Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει την αυστηροποίηση των περιορισμών στις εισαγωγές προϊόντων από ισραηλινούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη, με τρεις επιλογές στο τραπέζι: ειδικές άδειες εισαγωγής, πρόσθετους δασμούς ή ακόμη και πλήρη απαγόρευση. Το σχέδιο, που θα συζητηθεί από τους υπουργούς Εξωτερικών της ΕΕ, στοχεύει να ενισχύσει τους ελέγχους προέλευσης και να αποτρέψει προϊόντα εποικισμών να εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά ως ισραηλινά, χωρίς όμως να απαιτείται απαραίτητα νέο νομικό πλαίσιο ή ομοφωνία των 27.
Πιο αναλυτικά
Τη σημαντική αυστηροποίηση των περιορισμών στις εισαγωγές προϊόντων από ισραηλινούς εποικισμούς στην κατεχόμενη Δυτική Όχθη εξετάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, παρουσιάζοντας στις κυβερνήσεις των κρατών-μελών τρεις βασικές επιλογές: ειδικές άδειες εισαγωγής, επιβολή πρόσθετων δασμών ή πλήρη απαγόρευση των συγκεκριμένων προϊόντων.
Το εμπιστευτικό έγγραφο επιλογών που κυκλοφόρησε στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υποστηρίζει ότι η αυστηρότερη εφαρμογή των υφιστάμενων κανόνων θα μπορούσε να περιορίσει προϊόντα εποικισμών τα οποία εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά ως ισραηλινά, χωρίς να απαιτείται απαραίτητα η δημιουργία νέου νομοθετικού πλαισίου.
Οι προτάσεις θα συζητηθούν από τους υπουργούς Εξωτερικών της ΕΕ στις 13 Ιουλίου, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης συζήτησης για τη Δυτική Όχθη, τη Γάζα και τα εμπορικά μέτρα που μπορεί να λάβει η Ένωση.
Οι τρεις επιλογές της Κομισιόν
Η πρώτη επιλογή είναι η δημιουργία ενός συστήματος ειδικών αδειών εισαγωγής. Τα προϊόντα για τα οποία υπάρχει πιθανότητα να έχουν παραχθεί σε εποικισμούς θα πρέπει να συνοδεύονται από πρόσθετα πιστοποιητικά και να λαμβάνουν άδεια πριν εισέλθουν στην ενιαία αγορά.
Το σύστημα αυτό θα μπορούσε να καταστήσει δυσκολότερη την εισαγωγή προϊόντων με ασαφή ή παραπλανητική ένδειξη προέλευσης, μεταφέροντας μεγαλύτερο βάρος απόδειξης στους εξαγωγείς και στους Ευρωπαίους εισαγωγείς.
Η δεύτερη επιλογή προβλέπει την επιβολή ειδικών ή αυξημένων δασμών στα προϊόντα που προέρχονται από εποικισμούς. Η τρίτη και αυστηρότερη είναι η πλήρης ή μερική απαγόρευση εισαγωγής τους στην ΕΕ.
Τα μέτρα θα αφορούν αποκλειστικά προϊόντα από τους εποικισμούς και όχι το σύνολο των ισραηλινών εξαγωγών. Στόχος είναι να γίνει σαφής διάκριση μεταξύ του εδάφους του Ισραήλ και των παλαιστινιακών περιοχών που βρίσκονται υπό κατοχή.
Τι ισχύει σήμερα
Τα προϊόντα που παράγονται σε ισραηλινούς εποικισμούς δεν δικαιούνται ήδη τους προνομιακούς δασμούς της Συμφωνίας Σύνδεσης ΕΕ–Ισραήλ.
Με βάση την υφιστάμενη τεχνική ρύθμιση, οι Ισραηλινοί εξαγωγείς δηλώνουν τον ταχυδρομικό κώδικα του τόπου παραγωγής, ώστε οι ευρωπαϊκές τελωνειακές αρχές να μπορούν να διαπιστώσουν αν ένα προϊόν έχει παραχθεί εντός του διεθνώς αναγνωρισμένου εδάφους του Ισραήλ ή σε εποικισμό.
Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επίσης αποφανθεί ότι τα τρόφιμα που προέρχονται από κατεχόμενα εδάφη πρέπει να φέρουν σαφή ένδειξη της γεωγραφικής τους προέλευσης. Όταν προέρχονται από εποικισμό, αυτό πρέπει να αναγράφεται, ώστε να μην παραπλανώνται οι καταναλωτές.
Οι σημερινοί κανόνες, ωστόσο, δεν απαγορεύουν την πώληση των προϊόντων. Απλώς τα αποκλείουν από τις εμπορικές προτιμήσεις και επιβάλλουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις σήμανσης.
Οι φόβοι για ελλιπείς ελέγχους
Αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν ότι το υπάρχον σύστημα δεν εφαρμόζεται με επαρκή αυστηρότητα και ότι προϊόντα εποικισμών μπορεί να εισέρχονται στην ΕΕ δηλωμένα ως προϊόντα του Ισραήλ.
Δημοσιογραφική έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο κατέγραψε περιπτώσεις στις οποίες προϊόντα από την κατεχόμενη Δυτική Όχθη εμφανίζονταν στην ευρωπαϊκή αγορά με ενδείξεις που παρέπεμπαν σε ισραηλινή προέλευση.
Η Κομισιόν εκτιμά ότι η αυστηρότερη τελωνειακή επιτήρηση μπορεί να μειώσει αυτές τις εισαγωγές χωρίς να χρειαστεί αρχικά ένα συνολικό εμπορικό εμπάργκο.
Στο πλαίσιο αυτό εξετάζονται εντατικότεροι έλεγχοι των ταχυδρομικών κωδικών, των πιστοποιητικών προέλευσης και των εφοδιαστικών αλυσίδων, καθώς και μεγαλύτερη ευθύνη των εισαγωγέων να αποδεικνύουν πού ακριβώς παρήχθησαν τα προϊόντα.
Το νομικό κλειδί για τα βέτο
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ποιο μέτρο θα επιλεγεί, αλλά και σε ποια νομική βάση θα στηριχθεί.
Αν οι περιορισμοί υιοθετηθούν ως μέτρο της κοινής εμπορικής πολιτικής, θα μπορούσαν να εγκριθούν με ειδική πλειοψηφία των κρατών-μελών, χωρίς να απαιτείται η σύμφωνη γνώμη και των 27 κυβερνήσεων.
Αν, αντίθετα, παρουσιαστούν ως κυρώσεις στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής, θα απαιτείται ομοφωνία. Αυτό θα επέτρεπε σε μια χώρα να μπλοκάρει ολόκληρη την απόφαση.
Η διάκριση αυτή μπορεί να καθορίσει την τύχη της πρότασης, καθώς η Τσεχία έχει δηλώσει ότι αντιτίθεται σε νέα ευρωπαϊκά εμπορικά μέτρα κατά του Ισραήλ. Ο Τσέχος υπουργός Εξωτερικών Πετρ Μάτσινκα έχει προειδοποιήσει ότι η Πράγα θα μπλοκάρει κυρώσεις που απαιτούν ομόφωνη απόφαση.
Η επιλογή της εμπορικής νομικής βάσης θα μπορούσε, συνεπώς, να προσφέρει στις Βρυξέλλες έναν τρόπο να παρακάμψουν ένα τέτοιο εθνικό βέτο.
Γιατί δεν προχωρούν τα βαρύτερα μέτρα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει ή εξετάσει ευρύτερες επιλογές, όπως η αναστολή εμπορικών προνομίων του Ισραήλ και η επιβολή κυρώσεων σε ακραίους υπουργούς της ισραηλινής κυβέρνησης.
Οι προτάσεις αυτές δεν κατάφεραν να συγκεντρώσουν την απαραίτητη υποστήριξη. Οι προσωπικές κυρώσεις απαιτούν ομοφωνία, ενώ οι κυβερνήσεις παραμένουν βαθιά διχασμένες σχετικά με την άσκηση οικονομικής πίεσης στο Ισραήλ.
Η στοχευμένη παρέμβαση στα προϊόντα των εποικισμών εμφανίζεται ως πολιτικά ευκολότερη επιλογή, επειδή δεν πλήττει το σύνολο των εμπορικών σχέσεων ΕΕ–Ισραήλ και στηρίζεται στην πάγια ευρωπαϊκή θέση ότι οι εποικισμοί είναι παράνομοι βάσει του διεθνούς δικαίου.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει επανειλημμένα καταδικάσει την επέκταση των εποικισμών στη Δυτική Όχθη και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ, επικαλούμενη και τη σχετική γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.
«Συμβολικό και καθυστερημένο μέτρο»
Δεν θεωρούν όλοι στις Βρυξέλλες ότι οι προτάσεις είναι αρκετές.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι ο οικονομικός όγκος των προϊόντων των εποικισμών είναι σχετικά περιορισμένος και ότι ακόμη και μια πλήρης απαγόρευση θα είχε κυρίως πολιτικό και συμβολικό χαρακτήρα.
Η κριτική είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε ένα περιορισμένο μέτρο, ενώ αποφεύγει αποφάσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν ουσιαστικά τις συνολικές εμπορικές και πολιτικές σχέσεις με το Ισραήλ.
Από την αντίθετη πλευρά, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι η απλή σήμανση δεν είναι αρκετή και ζητούν πλήρη απαγόρευση των εμπορικών συναλλαγών που συμβάλλουν οικονομικά στη διατήρηση των εποικισμών.
Η επόμενη μάχη στις Βρυξέλλες
Οι υπουργοί Εξωτερικών θα εξετάσουν τις επιλογές στις 13 Ιουλίου, χωρίς να θεωρείται βέβαιο ότι θα καταλήξουν άμεσα σε κοινή θέση.
Η συζήτηση θα επικεντρωθεί στο εύρος των μέτρων, στον τρόπο ελέγχου της προέλευσης και κυρίως στη νομική βάση που θα επιλεγεί.
Ένα σύστημα αδειών ή αυστηρότερης επιτήρησης θα μπορούσε να προχωρήσει ταχύτερα, επειδή βασίζεται σε υφιστάμενους τελωνειακούς κανόνες. Ένα πλήρες εμπάργκο θα είχε πολύ μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα, αλλά θα προκαλούσε ισχυρότερες αντιδράσεις από κυβερνήσεις που στηρίζουν το Ισραήλ.
Το σχέδιο της Κομισιόν δεν αποτελεί ακόμη επίσημη νομοθετική πρόταση. Δείχνει, όμως, ότι οι Βρυξέλλες εξετάζουν πλέον μέτρα πέρα από την επισήμανση, αναζητώντας έναν τρόπο να περιορίσουν ουσιαστικά το εμπόριο με τους εποικισμούς χωρίς να εγκλωβιστούν ξανά στην απαίτηση της ομοφωνίας.
