αυξήσει τον χρόνο παραμονής τους σε αποστολή και την ακτίνα δράσης τους.
Δέκα υποβρύχια οχήματα για τις Ειδικές Δυνάμεις
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται ακόμη η προμήθεια δέκα υποβρύχιων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού VICTA. Τα δύο πρώτα προβλέπεται να κατασκευαστούν στη Βρετανία, ενώ τα υπόλοιπα οκτώ θα παραχθούν σε ελληνικά ναυπηγεία. Τα οχήματα μπορούν να κινούνται τόσο στην επιφάνεια όσο και σε κατάδυση, μεταφέροντας στελέχη των Ειδικών Δυνάμεων με μεγαλύτερη ταχύτητα και διακριτικότητα. Στην επιφάνεια μπορούν να αναπτύξουν ταχύτητα έως 40 κόμβους και να καλύψουν απόσταση περίπου 250 ναυτικών μιλίων. Σε κατάδυση, η αυτονομία τους υπολογίζεται σε περίπου 30 ναυτικά μίλια.
Ανθυποβρυχιακή ενίσχυση για τις φρεγάτες ΜΕΚΟ
Το Πολεμικό Ναυτικό μας θα αποκτήσει τέσσερα προηγμένα ανθυποβρυχιακά συστήματα για τις φρεγάτες τύπου ΜΕΚΟ 200ΗΝ. Η προμήθεια εντάσσεται στο ευρύτερο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των τεσσάρων πλοίων, το οποίο αποτελεί πάγιο αίτημα του Πολεμικού Ναυτικού. Με την ολοκλήρωση του σχεδιασμού, ο στόλος των κύριων μονάδων επιφανείας προβλέπεται να περιλαμβάνει τέσσερις φρεγάτες FDI HN, τέσσερις Bergamini και τέσσερις αναβαθμισμένες ΜΕΚΟ 200ΗΝ.
Νέοι Hellfire για τα Apache
Το εξοπλιστικό πακέτο προβλέπει ακόμη την αγορά πυραύλων AGM-114 Hellfire με καθοδήγηση λέιζερ. Οι πύραυλοι προορίζονται για τα επιθετικά ελικόπτερα AH-64 Apache και θα ενισχύσουν τις δυνατότητές τους σε αποστολές εγγύς υποστήριξης και στην αντιμετώπιση τεθωρακισμένων στόχων.
Μεταπτυχιακές σπουδές στελεχών στις ΗΠΑ
Τέλος, ένα από τα έντεκα προγράμματα θα πρέπει να τονιστεί πως δεν αφορά την αγορά οπλικού συστήματος, αλλά την εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού. Προβλέπεται λοιπόν η χρηματοδότηση μεταπτυχιακών σπουδών στελεχών των Ενόπλων Δυνάμεων σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα των Ηνωμένων Πολιτειών. Στόχος είναι η εξοικείωση του προσωπικού με τις νέες τεχνολογίες, τα σύγχρονα επιχειρησιακά δόγματα και τα δικτυοκεντρικά συστήματα διοίκησης. Παράλληλα, επιδιώκεται η μεταφορά γνώσης και ερευνητικής εμπειρίας στην Ελλάδα.
