Σαν σήμερα 3 Σεπτεμβρίου: Ο Όθωνας αναγκάστηκε να πει «ναι» στο Σύνταγμα

Τα ξημερώματα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, στρατιώτες και πολίτες συγκεντρώθηκαν μπροστά στα βασιλικά Ανάκτορα της Αθήνας και απαίτησαν από τον Όθωνα αυτό που αρνούνταν να παραχωρήσει επί χρόνια: Σύνταγμα. Η εξέγερση, με πρωταγωνιστές τον Δημήτριο Καλλέργη και τον Ιωάννη Μακρυγιάννη, έβαλε τέλος στην περίοδο της απόλυτης μοναρχίας και χάρισε στην κεντρικότερη πλατεία της Αθήνας το όνομα που διατηρεί μέχρι σήμερα.

Ο Όθωνας είχε φτάσει στην Ελλάδα το 1833 ως ο πρώτος βασιλιάς του νεοσύστατου κράτους. Για μία δεκαετία κυβέρνησε χωρίς Σύνταγμα, σε ένα καθεστώς απόλυτης μοναρχίας, ενώ η έντονη παρουσία Βαυαρών στη διοίκηση, η οικονομική κρίση και η δυσαρέσκεια στρατιωτικών και αγωνιστών του 1821 ενίσχυαν σταδιακά την αντίδραση απέναντι στο Παλάτι.

Το αίτημα για συνταγματική διακυβέρνηση κατάφερε να ενώσει ανθρώπους διαφορετικών πολιτικών χώρων. Ανάμεσα σε όσους συμμετείχαν στην προετοιμασία του κινήματος βρίσκονταν ο Μακρυγιάννης, ο Ανδρέας Μεταξάς, ο Ανδρέας Λόντος και άλλες ισχυρές προσωπικότητες της εποχής. Καθοριστική, όμως, αποδείχθηκε η συμμετοχή του συνταγματάρχη Δημητρίου Καλλέργη, διοικητή του Ιππικού της Αθήνας.

«Ζήτω το Σύνταγμα»

Τη νύχτα της 2ας προς την 3η Σεπτεμβρίου, όταν έγινε σαφές ότι οι Αρχές γνώριζαν για τη συνωμοσία και το σπίτι του Μακρυγιάννη περικυκλώθηκε, οι κινηματίες αποφάσισαν να δράσουν.

Ο Καλλέργης ξεσήκωσε τη φρουρά με το σύνθημα «Ζήτω το Σύνταγμα» και οδήγησε στρατιωτικά τμήματα προς τα Ανάκτορα, το κτίριο που σήμερα στεγάζει τη Βουλή. Στην πλατεία συγκεντρώθηκαν παράλληλα πολίτες, ενώ στρατός και πλήθος απαιτούσαν από τον βασιλιά την παραχώρηση Συντάγματος.

Ο Όθωνας επιχείρησε αρχικά να κερδίσει χρόνο. Η πίεση, όμως, ήταν πλέον ασφυκτική. Το Συμβούλιο της Επικρατείας συγκλήθηκε μέσα στη νύχτα και τάχθηκε υπέρ της σύγκλησης Εθνικής Συνέλευσης. Τις πρωινές ώρες ο βασιλιάς αποδέχθηκε τα αιτήματα των κινηματιών, ενώ σχηματίστηκε νέα κυβέρνηση υπό τον Ανδρέα Μεταξά.

Δεν ήταν ακόμη το ίδιο το Σύνταγμα. Η Εθνική Συνέλευση που ακολούθησε επεξεργάστηκε το νέο θεσμικό πλαίσιο και το Σύνταγμα του 1844 καθιέρωσε τη συνταγματική μοναρχία. Ήταν το πρώτο Σύνταγμα του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους — είχαν προηγηθεί τα επαναστατικά Συντάγματα της περιόδου του 1821.

Η πλατεία που άλλαξε όνομα

Η ιστορική νύχτα άφησε το αποτύπωμά της ακόμη και στον χάρτη της Αθήνας. Ο χώρος μπροστά από τα Ανάκτορα, γνωστός έως τότε ως Πλατεία Ανακτόρων, μετονομάστηκε σε Πλατεία Συντάγματος, σε ανάμνηση της απαίτησης που ακούστηκε εκεί τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου.

Η 3η Σεπτεμβρίου 1843 δεν κατήργησε τη μοναρχία ούτε μετέτρεψε την Ελλάδα σε δημοκρατία. Άλλαξε όμως τους όρους άσκησης της εξουσίας: ο Όθωνας δεν μπορούσε πλέον να κυβερνά ως απόλυτος μονάρχης και η χώρα πέρασε σε μια νέα περίοδο συνταγματικής και κοινοβουλευτικής ζωής.

Μία μικρή ιστορική διόρθωση στο αρχικό brief: θα απέφευγα τον χαρακτηρισμό «αναίμακτη εξέγερση». Η αντιπαράθεση μπροστά στα Ανάκτορα δεν εξελίχθηκε σε μάχη, όμως ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι στη συμπλοκή γύρω από το σπίτι του Μακρυγιάννη σκοτώθηκε ένας χωροφύλακας.

Τι άλλο έγινε σαν σήμερα

401 π.Χ.: Στη μάχη των Κούναξα, ο Πέρσης βασιλιάς Αελφό του Κύρο. Στο πλευρό του Κύρου πολεμούν οι περίφημοι «Μύριοι» Έλληνες μισθοφόροι, των οποίων την επιστροφή αφηγείται ο Ξενοφών στην «Κύρου Ανάβαση».

863: Οι Βυζαντινοί, υπό τον Πετρωνά, πετυχαίνουν αποφασιστική νίκη επί των Αράβων στη μάχη του Λαλακάοντος, μία από τις σημαντικότερες βυζαντινές επιτυχίες στους αραβοβυζαντινούς πολέμους.

1783: Υπογράφεται η Συνθήκη των Παρισίων, που τερματίζει τον Αμερικανικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας. Η Μεγάλη Βρετανία αναγνωρίζει επίσημα τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ανεξάρτητο κράτος.

1826: Καταπλέει στο Ναύπλιο η «Καρτερία», το πρώτο ατμοκίνητο πολεμικό πλοίο του ελληνικού στόλου και το πρώτο ατμοκίνητο πλοίο που χρησιμοποιήθηκε σε πολεμικές επιχειρήσεις. Κυβερνήτης του ήταν ο φιλέλληνας Φρανκ Χέιστινγκς.

1939: Η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία κηρύσσουν τον πόλεμο στη ναζιστική Γερμανία, δύο ημέρες μετά την εισβολή στην Πολωνία, μετατρέποντας τη γερμανοπολωνική σύγκρουση σε ευρωπαϊκό πόλεμο.

1943: Οι Σύμμαχοι αποβιβάζονται στην ηπειρωτική Ιταλία, περνώντας από τη Σικελία στην Καλαβρία. Η εισβολή ανοίγει νέο μέτωπο στην ιταλική χερσόνησο κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

1974: Ο Ανδρέας Παπανδρέου ιδρύει το ΠΑΣΟΚ, παρουσιάζοντας τη Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη στην Αθήνα. Το νέο κόμμα θα εξελιχθεί σε μία από τις κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις της Μεταπολίτευσης.

2004: Η ομηρία στο σχολείο του Μπεσλάν στη Ρωσία λήγει έπειτα από τρεις ημέρες με αιματηρό τρόπο. Περισσότεροι από 330 άνθρωποι σκοτώνονται, ανάμεσά τους περισσότερα από 180 παιδιά.

Γεννήσεις

1875 – Φέρντιναντ Πόρσε (Ferdinand Porsche), Αυστριακός μηχανικός και επιχειρηματίας, ιδρυτής της φερώνυμης αυτοκινητοβιομηχανίας. Οραματίστηκε και υλοποίησε το «Σκαραβαίο» της Volkswagen, το πιο δημοφιλές αυτοκίνητο του 20ού αιώνα, και υπήρξε «μηχανικός του αιώνα» χάρη στην καινοτομία και την επίδρασή του στην εξέλιξη της αυτοκίνησης.

1926 – Ειρήνη Παππά, Ελληνίδα ηθοποιός με διεθνή καριέρα, γνωστή για ερμηνείες-ορόσημα σε ταινίες όπως «Τα κανόνια του Ναβαρόνε», «Αλέξης Ζορμπάς» και «Ζ». Λιτή, δωρική μορφή, έγινε σύμβολο αρχαιοελληνικής ομορφιάς και υποκριτικής δεινότητας, πρωταγωνιστώντας σε πλήθος κινηματογραφικών και θεατρικών παραστάσεων στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

1947 – Μάριο Ντράγκι (Mario Draghi), Ιταλός τραπεζίτης και οικονομολόγος, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (2011–2019) και πρωθυπουργός της Ιταλίας (2021–2022). Γνωστός ως «Σούπερ Μάριο», διαμόρφωσε καθοριστικά την οικονομική πολιτική της Ευρωζώνης την περίοδο της κρίσης, με παγκόσμια αναγνώριση για τη σταθερότητα που έφερε στις αγορές.

1948 – Φώτης Κουβέλης, Έλληνας δικηγόρος και πολιτικός, από τους πιο δραστήριους της μεταπολιτευτικής Αριστεράς. Υπήρξε πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, βουλευτής για δεκαετίες, υπουργός Δικαιοσύνης (1989), Αναπληρωτής Υπουργός Εθνικής Άμυνας και Ναυτιλίας και ιδρυτικό στέλεχος του ΚΚΕ Εσωτερικού και της Δημοκρατικής Αριστεράς.

1965 – Τσάρλι Σιν (Charlie Sheen), Αμερικανός ηθοποιός με διεθνή απήχηση, γνωστός για πρωταγωνιστικούς ρόλους στις ταινίες «Platoon» και «Wall Street», καθώς και στις τηλεοπτικές σειρές «Two and a Half Men» και «Spin City». Ξεχώρισε για τον εκρηκτικό χαρακτήρα, τις ερμηνείες και τα σκάνδαλα που τον έκαναν μία από τις πιο πολυσυζητημένες προσωπικότητες του Χόλιγουντ.

Θάνατοι

1983 – Έλλη Λαμπέτη, Ελληνίδα ηθοποιός, από τις σημαντικότερες στην ιστορία του θεάτρου και του κινηματογράφου. Διακρίθηκε για το μοναδικό της ταλέντο και το μελαγχολικό της βλέμμα, ενώ άφησε έντονο στίγμα με ρόλους στο «Γυάλινο Κόσμο», «Λεωφορείον ο πόθος», «Το κορίτσι με τα μαύρα» και «Κάλπικη λίρα». Η καριέρα και η ζωή της σημαδεύτηκαν από συγκλονιστικές ερμηνείες και προσωπικές απώλειες.

1999 – Δημήτρης Κουταλιανός, Έλληνας παλαιστής και μασίστας, γνωστός παγκοσμίως για τη μυθική του δύναμη και τις εντυπωσιακές επιδείξεις ρώμης. Γεννημένος στην Κούταλη της Προποντίδας, ακολουθώντας την παράδοση του Παναγή Κουταλιανού, συγκρατούσε αυτοκίνητα, λύγιζε σίδερα και πρωταγωνίστησε σε αγωνίσματα που έγιναν θρύλος, αφήνοντας όνομα ταυτόσημο με τη σωματική δύναμη στην Ελλάδα.

Εορτολόγιο

Άνθιμος, Αριστέα, Αρχοντία, Αρχοντίων, Πολύδωρος, Φοίβος