Ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε βαθιά εσωτερική κρίση μετά την ανακοίνωση του νέου κόμματος από τον Αλέξη Τσίπρα, με τον Σωκράτη Φάμελλο να προσπαθεί να κρατήσει τον έλεγχο απέναντι σε αμφισβητήσεις και αποχωρήσεις στελεχών. Σύμφωνα με το άρθρο, ο Τσίπρας δεν φαίνεται να θέλει τον Φάμελλο στο νέο του εγχείρημα, καθώς τον θεωρεί μέρος της φθοράς και των παθογενειών του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ, επιδιώκοντας να χτίσει έναν νέο φορέα με καθαρότερη αφετηρία και χωρίς τα βαρίδια του παρελθόντος.
Πιο αναλυτικά
Σε βαθιά περιδίνηση βρίσκεται ο ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία από την ημέρα που ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας ανακοίνωσε τη δημιουργία νέου κόμματος. Οι εσωκομματικές εντάσεις δεν περιορίζονται πλέον σε υπόγειες διαφωνίες ή σε ψυχρές τοποθετήσεις πίσω από κλειστές πόρτες της Κουμουνδούρου. Αντίθετα, έχουν μεταφερθεί ανοιχτά στο πολιτικό προσκήνιο, με δημόσιες παρεμβάσεις, μετακινήσεις προς την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη και έντονο παρασκήνιο. Μετά τον αρχικό αιφνιδιασμό από τα δημοσκοπικά δεδομένα που φέρουν τον ΣΥΡΙΖΑ οριακά πάνω από το 1%, ο πρόεδρος Σωκράτης Φάμελλος φαίνεται ότι έχει επιλέξει να κινηθεί αποφασιστικά έναντι όσων τον αμφισβητούν για τις ικανότητες διοίκησής του, ακόμη και αν αυτό σημαίνει βαθύτερη ρήξη με πρόσωπα και ομάδες που στρέφονται κατά της στρατηγικής του. Η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να δείξει ότι ελέγχει τις εξελίξεις και ότι δεν προτίθεται να παρακολουθεί παθητικά τη φθορά του κόμματος από την Ε.ΛΑ.Σ. του Τσίπρα. Ωστόσο, οι κινήσεις αυτές προκαλούν αντιδράσεις και ανοίγουν νέα μέτωπα.
Η Κουμουνδούρου μοιάζει πλέον με χώρο όπου συνυπάρχουν διαφορετικά πολιτικά σχέδια, διαφορετικές προσωπικές στρατηγικές και διαφορετικές αναγνώσεις για το μέλλον της προοδευτικής παράταξης. Άλλοι θεωρούν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να διαφυλάξει την αυτονομία του και να ανασυγκροτηθεί γύρω από τη σημερινή ηγεσία, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι χωρίς συνεννόηση με τον Αλέξη Τσίπρα και χωρίς καθαρή απάντηση στο νέο πολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται, το κόμμα κινδυνεύει να μείνει χωρίς ρόλο.
Από το περιβάλλον του κ. Φάμελλου εκτιμούν ότι δεν μπορεί να υπάρξει επανεκκίνηση του ΣΥΡΙΖΑ όσο στελέχη του κόμματος λειτουργούν με τελεσίγραφα, δημόσιες προειδοποιήσεις και λογική εσωτερικής αντιπολίτευσης, φέρνοντας ως παράδειγμα τον Παύλο Πολάκη που κατηγόρησε ανοικτά τον πρόεδρο του κόμματος ότι στην πράξη στηρίζει την πρωτοβουλία Τσίπρα χωρίς όμως να έχει προβεί σε καμία συμφωνία μαζί του ή να έχει καταλήξει σε ένα σαφές πολιτικό περιεχόμενο. «Ή υπάρχει συμφωνία ανάμεσα στο κόμμα του κυρίου Τσίπρα και στην ηγετική ομάδα γύρω από τον κύριο Φάμελλο ή είναι μια τρομερή επίδειξη πολιτικής υποταγής», όπως είπε ο Κρητικός πολιτικός, προσθέτοντας με νόημα πως «είναι άτιμο να στηρίζεις άλλο κόμμα και να μην παραιτείσαι».
Για πολλούς στην Κουμουνδούρου, η παρέμβαση Πολάκη είχε χαρακτηριστικά πολιτικής επίδειξης δύναμης. Για άλλους, ήταν η έκφραση μιας υπαρκτής αγωνίας για την επιβίωση του κόμματος. Σε κάθε περίπτωση, το βέβαιο είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν βρίσκεται πλέον σε φάση απλής γκρίνιας. Βρίσκεται σε φάση ανοιχτής αναμέτρησης για την κατεύθυνση, τη φυσιογνωμία και την ηγεσία του. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, το μεγάλο ερώτημα που απασχολεί πλέον τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι μόνο τι θα κάνει ο Σωκράτης Φάμελλος, αλλά και αν υπάρχει πραγματικά θέση για τον ίδιο τον πρόεδρο στο νέο πολιτικό σχέδιο του Αλέξη Τσίπρα. Διότι, όσο κι αν στην Κουμουνδούρου καλλιεργείται η προσδοκία μιας μελλοντικής συνεννόησης, αρκετοί συνομιλητές του πρώην πρωθυπουργού εμφανίζονται να μεταφέρουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα.
Σύμφωνα με αυτή την ανάγνωση, ο Αλέξης Τσίπρας δεν βλέπει τον Σωκράτη Φάμελλο ως φυσικό συνομιλητή για την επόμενη ημέρα της Κεντροαριστεράς. Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τις σημερινές ισορροπίες στον ΣΥΡΙΖΑ, αλλά με μια παλαιότερη πολιτική απόσταση που, όπως λένε πρόσωπα που γνωρίζουν το παρασκήνιο, δεν γεφυρώθηκε ποτέ ουσιαστικά. Όσοι διατυπώνουν αυτή την εκτίμηση υπενθυμίζουν ότι την περίοδο κατά την οποία ο Αλέξης Τσίπρας είχε τον απόλυτο έλεγχο του ΣΥΡΙΖΑ, ο Σωκράτης Φάμελλος δεν ανήκε στον στενό πυρήνα των προσώπων που συμμετείχαν στη χάραξη της κεντρικής γραμμής. Δεν ήταν από τα στελέχη που είχαν καθημερινή πολιτική πρόσβαση στον τότε πρόεδρο, ούτε βρισκόταν στον κύκλο εκείνων που επηρέαζαν τις κρίσιμες αποφάσεις. Το γεγονός ότι δεν είχε ρόλο ή θέση στην Πολιτική Γραμματεία, στο όργανο που λαμβάνονται οι βασικές αποφάσεις του κόμματος, χρησιμοποιείται από αρκετούς ως ένδειξη ότι η σχέση των δύο δεν υπήρξε ποτέ σχέση πολιτικής εμπιστοσύνης.
«Δεν είναι τυχαίο ότι τότε δεν βρισκόταν κοντά στον πυρήνα της εξουσίας», λένε στελέχη που θεωρούν πως ο Αλέξης Τσίπρας είχε από παλιά επιφυλάξεις για τις πολιτικές δυνατότητες του σημερινού προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ. Γι’ αυτό άλλωστε και δεν τον είχε κάνει ποτέ υπουργό καθώς είχε φθάσει να γίνει μονάχα αναπληρωτής υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας την περίοδο από τον Νοέμβριο του 2016 έως τον Ιούλιο του 2019. Κατά την ίδια εκτίμηση, ο πρώην πρωθυπουργός δεν αναζητά στο νέο του κόμμα πρόσωπα που θα μεταφέρουν μαζί τους τις αδυναμίες, τις ήττες και τις εσωτερικές εκκρεμότητες της Κουμουνδούρου. Αντιθέτως, θέλει να εμφανίσει ένα νέο πολιτικό σχήμα με διαφορετική αφετηρία, απαλλαγμένο από τα βαρίδια του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Σωκράτης Φάμελλος θεωρείται από πολλούς που πρόσκεινται στην πλευρά Τσίπρα, περισσότερο ως μέρος του προβλήματος παρά ως μέρος της λύσης. Είναι ο πρόεδρος ενός κόμματος που, σύμφωνα με τις δημοσκοπικές μετρήσεις που επικαλούνται τα ίδια στελέχη, έχει υποχωρήσει σε οριακά ποσοστά που οδηγούν στην εξαΰλωση του ΣΥΡΙΖΑ. Είναι επίσης το πρόσωπο που σήμερα καλείται να διαχειριστεί μια παράταξη διαλυμένη σε ομάδες, προσωπικές στρατηγικές και αντικρουόμενες επιδιώξεις. Για το νέο εγχείρημα Τσίπρα, μια τέτοια εικόνα δεν προσφέρει δυναμική. Αντίθετα, μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτικό βάρος.
Ο πρώην πρωθυπουργός, όπως λένε όσοι παρακολουθούν τις κινήσεις του, δεν θέλει να φτιάξει έναν δεύτερο ΣΥΡΙΖΑ με τα ίδια πρόσωπα, τις ίδιες παθογένειες και τους ίδιους εσωτερικούς μηχανισμούς. Θέλει να χτίσει έναν νέο φορέα που θα μπορεί να απευθυνθεί σε ευρύτερα ακροατήρια, στην Κεντροαριστερά, στους προοδευτικούς ψηφοφόρους που απομακρύνθηκαν, αλλά και σε πολίτες που δεν θέλουν να επιστρέψουν σε ένα κόμμα το οποίο ταυτίζουν με εσωστρέφεια, ήττες και διαρκείς καβγάδες. Αυτός είναι και ο λόγος που, σύμφωνα με την ίδια πολιτική εκτίμηση, ο Τσίπρας δεν έχει κανένα συμφέρον να εντάξει τον Φάμελλο στο νέο του σχήμα με κεντρικό ρόλο. Μια τέτοια κίνηση θα θόλωνε το αφήγημα της νέας αρχής. Θα έδινε την εντύπωση ότι το κόμμα που ετοιμάζει δεν αποτελεί πραγματική επανεκκίνηση, αλλά απλώς μεταφορά του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ σε άλλη συσκευασία. Και αυτό είναι κάτι που ο πάλαι ποτέ πρόεδρος της κυβέρνησης φέρεται να θέλει να αποφύγει με κάθε τρόπο.
Υπάρχει, όμως, και ένας ακόμη λόγος που κάνει τον Φάμελλο δύσκολο συνομιλητή για τον Τσίπρα. Ο σημερινός πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ κρατά ακόμη θεσμική θέση, διαθέτει τον τίτλο του προέδρου και εκπροσωπεί, έστω και μέσα σε συνθήκες μεγάλης πίεσης, το επίσημο κόμμα. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε συνεννόηση μαζί του δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς όρους, ανταλλάγματα και πολιτικές δεσμεύσεις. Με άλλα λόγια, ο Φάμελλος δεν μπορεί να πάει στο νέο κόμμα Τσίπρα ως απλός «στρατιώτης». Θα έπρεπε να πάει είτε ως συνομιλητής είτε ως παράγοντας με ρόλο. Και αυτό, σύμφωνα με αρκετούς, είναι ακριβώς που δεν επιθυμεί ο πρώην πρωθυπουργός. Ο Τσίπρας θέλει να έχει ο ίδιος τον απόλυτο έλεγχο του νέου φορέα, χωρίς να κληρονομήσει εσωτερικά κέντρα ισχύος από τον ΣΥΡΙΖΑ και χωρίς να χρειαστεί να διαπραγματευτεί με πρόσωπα που δεν θεωρεί οργανικό κομμάτι του δικού του πολιτικού σχεδίου.
Μάλιστα από την Αμαλίας διαμηνύουν πως ο κ. Φάμελλος δεν διαθέτει ούτε την πολιτική επιρροή ούτε το εκλογικό βάρος για να επιβάλει όρους. Έτσι εξηγείται και η αμηχανία που επικρατεί στην Κουμουνδούρου. Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ επιχειρεί να δείξει ότι κρατά το τιμόνι, αλλά την ίδια ώρα γνωρίζει πως το πραγματικό κέντρο βάρους μετακινείται αλλού. Βλέπει στελέχη να παρακολουθούν τις κινήσεις Τσίπρα, βουλευτές να αποφεύγουν καθαρές δεσμεύσεις και κομματικούς παράγοντες να μετρούν ήδη τις πιθανότητες επιβίωσής τους στο νέο τοπίο.
Η περίπτωση του Κώστα Ζαχαριάδη είναι χαρακτηριστική αυτής της μεταβατικής περιόδου. Η πολιτική σημασία της οικειοθελούς αποχώρησής του από τη θέση του εκπροσώπου Τύπου (όπου τοποθετήθηκε στη θέση του ο βουλευτής Χρήστος Γιαννούλης) είναι σαφής. Με τη δημόσια τοποθέτησή του άφησε να φανεί ότι οι εξελίξεις γύρω από την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη δημιουργούν νέα δεδομένα στον χώρο της προοδευτικής παράταξης. Για πολλούς στον ΣΥΡΙΖΑ, αυτό ισοδυναμεί με προαναγγελία μετακίνησης ή, τουλάχιστον, με σαφή πολιτική απόσταση από τη γραμμή Φάμελλου. Όπως ανέφερε στην ανακοίνωσή του ο κ. Ζαχαριάδης: «Υπάρχουν νέα δεδομένα για το κόμμα μας, όπως και για το πολιτικό σύστημα της χώρας. Η ίδρυση του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα έφερε νέα δεδομένα που κανείς δεν μπορεί να αγνοεί. Αναδιατάσσει και το χώρο μας, αλλά μπορεί να παίξει και καθοριστικό ρόλο στη μετατόπιση των πολιτικών συσχετισμών στη χώρα».
Το ίδιο ισχύει και για άλλα στελέχη που δεν έχουν ακόμη ανοίξει τα χαρτιά τους. Στην Κουμουνδούρου γνωρίζουν ότι υπάρχουν πρόσωπα που περιμένουν την κατάλληλη χρονική συγκυρία για να τοποθετηθούν. Κανείς δεν θέλει να βρεθεί πρόωρα εκτεθειμένος, αλλά κανείς δεν θέλει και να χάσει το τρένο της επόμενης ημέρας. Αυτό ακριβώς είναι που δημιουργεί ένα κλίμα αναμονής, καχυποψίας και υπόγειων συνεννοήσεων στην Κουμουνδούρου.
