Στις 28 Οκτωβρίου 1940, σαν σήμερα, η Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι επιτίθεται στην Ελλάδα, οδηγώντας τη χώρα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Για τον Ιταλό δικτάτορα η ημερομηνία είχε ξεχωριστή σημασία: ήταν η 18η επέτειος της «Πορείας προς τη Ρώμη», της φασιστικής κινητοποίησης που το 1922 προετοίμασε την άνοδό του στην εξουσία.

Στόχος του Μουσολίνι ήταν μια σύντομη στρατιωτική επικράτηση σε βάρος μιας χώρας που υποτιμούσε ως εύκολο αντίπαλο. Παράλληλα, επιδίωκε να απαντήσει στον Χίτλερ, καθώς εκείνος είχε στείλει στρατεύματα στη Ρουμανία στις αρχές Οκτωβρίου, χωρίς προηγουμένως να τον ενημερώσει. «Θα μάθει από τις εφημερίδες ότι κατέλαβα την Ελλάδα», είχε δηλώσει, όπως καταγράφεται στο ημερολόγιο του γαμπρού του και υπουργού Εξωτερικών, Γκαλεάτσο Τσιάνο.

Παρά τις ενστάσεις στρατιωτικών για την ελλιπή προετοιμασία, η απόφαση για την επίθεση ελήφθη στις 15 Οκτωβρίου. Περίπου στις 03:00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, ο πρέσβης της Ιταλίας Εμανουέλε Γκράτσι πηγαίνει στο σπίτι του πρωθυπουργού και δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά, όπου του επιδίδει τελεσίγραφο.

Με το τελεσίγραφο, η Ιταλία ζητούσε άδεια για την κατάληψη επιλεγμένων στρατηγικών σημείων στην Ελλάδα για όσο διάστημα θα συνεχιζόταν ο πόλεμός της με τη Βρετανία. Παράλληλα απαιτούσε να κινηθούν χωρίς εμπόδια τα στρατεύματα που θα αναλάμβαναν την κατάληψή τους. Τα σημεία δεν κατονομάζονταν στο κείμενο. Στην ερώτηση του Μεταξά, ο Γκράτσι είπε πως δεν γνώριζε. Η διορία ήταν έως τις 06:00, δηλαδή έληγε σε τρεις ώρες.

Την άρνησή του ο Μεταξάς τη διατύπωσε στα γαλλικά: «Alors, c’est la guerre» («Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο»). Στα απομνημονεύματα του Γκράτσι, ο πρέσβης αναφέρει ότι είπε πως ο πόλεμος ήταν δυνατό να αποφευχθεί και πως ο Μεταξάς απάντησε «Όχι». Η λέξη εμφανίστηκε ως τίτλος για πρώτη φορά στις 30 Οκτωβρίου στην καθεστωτική εφημερίδα «Ελληνικό Μέλλον» και καθιερώθηκε στην Ιστορία ως το «Όχι» της 28ης Οκτωβρίου. Στις 05:30, μισή ώρα προτού λήξει το τελεσίγραφο, οι Ιταλοί πέρασαν τα σύνορα από την Αλβανία, την οποία είχαν καταλάβει τον Απρίλιο του 1939.

Η εξέλιξη δεν δικαίωσε τις προσδοκίες του Μουσολίνι. Στα βουνά της Ηπείρου και της Πίνδου ο ελληνικός στρατός σταμάτησε την αρχική ιταλική επίθεση. Στις 14 Νοεμβρίου ξεκίνησε την αντεπίθεση και προχώρησε σε αλβανικό έδαφος, ενώ στις 22 Νοεμβρίου κατέλαβε την Κορυτσά. Η αντίσταση στην εισβολή απέκτησε ευρεία λαϊκή στήριξη, παρά τη δικτατορία της 4ης Αυγούστου και τις πολιτικές διαιρέσεις. Στα χιονισμένα μονοπάτια, οι γυναίκες της Πίνδου μετέφεραν στην πλάτη εφόδια και τρόφιμα στην πρώτη γραμμή, ενώ στην επιστροφή κουβαλούσαν τραυματίες.

Τον Μάρτιο του 1941 η ιταλική «Εαρινή Επίθεση» αποτυγχάνει επίσης. Με τη νίκη της, η Ελλάδα προσφέρει στους Συμμάχους μία από τις πρώτες νίκες τους απέναντι στον Άξονα. Στις 6 Απριλίου, ωστόσο, ακολουθεί η εισβολή της ναζιστικής Γερμανίας και η τριπλή Κατοχή. Η πρώτη επέτειος της 28ης Οκτωβρίου, το 1941, τιμήθηκε στην Κατοχή με ομιλίες φοιτητών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η επίσημη τιμή για την ημέρα έγινε για πρώτη φορά το 1944, λίγες ημέρες μετά την απελευθέρωση της Αθήνας. Έκτοτε εορτάζεται ως η εθνική επέτειος του «Όχι».

Τα γεγονότα που ξεχώρισαν στην Ελλάδα και διεθνώς

312: Στη Μάχη της Μιλβίας Γέφυρας, ο Μέγας Κωνσταντίνος επικρατεί του Μαξέντιου και αποκτά τον έλεγχο της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Η παράδοση αναφέρει ότι πριν από τη σύγκρουση είδε ένα όραμα με σταυρό και τη φράση «Εν τούτω νίκα».

1636: Στη Μασαχουσέτη ιδρύεται το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, το πρώτο ίδρυμα ανώτατης εκπαίδευσης στις αμερικανικές αποικίες. Στη συνέχεια θα αναδειχθεί σε ένα από τα πιο γνωστά πανεπιστήμια παγκοσμίως.

1822: Κατά τη Ναυμαχία της Τενέδου, ο Κωνσταντίνος Κανάρης πυρπολεί οθωμανικό δίκροτο και καταστρέφει την υποναυαρχίδα του εχθρικού στόλου. Η ενέργεια αυτή συγκαταλέγεται στις σημαντικότερες ναυτικές επιτυχίες της Ελληνικής Επανάστασης.

1886: Στη Νέα Υόρκη γίνονται τα αποκαλυπτήρια του Αγάλματος της Ελευθερίας, με παρόντα τον Αμερικανό πρόεδρο Γκρόβερ Κλίβελαντ. Η Γαλλία προσέφερε το εμβληματικό μνημείο με αφορμή την εκατονταετηρίδα της αμερικανικής ανεξαρτησίας.

1912: Δύο ημέρες αφότου παραδόθηκε στον Ελληνικό Στρατό, η Θεσσαλονίκη υποδέχεται θριαμβευτικά τον διάδοχο Κωνσταντίνο. Την επόμενη ημέρα φτάνει στην πόλη και ο βασιλιάς Γεώργιος Α΄, επισφραγίζοντας την απελευθέρωσή της στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο.

1943: Στις 28 Οκτωβρίου τοποθετείται χρονικά ο αστικός μύθος για το «Πείραμα της Φιλαδέλφειας». Σύμφωνα με την ιστορία, το αμερικανικό αντιτορπιλικό USS Eldridge εξαφανίστηκε και τηλεμεταφέρθηκε μέσω ηλεκτρομαγνητικών πεδίων. Δεν έχει αποδειχθεί ότι έγινε ποτέ τέτοιο πείραμα.

Το 1962 ολοκληρώνεται η πιο επικίνδυνη περίοδος της Κρίσης των Πυραύλων της Κούβας, όταν ο Νικίτα Χρουστσόφ γνωστοποιεί ότι οι σοβιετικοί πύραυλοι θα αποσυρθούν, περιορίζοντας τον κίνδυνο πυρηνικής σύγκρουσης ανάμεσα στις ΗΠΑ και την ΕΣΣΔ.

Το 1985, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ αναλαμβάνει τη θέση του γενικού γραμματέα του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης.

Το 2018, ο Κωνσταντίνος Κατσίφας σκοτώνεται στη διάρκεια αστυνομικής επιχείρησης της Αλβανίας στους Βουλιαράτες, στις 28 Οκτωβρίου. Αργότερα, η αλβανική εισαγγελία υποστήριξε ότι ο θάνατός του οφειλόταν σε αυτοκτονία, θέση την οποία αμφισβήτησε η οικογένειά του.

Γεννήσεις

1940 – Πόλυ Πάνου, Ελληνίδα τραγουδίστρια και μία από τις σημαντικότερες φωνές του λαϊκού τραγουδιού. Ξεκίνησε την καριέρα της τη δεκαετία του ’50 και συνεργάστηκε με κορυφαίους δημιουργούς, όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης και ο Γιώργος Ζαμπέτας. Η ιδιαίτερη χροιά και η εκφραστικότητά της την ανέδειξαν σε μεγάλη λαϊκή ερμηνεύτρια, με επιτυχίες όπως «Θα κλείσω τα μάτια» και «Πήρα τη στράτα την κακιά».

1955 – Μπιλ Γκέιτς (Bill Gates), Αμερικανός επιχειρηματίας και συνιδρυτής της Microsoft, της εταιρείας που άλλαξε ριζικά τον κόσμο των υπολογιστών και της τεχνολογίας. Με το όραμά του για έναν υπολογιστή σε κάθε σπίτι, συνέβαλε καθοριστικά στη ψηφιακή επανάσταση. Για δεκαετίες υπήρξε ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο και, μέσω του ιδρύματος Bill & Melinda Gates Foundation, έχει αφιερωθεί σε δράσεις παγκόσμιας υγείας, εκπαίδευσης και καταπολέμησης της φτώχειας.

1967 – Τζούλια Ρόμπερτς (Julia Roberts), Αμερικανίδα ηθοποιός, μία από τις πιο δημοφιλείς και καλοπληρωμένες σταρ του Χόλιγουντ. Έγινε παγκοσμίως γνωστή με την ταινία «Pretty Woman» και βραβεύτηκε με Όσκαρ Α΄ γυναικείου ρόλου για την ερμηνεία της στο «Erin Brockovich». Με τον ζεστό χαρακτήρα και το εμβληματικό της χαμόγελο, έχει πρωταγωνιστήσει σε πολυάριθμες επιτυχίες, από ρομαντικές κομεντί έως δραματικούς ρόλους, αφήνοντας ισχυρό αποτύπωμα στον παγκόσμιο κινηματογράφο.

1974 – Χοακίν Φίνιξ (Joaquin Phoenix), Αμερικανός ηθοποιός με καταγωγή από το Πουέρτο Ρίκο, γνωστός για την έντονη μεταμορφωτική του υποκριτική και τη βαθιά συναισθηματική του προσέγγιση στους ρόλους. Βραβεύτηκε με Όσκαρ Α΄ ανδρικού ρόλου για την ερμηνεία του στο «Joker» (2019), προσφέροντας μια σκοτεινή και συγκλονιστική απεικόνιση του αντιήρωα. Έχει ξεχωρίσει επίσης σε ταινίες όπως «Walk the Line» και «Her», θεωρούμενος ένας από τους σημαντικότερους ηθοποιούς της γενιάς του.

1976 – Παναγιώτης Κατσούρης, Έλληνας ποδοσφαιριστής, που αγωνίστηκε ως μέσος και υπήρξε ένα από τα πιο υποσχόμενα ταλέντα της γενιάς του. Ξεκίνησε την καριέρα του στον Εθνικό Αστέρα και γρήγορα μεταγράφηκε στον ΠΑΟΚ, όπου αγαπήθηκε ιδιαίτερα από τους φιλάθλους για το ήθος και τη μαχητικότητά του. Σκοτώθηκε tragικά σε τροχαίο δυστύχημα το 1998, σε ηλικία μόλις 21 ετών. Κάθε χρόνο ο ΠΑΟΚ τιμά τη μνήμη του με αγώνα στη Θεσσαλονίκη.

Θάνατοι

1704 – Τζον Λοκ (John Locke), Άγγλος φιλόσοφος, από τους σημαντικότερους στοχαστές του Διαφωτισμού και θεμελιωτής του φιλελευθερισμού. Οι ιδέες του για τα φυσικά δικαιώματα στη ζωή, την ελευθερία και την ιδιοκτησία, καθώς και για την κοινωνική σύμβαση, επηρέασαν καθοριστικά τη σύγχρονη πολιτική φιλοσοφία και τη διαμόρφωση δημοκρατικών θεσμών. Τα έργα του, όπως το «Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση», έθεσαν τις βάσεις της εμπειρικής σκέψης και της ανεκτικότητας.

2018 – Κωνσταντίνος Κατσίφας, Έλληνας της εθνικής μειονότητας στη Βόρεια Ήπειρο, του οποίου ο θάνατος προκάλεσε έντονες πολιτικές και διπλωματικές αντιδράσεις. Σκοτώθηκε από αλβανικές ειδικές δυνάμεις στο χωριό Βουλιαράτες, ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου, ύστερα από ένοπλο επεισόδιο. Το γεγονός προκάλεσε κύμα συγκίνησης στην Ελλάδα και άνοιξε ευρύτερη συζήτηση για τα δικαιώματα των Ελλήνων μειονοτικών στην Αλβανία και τις σχέσεις των δύο χωρών.

2023 – Μάθιου Πέρι (Matthew Perry), Αμερικανός ηθοποιός, γνωστός παγκοσμίως για τον ρόλο του Τσάντλερ Μπινγκ στη θρυλική τηλεοπτική σειρά «Friends». Με το καυστικό του χιούμορ και τον αφοπλιστικό του αυτοσαρκασμό, έγινε μία από τις πιο αγαπημένες φιγούρες της τηλεόρασης των ’90s. Πέρα από την επιτυχία του στη μικρή οθόνη, μίλησε ανοιχτά για τη μάχη του με τον εθισμό, εμπνέοντας χιλιάδες ανθρώπους. Ο θάνατός του το 2023 σκόρπισε θλίψη στους θαυμαστές του σε όλο τον κόσμο.

Εορτολόγιο

Νεφέλη
Βήλη, Βίλια
Ευνίκη, Ευνίκα

Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι

Η επέτειος του «ΟΧΙ»

Διεθνής Ημέρα Κινουμένων Σχεδίων