Στις 15 Ιουλίου 1974 η ελληνική χούντα οργάνωσε πραξικόπημα στην Κύπρο με στόχο την ανατροπή και τη δολοφονία του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, ο οποίος τελικά διέφυγε, ενώ στην εξουσία τοποθετήθηκε ο Νίκος Σαμψών. Το γεγονός αυτό άνοιξε τον δρόμο για την τουρκική εισβολή πέντε ημέρες αργότερα, που οδήγησε στην κατοχή του 37% του νησιού, στον εκτοπισμό χιλιάδων Κυπρίων και στη μόνιμη διαίρεση της Κύπρου.
Πιο αναλυτικά
Το πρωί της 15ης Ιουλίου 1974, η ελληνική χούντα εκδήλωσε στρατιωτικό πραξικόπημα στην Κύπρο με στόχο την ανατροπή και τη δολοφονία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄. Πέντε ημέρες αργότερα, η Τουρκία εισέβαλε στο νησί, εγκαινιάζοντας μία από τις τραγικότερες περιόδους της σύγχρονης κυπριακής και ελληνικής ιστορίας.
Στις 8:20 το πρωί, άρματα μάχης και μονάδες της Εθνικής Φρουράς, υπό την καθοδήγηση Ελλήνων αξιωματικών, επιτέθηκαν στο Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία. Παράλληλες επιχειρήσεις πραγματοποιήθηκαν εναντίον της Αρχιεπισκοπής, του Αρχηγείου της Αστυνομίας, του Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου, του αεροδρομίου της Λευκωσίας και άλλων στρατηγικών σημείων. Στο πραξικόπημα συμμετείχαν και δυνάμεις της ΕΟΚΑ Β΄, της ένοπλης οργάνωσης που επιδίωκε την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα.
Το Προεδρικό Μέγαρο περικυκλώθηκε, βομβαρδίστηκε και παραδόθηκε στις φλόγες. Ο Μακάριος, ωστόσο, κατόρθωσε να διαφύγει από τη δυτική πλευρά του κτιρίου, να φθάσει στην Πάφο και στη συνέχεια, μέσω των βρετανικών βάσεων, να μεταβεί στο εξωτερικό. Το καθεστώς είχε ήδη μεταδώσει από το ραδιόφωνο ότι ήταν νεκρός.
Οι πραξικοπηματίες εγκατέστησαν στην προεδρία τον δημοσιογράφο και πρώην στέλεχος της ΕΟΚΑ Νίκο Σαμψών. Το πραξικόπημα επικράτησε στη Λευκωσία μέσα σε λίγες ώρες, παρά την αντίσταση δυνάμεων πιστών στη νόμιμη κυβέρνηση. Σύμφωνα με την επίσημη ιστορική αναδρομή του κυπριακού υπουργείου Παιδείας, οι συγκρούσεις κόστισαν τη ζωή σε περίπου 100 ανθρώπους.
Η ανατροπή του Μακαρίου αποτέλεσε την κορύφωση μιας μακράς σύγκρουσης ανάμεσα στον ίδιο και στη δικτατορία των Αθηνών. Ο Κύπριος Πρόεδρος είχε κατηγορήσει ανοιχτά το καθεστώς του Δημητρίου Ιωαννίδη ότι υποστήριζε την ΕΟΚΑ Β΄ και, στις 2 Ιουλίου 1974, είχε ζητήσει την αποχώρηση των Ελλήνων αξιωματικών που υπηρετούσαν στην Εθνική Φρουρά.
Στις 19 Ιουλίου, μιλώντας στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, ο Μακάριος χαρακτήρισε τα γεγονότα εισβολή της ελληνικής χούντας και προειδοποίησε ότι το πραξικόπημα δεν αποτελούσε εσωτερική υπόθεση των Ελληνοκυπρίων, αλλά απειλή για ολόκληρο τον κυπριακό λαό.
Μία ημέρα αργότερα, στις 20 Ιουλίου 1974, η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο, επικαλούμενη τη Συνθήκη Εγγυήσεως και την ανάγκη αποκατάστασης της συνταγματικής τάξης. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ζήτησε άμεση κατάπαυση του πυρός, τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης και σεβασμό στην ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Το πραξικόπημα κατέρρευσε στις 23 Ιουλίου, μαζί με τη δικτατορία στην Ελλάδα. Ήταν όμως ήδη αργά: η τουρκική εισβολή, που εξελίχθηκε σε δύο φάσεις, οδήγησε στην κατοχή περίπου του 37% του νησιού, στον εκτοπισμό χιλιάδων ανθρώπων και στη διαίρεση της Κύπρου, η οποία παραμένει έως σήμερα.
Τα σημαντικότερα γεγονότα της ημέρας στην Ελλάδα και τον κόσμο
301 π.Χ.: Μάχη στην Ιψό της Φρυγίας μεταξύ των επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο Αντίγονος και ο υιός του, Δημήτριος ο Πολιορκητής, υφίστανται καθοριστική ήττα από τις συνασπισμένες δυνάμεις του Σελεύκου, του Πτολεμαίου, του Κασσάνδρου και του Λυσιμάχου, γεγονός που θα οδηγήσει στη διάλυση της ενότητας του κράτους του Αλεξάνδρου και στη δημιουργία νέων βασιλείων.
1099: Οι στρατιώτες της Α΄ Σταυροφορίας καταλαμβάνουν την Ιερουσαλήμ ύστερα από πολιορκία περίπου πέντε εβδομάδων. Ακολουθεί σφαγή μεγάλου μέρους του μουσουλμανικού και εβραϊκού πληθυσμού, ενώ οι Σταυροφόροι ιδρύουν το Βασίλειο της Ιερουσαλήμ, ένα από τα σημαντικότερα κρατίδια των Σταυροφοριών.
1149: Εγκαινιάζεται στην Ιερουσαλήμ ο ανακατασκευασμένος Ναός της Αναστάσεως, στον χώρο όπου, σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση, βρίσκονται ο Γολγοθάς και ο τάφος του Ιησού. Η ανοικοδόμηση πραγματοποιήθηκε από τους Σταυροφόρους και διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό τη σημερινή μορφή του ναού.
1799: Κατά τη διάρκεια της γαλλικής εκστρατείας στην Αίγυπτο, στρατιώτες υπό τον αξιωματικό Πιέρ-Φρανσουά Μπουσάρ ανακαλύπτουν κοντά στη Ροζέττα τη Στήλη της Ροζέττας. Το κείμενό της ήταν γραμμένο σε ιερογλυφικά, δημοτική αιγυπτιακή γραφή και αρχαία ελληνικά, επιτρέποντας αργότερα στον Ζαν-Φρανσουά Σαμπολιόν να αποκρυπτογραφήσει τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά.
1834: Καταργείται οριστικά η Ισπανική Ιερά Εξέταση, θεσμός που είχε ιδρυθεί το 1478 και χρησιμοποιήθηκε για τη δίωξη αιρετικών, αλλόθρησκων και πολιτικών αντιπάλων. Η διάλυσή της αποτέλεσε σημαντικό βήμα στη σταδιακή φιλελευθεροποίηση της Ισπανίας.
1892: Η κυβέρνηση του Χαρίλαου Τρικούπη επιβάλλει δίδακτρα για τις πανεπιστημιακές σπουδές, στο πλαίσιο της αυστηρής δημοσιονομικής πολιτικής της περιόδου. Η απόφαση προκαλεί έντονες φοιτητικές αντιδράσεις στην Αθήνα, με μεγάλα συλλαλητήρια τον Σεπτέμβριο και συγκρούσεις στο κέντρο της πόλης, τόσο μεταξύ φοιτητών όσο και με την αστυνομία. Το ζήτημα αναδεικνύει από νωρίς τη σύγκρουση γύρω από την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση και τον φόβο αποκλεισμού των οικονομικά ασθενέστερων από το Πανεπιστήμιο.
1913: Στον Β΄ Βαλκανικό Πόλεμο αρχίζει η μάχη της Τζουμαγιάς, στην περιοχή της σημερινής Μπλαγκόεβγκραντ στη νοτιοδυτική Βουλγαρία, ως μέρος των τελευταίων επιχειρήσεων του Ελληνικού Στρατού μετά τη διάβαση της Κρέσνας και τη μάχη του Σιμιτλή. Οι ελληνικές δυνάμεις επιχειρούν να συνεχίσουν την προέλασή τους προς βορρά, ενώ στο διπλωματικό πεδίο ο Ελευθέριος Βενιζέλος διαπραγματεύεται στο Βουκουρέστι τους όρους της ειρήνης. Η μάχη εντάσσεται στην τελική φάση του πολέμου, λίγο πριν από την ανακωχή και τη Συνθήκη του Βουκουρεστίου, που θα κατοχυρώσει μεγάλα εδαφικά κέρδη για την Ελλάδα, ανάμεσά τους η νότια Μακεδονία με τη Θεσσαλονίκη.
1963: Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Σοβιετική Ένωση και η Βρετανία αρχίζουν στη Μόσχα συνομιλίες για τον περιορισμό των πυρηνικών δοκιμών. Οι διαπραγματεύσεις οδηγούν λίγες εβδομάδες αργότερα στη συνθήκη που απαγόρευσε τις δοκιμές στην ατμόσφαιρα, στο Διάστημα και κάτω από το νερό.
1965: Η κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου παραιτείται μετά την πλήρη ρήξη με τα Ανάκτορα. Ορκίζεται η κυβέρνηση Αθανασιάδη-Νόβα, η πρώτη των αποστατών, εγκαινιάζοντας τα ταραχώδη Ιουλιανά που θα οδηγήσουν τελικά στη δικτατορία της 21ης Απριλίου.
1965: Το διαστημόπλοιο Mariner 4 μεταδίδει τις πρώτες κοντινές φωτογραφίες της επιφάνειας του Άρη. Οι εικόνες αποκάλυψαν έναν κρατηροποιημένο και φαινομενικά άνυδρο κόσμο, αλλάζοντας ριζικά τις επιστημονικές αντιλήψεις για τον κόκκινο πλανήτη.
1965: Η ελληνική κυβέρνηση καταργεί το ιστορικό μονοπώλιο της μπύρας που διατηρούσε η εταιρεία FIX από το 1864. Η κίνηση αυτή ανοίγει την αγορά σε νέους παραγωγούς και αλλάζει για πάντα τον χάρτη της ελληνικής ζυθοποιίας.
1970: Η Δανία νικά την Ιταλία με 2-0 στον τελικό του πρώτου ανεπίσημου Παγκοσμίου Κυπέλλου Γυναικών, που διοργανώθηκε στην Ιταλία χωρίς την αναγνώριση της FIFA. Η διοργάνωση ανέδειξε τη δυναμική του γυναικείου ποδοσφαίρου, δύο δεκαετίες πριν από το πρώτο επίσημο Παγκόσμιο Κύπελλο του 1991.
1974: Η χούντα των Αθηνών οργανώνει αιματηρό πραξικόπημα στην Κύπρο, ανατρέποντας τον εκλεγμένο Πρόεδρο Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ’. Ο Μακάριος διαφεύγει από το προεδρικό μέγαρο υπό πυρά, καταφεύγει αρχικά στην Πάφο και στη συνέχεια διαφεύγει στο εξωτερικό με τη βοήθεια των Βρετανών. Ως νέος «πρόεδρος» τοποθετείται ο δημοσιογράφος Νίκος Σαμψών, επικεφαλής μιας μαριονέτας κυβέρνησης με στόχο την ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα (Ένωση). Το πραξικόπημα αυτό γίνεται η αφορμή για την τουρκική εισβολή πέντε ημέρες αργότερα, οδηγώντας στη διχοτόμηση του νησιού και σε μαζικό ξεριζωμό χιλιάδων Κυπρίων.
1992: Ανακοινώνεται η μεταγραφή του θρυλικού μπασκετμπολίστα Νίκου Γκάλη από τον Άρη στον Παναθηναϊκό. Η κίνηση αυτή σηματοδοτεί μια νέα εποχή στο ελληνικό μπάσκετ και προκαλεί τεράστιο ενδιαφέρον στον κόσμο του αθλητισμού.
1997: Ο διάσημος μόδιστρος Τζιάνι Βερσάτσε δολοφονείται έξω από το σπίτι του στο Μαϊάμι από τον κατά συρροή δολοφόνο Άντριου Κιουνάναν. Η δολοφονία σοκάρει τη διεθνή κοινή γνώμη και σηματοδοτεί το τραγικό τέλος μιας σπουδαίας καριέρας υψηλής ραπτικής.
2006: Αρχίζει τη λειτουργία του ο ιστότοπος κοινωνικής δικτύωσης Twitter (σημερινό Χ), που μέσα σε λίγα χρόνια θα εξελιχθεί σε ένα από τα πιο ισχυρά μέσα επικοινωνίας και δημόσιου διαλόγου παγκοσμίως.
2008: Σεισμός μεγέθους 6,4 Ρίχτερ πλήττει τη Ρόδο, τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη. Η δόνηση γίνεται αισθητή μέχρι την Κύπρο, προκαλώντας πανικό και ζημιές σε κτίρια χωρίς ωστόσο να υπάρξουν θύματα.
2016: Εκδηλώνεται στην Τουρκία απόπειρα στρατιωτικού πραξικοπήματος εναντίον της κυβέρνησης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με μονάδες του στρατού να κινητοποιούνται σε Άγκυρα και Κωνσταντινούπολη, να κλείνουν γέφυρες, να καταλαμβάνουν μέσα ενημέρωσης και να βομβαρδίζουν κρατικούς στόχους. Η απόπειρα αποτυγχάνει μέσα σε λίγες ώρες, αφήνοντας πίσω της περίπου 250 νεκρούς, ενώ η τουρκική κυβέρνηση αποδίδει την ευθύνη στο δίκτυο του αυτοεξόριστου ιεροκήρυκα Φετουλάχ Γκιουλέν, ο οποίος αρνήθηκε την εμπλοκή του. Ακολουθούν κατάσταση έκτακτης ανάγκης, μαζικές συλλήψεις, απολύσεις και εκκαθαρίσεις σε στρατό, δικαιοσύνη, δημόσια διοίκηση, πανεπιστήμια και μέσα ενημέρωσης. Το αποτυχημένο πραξικόπημα γίνεται σημείο καμπής για την Τουρκία, καθώς επιταχύνει τη συγκέντρωση εξουσιών στα χέρια του Ερντογάν και ανοίγει τον δρόμο για τη συνταγματική αλλαγή του 2017, με την οποία η χώρα περνά σε ενισχυμένο προεδρικό σύστημα.
Γεννήσεις
1606 – Ρέμπραντ, Ολλανδός ζωγράφος, χαράκτης και σχεδιαστής, από τους κορυφαίους καλλιτέχνες της ευρωπαϊκής τέχνης και εμβληματική μορφή του ολλανδικού «Χρυσού Αιώνα». Γεννήθηκε στη Λέιντεν και διακρίθηκε για την αξεπέραστη δεξιοτεχνία στη χρήση του φωτός και της σκιάς, τα ψυχογραφικά πορτρέτα, τις δραματικές βιβλικές σκηνές και τα πολυάριθμα αυτοπορτρέτα του. Έργα-σταθμοί όπως «Το μάθημα ανατομίας του Δρ. Τουλπ» και «Η Νυχτερινή Περίπολος» θεωρούνται αριστουργήματα της παγκόσμιας ζωγραφικής. Παρά τις προσωπικές τραγωδίες και τα οικονομικά προβλήματα, η καλλιτεχνική του επιρροή παραμένει διαχρονική.
1930 – Ζακ Ντεριντά, Γάλλος φιλόσοφος, θεμελιωτής της θεωρίας της «αποδόμησης» («déconstruction»), που επηρέασε βαθιά τη φιλοσοφία, τη λογοτεχνική θεωρία και τις κοινωνικές επιστήμες. Γεννήθηκε στο Ελ Μπιάρ της Αλγερίας και δίδαξε σε κορυφαία πανεπιστήμια στη Γαλλία και διεθνώς. Έγινε γνωστός με έργα όπως «Περί γραμματολογίας» και «Η φωνή και το φαινόμενο», αμφισβητώντας τις παραδοσιακές δυαδικότητες της δυτικής σκέψης και τονίζοντας τη σημασία της ερμηνείας και της γραφής. Αγωνίστηκε για τα ανθρώπινα δικαιώματα και υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές της μεταπολεμικής φιλοσοφίας.
1943 – Λουκιανός Κηλαηδόνης, Έλληνας τραγουδοποιός, συνθέτης, στιχουργός και ερμηνευτής. Ξεχώρισε για το χιούμορ και την κοινωνική ευαισθησία στα τραγούδια του, αντλώντας στοιχεία από τζαζ, σουίνγκ και ελαφρά μουσική. Σταθμοί στην καριέρα του τα «Μικροαστικά», η μουσική για τον «Θίασο» του Αγγελόπουλου και το εμβληματικό «Πάρτυ στη Βουλιαγμένη» το 1983, που θεωρήθηκε το ελληνικό Γούντστοκ.
1961 – Φόρεστ Γουίτακερ, Αμερικανός ηθοποιός, παραγωγός και σκηνοθέτης. Βραβεύτηκε με Όσκαρ, Χρυσή Σφαίρα και BAFTA για την ερμηνεία του ως Ίντι Αμίν στην ταινία «Ο τελευταίος βασιλιάς της Σκωτίας». Ξεχώρισε για τη βαθιά, εσωτερική προσέγγιση των ρόλων του σε ταινίες όπως «The Crying Game», «Ghost Dog: Ο τρόπος των σαμουράι» και «Lee Daniels’ The Butler». Παράλληλα, έχει αναπτύξει πλούσια φιλανθρωπική δράση ως πρέσβης καλής θέλησης της UNESCO για την ισότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
1980 – Μιχάλης Ζαμπίδης, Έλληνας αθλητής του kickboxing, γνωστός διεθνώς ως «Iron Mike». Κάτοχος 18 παγκόσμιων τίτλων, θεωρείται ένας από τους κορυφαίους μαχητές της γενιάς του με 180 αγώνες, 158 νίκες και 87 νοκ άουτ. Ξεκίνησε τον αθλητισμό σε μικρή ηλικία με κλασική γυμναστική και Shotokan καράτε, πριν αφοσιωθεί επαγγελματικά στο kickboxing. Έγινε σύμβολο δύναμης και επιμονής, ενώ ξεχώρισε για το εκρηκτικό του στυλ και τις διεθνείς διακρίσεις του, εμπνέοντας νέους αθλητές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
Θάνατοι
1899 – Γεώργιος Αβέρωφ, Έλληνας εθνικός ευεργέτης και επιχειρηματίας βλάχικης καταγωγής από το Μέτσοβο. Απέκτησε τεράστια περιουσία ως έμπορος στην Αλεξάνδρεια και αναδείχθηκε σε έναν από τους μεγαλύτερους ευεργέτες του ελληνισμού. Χρηματοδότησε την ανέγερση σχολείων, νοσοκομείων και κοινωφελών ιδρυμάτων στην Αίγυπτο, το Μέτσοβο και σε όλη την Ελλάδα. Μεγάλο μέρος της περιουσίας του διατέθηκε για την αποπεράτωση του Μετσόβιου Πολυτεχνείου, τη δημιουργία της Αβερώφειου Γεωργικής Σχολής στη Λάρισα, την αναμόρφωση του Παναθηναϊκού Σταδίου και, κυρίως, για τη ναυπήγηση του θωρηκτού «Γεώργιος Αβέρωφ», που ενίσχυσε καθοριστικά το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό.
1904 – Αντόν Τσέχωφ, Ρώσος συγγραφέας, θεατρικός συγγραφέας και γιατρός. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους διηγηματογράφους και θεμελιωτής του σύγχρονου θεάτρου. Έγραψε κλασικά έργα όπως «Ο Γλάρος», «Θείος Βάνιας», «Τρεις Αδελφές» και «Ο Βυσσινόκηπος», που άλλαξαν τη δραματουργία με τον ρεαλισμό, την ψυχολογική εμβάθυνση και το «θέατρο της διάθεσης». Τα διηγήματά του ξεχωρίζουν για την απλότητα, τη λεπτή ειρωνεία και τη βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης φύσης. Παράλληλα, υπηρέτησε ως γιατρός, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Η ιατρική είναι η νόμιμη σύζυγός μου και η λογοτεχνία η ερωμένη μου».
1997 – Τζιάνι Βερσάτσε, Ιταλός σχεδιαστής μόδας και ιδρυτής του ομώνυμου διεθνούς οίκου. Υπήρξε ένας από τους πιο εμβληματικούς δημιουργούς της υψηλής ραπτικής, γνωστός για το τολμηρό, πολυτελές και αισθησιακό του στυλ, που έντυσε σταρ όπως η Μαντόνα, η πριγκίπισσα Νταϊάνα και ο Έλτον Τζον. Δολοφονήθηκε στις 15 Ιουλίου 1997 έξω από το σπίτι του στο Μαϊάμι Μπιτς από τον κατά συρροή δολοφόνο Άντριου Κουνάναν, σε ηλικία 50 ετών. Η δολοφονία του προκάλεσε παγκόσμιο σοκ και σηματοδότησε το τέλος μιας εποχής στη μόδα.
Εορτολόγιο
Βλαδίμηρος, Βλαδιμήρα, Ιουλίττα, Κήρυκος
Εθνικές Γιορτές – Επέτειοι
Παγκόσμια Ημέρα Νεανικών Δεξιοτήτων
