Οι οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας, όμως η διαδοχή παραμένει το μεγάλο τους αγκάθι: παρότι οκτώ στις δέκα επιχειρήσεις είναι οικογενειακές και στηρίζουν σημαντικό μέρος του ΑΕΠ και της απασχόλησης, ελάχιστες καταφέρνουν να περάσουν με επιτυχία στην τρίτη και κυρίως στις επόμενες γενιές. Σύμφωνα με έρευνες της EY και του ΕΒΕΑ, πολλοί ιδιοκτήτες δεν έχουν ακόμη επίσημο σχέδιο διαδοχής, ενώ η πλειονότητα επιδιώκει να κρατήσει την επιχείρηση μέσα στην οικογένεια, παρά τις δυσκολίες που προκαλούν οι συγκρούσεις, οι διαφορετικές προτεραιότητες και η αβεβαιότητα για τη νέα ηγεσία.
Πιο αναλυτικά
Οκτώ στις δέκα επιχειρήσεις στην Ελλάδα είναι οικογενειακές, παράγουν περίπου το 12% του ΑΕΠ και προσφέρουν το 45% των θέσεων εργασίας. Όταν όμως έρχεται η ώρα να περάσει η σκυτάλη στην επόμενη γενιά, τα ποσοστά αλλάζουν θεαματικά. Σχεδόν εννέα στις δέκα παραμένουν στην πρώτη ή τη δεύτερη γενιά, μόλις το 9,48% φτάνει στην τρίτη και μόνο το 1,72% στην τέταρτη ή ακόμη παραπέρα.
Η διαδοχή αναδεικνύεται σε ένα από τα μεγάλα στοιχήματα για την επόμενη ημέρα των οικογενειακών επιχειρήσεων, με αρκετούς ιδιοκτήτες να αναγνωρίζουν την ανάγκη προετοιμασίας αλλά να καθυστερούν τις αποφάσεις.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας «EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα 2026» το 33% των επικεφαλής οικογενειακών επιχειρήσεων δεν έχει επίσημο σχέδιο διαδοχής, ενώ ένα ακόμη 16% έχει περιοριστεί σε ανεπίσημες συζητήσεις. Αντίθετα, το 31% δηλώνει ότι έχει ήδη οργανώσει επίσημο πλάνο, ενώ μόλις το 3% έχει αναθέσει τη διαδικασία σε εξωτερικούς συμβούλους.
Η επιχείρηση μένει στην οικογένεια
Παρά τις δυσκολίες της διαδοχής, η διάθεση διατήρησης του οικογενειακού χαρακτήρα παραμένει ισχυρή. Το 69% των επιχειρηματιών δηλώνει ότι δεν εξετάζει πώληση της επιχείρησης μέσα στους επόμενους 12 μήνες, ενώ το 40% προκρίνει ως μοντέλο συνέχειας τη μεταβίβασή της εντός της οικογένειας. Παράλληλα, σχεδόν ένας στους δύο επιχειρηματίες παραμένει προσηλωμένος στη μακροχρόνια κατοχή και διοίκηση της εταιρείας. Η οικονομική αβεβαιότητα λειτουργεί επίσης αποτρεπτικά απέναντι σε ενδεχόμενη πώληση. Επίσης, πάνω από έξι στις δέκα επιχειρήσεις, ποσοστό 62%, επιλέγουν να διατηρούν και να επανεπενδύουν τα έσοδά τους, δίνοντας έμφαση στην οργανική ανάπτυξη και στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα.
Οι δυσκολίες
Τα στοιχεία του ΕΒΕΑ για το 2024 αποκαλύπτουν πού ακριβώς αρχίζει να δυσκολεύει η διαδρομή. Σχεδόν εννέα στις δέκα ελληνικές οικογενειακές επιχειρήσεις εξακολουθούν να βρίσκονται υπό τον έλεγχο της πρώτης ή της δεύτερης γενιάς. Ειδικότερα, το 46,55% διοικείται από την πρώτη γενιά και το 42,24% από τη δεύτερη. Στην τρίτη γενιά, όμως, το ποσοστό περιορίζεται στο 9,48%, για να υποχωρήσει μόλις στο 1,72% στην τέταρτη και στις επόμενες γενιές. Η εικόνα δείχνει ότι η πρώτη αλλαγή σκυτάλης πραγματοποιείται σε σημαντικό βαθμό, αλλά όσο περνούν οι γενιές η συνέχεια γίνεται δυσκολότερη. Διαφορετικές αντιλήψεις μεταξύ παλαιότερων και νεότερων μελών, διαφορετικές επιχειρηματικές προτεραιότητες, έλλειψη ενδιαφέροντος από τους απογόνους ή οικογενειακές συγκρούσεις μπορούν να δυσκολέψουν τη μετάβαση. Οι πιέσεις αυτές καταγράφονται και στην έρευνα της EY. Οι εσωτερικές συγκρούσεις εμφανίζονται ως ζήτημα για το 29% των επιχειρήσεων, η διαφύλαξη της οικογενειακής φήμης για το 27% και οι δυσκολίες ανάδειξης της νέας ηγεσίας για το 23%.
