Σαν σήμερα 12 Σεπτεμβρίου: Η αεροπειρατεία που έφερε τον Εμφύλιο στους αιθέρες

Σαν σήμερα, στις 12 Σεπτεμβρίου 1948, ενώ ο Ελληνικός Εμφύλιος βρισκόταν στην πιο σκληρή του φάση, έξι νεαροί από τη Θεσσαλονίκη μπήκαν σε ένα αεροπλάνο στο Ελληνικό με εισιτήρια για τη Θεσσαλονίκη. Δεν σκόπευαν όμως να φτάσουν ποτέ εκεί. Λίγο μετά την απογείωση κατέλαβαν το αεροσκάφος, τραυμάτισαν μέλη του πληρώματος και απαίτησαν από τον κυβερνήτη να πετάξει προς τη Γιουγκοσλαβία. Ήταν η πρώτη αεροπειρατεία στην ιστορία της ελληνικής πολιτικής αεροπορίας και μία από τις πρώιμες αεροπειρατείες διεθνώς.

Η πτήση GK212 της ΤΑΕ ήταν προγραμματισμένη να αναχωρήσει από το αεροδρόμιο του Ελληνικού με προορισμό τη Μίκρα της Θεσσαλονίκης.

Το αεροσκάφος ήταν μια Douglas C-47B/DC-3, η θρυλική «Ντακότα», με νηολόγιο SX-BAH. Απογειώθηκε στις 13:15 με 21 επιβάτες και τετραμελές πλήρωμα: κυβερνήτη τον Αθανάσιο Ηγουμένάκη, συγκυβερνήτη τον Χρήστο Κανδία, ασυρματιστή τον Φοίβο Ξάνθο και αεροσυνοδό τη Θάλεια Φρυδά.

Ανάμεσα στους επιβάτες βρίσκονταν έξι νεαροί, ηλικίας από 17 έως 23 ετών, μέλη της ΕΠΟΝ Θεσσαλονίκης.

Δεν είχαν καθίσει τυχαία στις θέσεις τους.

Οι θέσεις 1, 2, 3, 10, 20 και 21

Το σχέδιο είχε προετοιμαστεί εβδομάδες νωρίτερα.

Οι έξι είχαν κατέβει από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα, καθώς βρίσκονταν υπό τον φόβο σύλληψης από τις Αρχές για τη δράση τους. Στόχος τους ήταν να περάσουν στη Γιουγκοσλαβία και στη συνέχεια να ενταχθούν στις δυνάμεις του Δημοκρατικού Στρατού.

Στις 8 Σεπτεμβρίου εμφανίστηκαν ένας ένας στο πρακτορείο της ΤΑΕ για να αγοράσουν εισιτήρια, ώστε να μη δημιουργήσουν υποψίες.

Επέλεξαν επίτηδες τις θέσεις 1, 2, 3, 10, 20 και 21. Η διάταξη τούς επέτρεπε, όταν θα ερχόταν η στιγμή, να κινηθούν ταυτόχρονα προς το πιλοτήριο και μέσα στην καμπίνα των επιβατών.

Ήταν οι Αλέξανδρος και Χαράλαμπος Κουφουδάκης, Σπύρος Χελμιάδης, Αχιλλέας Κελτεμίδης, Γεώργιος Κέλλας και Αντώνης Βογιάζος.

Η στιγμή ήρθε όταν η Ντακότα είχε αφήσει πίσω της την Αθήνα.

«Θα ήθελα έναν καφέ»

Κατά την πτήση το αεροσκάφος συνάντησε ελαφρά κακοκαιρία και ο κυβερνήτης ζήτησε από τους επιβάτες να δέσουν τις ζώνες τους.

Ένας από τους έξι, που καθόταν στη θέση 10, άρχισε να διαμαρτύρεται και ζήτησε να λυθεί. Λίγο αργότερα, περίπου πάνω από τη Χαλκίδα, σηκώθηκε και είπε στην αεροσυνοδό ότι ζαλιζόταν. Της ζήτησε να του φτιάξει καφέ.

Όσο εκείνη απομακρυνόταν, οι επιβάτες των θέσεων 1, 2 και 3 σηκώθηκαν και κινήθηκαν προς το πιλοτήριο.

Μέσα σε δευτερόλεπτα η ήρεμη πτήση μετατράπηκε σε σκηνή βίας.

Η αεροσυνοδός προσπάθησε να αντιδράσει και τραυματίστηκε στο χέρι με σουγιά. Άλλοι δύο από τους νεαρούς σηκώθηκαν από το πίσω μέρος του αεροσκάφους, κρατώντας μαχαίρι και μπουκάλια.

Στο πιλοτήριο η κατάσταση ήταν ακόμη πιο επικίνδυνη.

Ο συγκυβερνήτης προσπάθησε να αντισταθεί και τραυματίστηκε. Ο ασυρματιστής Φοίβος Ξάνθος χτυπήθηκε στο κεφάλι, ακινητοποιήθηκε και δέθηκε στο κάθισμά του.

Για λίγες στιγμές, μέσα στη συμπλοκή, το αεροπλάνο έμεινε ουσιαστικά ακυβέρνητο και άρχισε να χάνει ύψος.

Ο κυβερνήτης επέστρεψε αμέσως στα χειριστήρια.

Τότε άκουσε την απαίτηση των νεαρών: να στρέψει το αεροσκάφος προς τον Βορρά.

Ήθελαν να φύγουν από την Ελλάδα.

Ο πιλότος προσπάθησε να τους ξεγελάσει

Ο Ηγουμένάκης δεν εγκατέλειψε αμέσως την προσπάθεια να κρατήσει το αεροπλάνο σε ελληνικό έδαφος.

Όταν έφτασαν πάνω από τον Θερμαϊκό, επιχείρησε να ακολουθήσει τον Αλιάκμονα με σκοπό να κατευθυνθεί προς την Κοζάνη. Οι αεροπειρατές όμως αντιλήφθηκαν την αλλαγή και τον ανάγκασαν να ακολουθήσει τον Αξιό προς τα γιουγκοσλαβικά σύνορα.

Απέτυχε και δεύτερη προσπάθεια για προσγείωση σε ελληνικό αεροδρόμιο.

Το αεροσκάφος συνέχισε βόρεια.

Υπήρχε όμως ένα σοβαρό πρόβλημα: το πλήρωμα δεν διέθετε χάρτη της περιοχής και δεν μπορούσε να επικοινωνήσει με αεροδρόμιο της Γιουγκοσλαβίας.

Ο κυβερνήτης άρχισε να πετά σε χαμηλό ύψος, αναζητώντας με το μάτι ένα σημείο όπου θα μπορούσε να κατεβάσει με ασφάλεια τη Ντακότα.

Τελικά εντόπισε μια επίπεδη έκταση περίπου 60 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά των Σκοπίων και προσγείωσε το αεροσκάφος.

Οι έξι κατέβηκαν.

Η αεροπειρατεία είχε πετύχει.

Η Ντακότα απογειώνεται ξανά

Το πλήρωμα έπρεπε τώρα να απαντήσει σε ένα άλλο ερώτημα: υπήρχαν αρκετά καύσιμα για να επιστρέψουν στην Ελλάδα;

Ο Ηγουμένάκης έκανε μέτρηση των καυσίμων και, αφού ενημερώθηκε μέσω ασυρμάτου ότι επαρκούσαν για την πτήση προς τη Θεσσαλονίκη, έβαλε ξανά μπροστά τους κινητήρες.

Για να μη δημιουργηθούν υποψίες στους αεροπειρατές, τους είπε ότι θα κατευθυνόταν στα Σκόπια για ανεφοδιασμό.

Αντί γι’ αυτό, απογειώθηκε και πήρε πορεία προς την Ελλάδα.

Περίπου στις 17:10, τέσσερις ώρες μετά την αναχώρηση από το Ελληνικό, η Ντακότα προσγειώθηκε στη Μίκρα.

Οι επιβάτες είχαν σωθεί.

Η περιπέτεια όμως δεν είχε τελειώσει για το πλήρωμα.

Από όμηροι, ύποπτοι

Οι ελληνικές Αρχές συνέλαβαν τα μέλη του πληρώματος και εξέτασαν ακόμη και το ενδεχόμενο να υπήρχε συνεργασία με τους αεροπειρατές, επειδή το αεροσκάφος είχε τελικά εγκαταλείψει τον ελληνικό εναέριο χώρο.

Η ΤΑΕ αντέδρασε, υποστηρίζοντας ότι διαφορετική συμπεριφορά από το πλήρωμα θα μπορούσε να έχει οδηγήσει σε καταστροφή του αεροσκάφους και θάνατο των επιβαινόντων.

Στις 17 Σεπτεμβρίου τα τέσσερα μέλη του πληρώματος αφέθηκαν ελεύθερα. Το τελικό πόρισμα δεν τους απέδωσε ευθύνη για την αναγκαστική προσγείωση στη Γιουγκοσλαβία.

Η υπόθεση, ωστόσο, δεν μπορούσε να αποσυνδεθεί από την εποχή της.

Ήταν 1948. Ο Εμφύλιος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη, οι πολιτικές διώξεις και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις καθόριζαν την καθημερινότητα και έξι νέοι είχαν αποφασίσει ότι ο μοναδικός τρόπος για να περάσουν τα σύνορα ήταν να καταλάβουν ένα επιβατικό αεροπλάνο.

Η ελληνική εσωτερική σύγκρουση είχε, κυριολεκτικά, περάσει στους αιθέρες.

Τι απέγιναν οι έξι

Οι αεροπειρατές παρέμειναν εκτός Ελλάδας και συνδέθηκαν στη συνέχεια με τον Δημοκρατικό Στρατό. Δύο από αυτούς, ο Σπύρος Χελμιάδης και ο Αχιλλέας Κελτεμίδης, σκοτώθηκαν αργότερα σε μάχες του Εμφυλίου.

Οι υπόλοιποι έζησαν για χρόνια σε χώρες του ανατολικού μπλοκ και ορισμένοι επέστρεψαν αργότερα στην Ελλάδα.

Ο γνωστότερος από αυτούς ήταν ο Αντώνης Βογιάζος, ο οποίος σπούδασε σκηνοθεσία στη Σοβιετική Ένωση και μετά τον επαναπατρισμό του εργάστηκε στην ελληνική τηλεόραση ως σκηνοθέτης και μεταφραστής.

Σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά, το 1987, η ιστορία έφτασε και στον κινηματογράφο. Ο Κώστας Κουτσομύτης γύρισε την ταινία «Ο Κλοιός», βασισμένη στην αεροπειρατεία του 1948.

Ένα περιστατικό που σήμερα μοιάζει με σενάριο κινηματογραφικής ταινίας είχε συμβεί πραγματικά μέσα σε μια Ντακότα, στη διαδρομή Αθήνα – Θεσσαλονίκη, σε μια Ελλάδα βαθιά διχασμένη από τον Εμφύλιο.

Τι άλλο έγινε σαν σήμερα

1829: Η Μάχη της Πέτρας, ανάμεσα στη Θήβα και τη Λιβαδειά, καταλήγει σε ελληνική νίκη. Θεωρείται η τελευταία μάχη της Ελληνικής Επανάστασης, με τις οθωμανικές δυνάμεις να συνθηκολογούν στο πεδίο της μάχης.

1948: Έξι νεαροί, μέλη της ΕΠΟΝ, καταλαμβάνουν αεροσκάφος της ΤΑΕ που εκτελεί το δρομολόγιο Αθήνα–Θεσσαλονίκη και αναγκάζουν το πλήρωμα να κατευθυνθεί στη Γιουγκοσλαβία. Πρόκειται για μία από τις πρώτες αεροπειρατείες της πολιτικής αεροπορίας.

1967: Η Αστυνομία και ο Δήμος Πειραιά κλείνουν τα κακόφημα μπαρ και τους οίκους ανοχής της Τρούμπας, βάζοντας ουσιαστικά τέλος σε μια ολόκληρη εποχή για την ιστορική συνοικία του Πειραιά.

1981: Περίπου 40.000 θεατές κατακλύζουν το γήπεδο της Νέας Φιλαδέλφειας για τη συναυλία του Ρόρι Γκάλαχερ, μία από τις πρώτες μεγάλες ροκ συναυλίες στην Ελλάδα. Η βραδιά σημαδεύεται από επεισόδια και περνά στη σφαίρα του μύθου.

2013: Τη νύχτα της 12ης προς 13η Σεπτεμβρίου, ομάδα περίπου 50 μελών της Χρυσής Αυγής επιτίθεται σε μέλη του ΚΚΕ και της ΚΝΕ που πραγματοποιούσαν αφισοκόλληση στο Πέραμα, προκαλώντας σοβαρούς τραυματισμούς.

2020: Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοινώνει από τη Θεσσαλονίκη μεγάλο πρόγραμμα ενίσχυσης των Ενόπλων Δυνάμεων, με 18 μαχητικά Rafale, τέσσερις νέες φρεγάτες, εκσυγχρονισμό των MEKO και πρόσληψη 15.000 στελεχών.

Γεννήσεις

1913 – Τζέσε Όουενς (Jesse Owens), Αμερικανός αθλητής του στίβου. Γεννήθηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1913 και πέθανε στις 31 Μαρτίου 1980. Έγραψε ιστορία στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου το 1936, κατακτώντας τέσσερα χρυσά μετάλλια, στα 100 μ., 200 μ., άλμα εις μήκος και σκυταλοδρομία 4×100 μ. Η επιτυχία ενός μαύρου Αμερικανού αθλητή στη ναζιστική Γερμανία απέκτησε ισχυρό συμβολισμό, ενώ ο Όουενς θεωρείται μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία του στίβου.

1944 – Μπάρι Γουάιτ (Barry White), Αμερικανός τραγουδιστής, τραγουδοποιός και μουσικός παραγωγός. Γεννήθηκε ως Μπάρι Γιουτζίν Κάρτερ στις 12 Σεπτεμβρίου 1944 και πέθανε στις 4 Ιουλίου 2003. Έγινε μία από τις χαρακτηριστικότερες φωνές της soul και της R&B, γνωστός για τη βαθιά μπάσα φωνή και τις ερωτικές μπαλάντες του. Γνώρισε μεγάλη επιτυχία τη δεκαετία του 1970, με τραγούδια όπως τα «You’re the First, the Last, My Everything» και «Can’t Get Enough of Your Love, Babe», ενώ συνεργάστηκε και με τη Love Unlimited Orchestra.

1973: Πολ Γουόκερ (Paul Walker IV), Αμερικανός ηθοποιός με διεθνή απήχηση, πρωταγωνιστής του παγκόσμιου blockbuster franchise «Fast & Furious» όπου ενσάρκωσε τον Μπράιαν Ο’ Κόννορ. Ξεκίνησε από τηλεοπτικές παραγωγές και εφηβικές ταινίες, διακρίθηκε σε φιλμ δράσης όπως «Joy Ride» και «Into the Blue», ενώ ξεχώρισε και για το φιλανθρωπικό του έργο μέσω της οργάνωσης Reach Out Worldwide. Έφυγε πρόωρα από τη ζωή σε αυτοκινητικό δυστύχημα το 2013, αφήνοντας έντονο αποτύπωμα στο σινεμά δράσης.

Θάνατοι

2003 – Τζόνι Κας (Johnny Cash), αμερικανός τραγουδοποιός, «ο άνθρωπος με τα μαύρα», μια από τις πιο εμβληματικές φυσιογνωμίες της κάντρι. Με βαθιά, αναγνωρίσιμη φωνή δημιούργησε διαχρονικές επιτυχίες όπως «I Walk the Line», «Ring of Fire» και «Folsom Prison Blues». Το έργο του ξεπέρασε τα όρια της κάντρι, αγκαλιάζοντας τη ροκ, το γκόσπελ και το φολκ, και απέσπασε δεκάδες βραβεία με πάνω από 90 εκατομμύρια δίσκους παγκοσμίως. Η έντονη προσωπική του ιστορία και οι φυλακές όπου τραγουδούσε παραμένουν θρυλικές στην παγκόσμια μουσική.

2019 – Νάνος Βαλαωρίτης, διακεκριμένος έλληνας ποιητής, πεζογράφος και δοκιμιογράφος. Συμμετείχε ενεργά στα κινήματα του υπερρεαλισμού, συνεργάστηκε με μορφές της παγκόσμιας πρωτοπορίας, μετέφρασε Έλληνες μοντερνιστές ποιητές και αναδείχθηκε ως «αιώνιος έφηβος» των ελληνικών γραμμάτων. Βραβεύτηκε πολλαπλά, ενώ η ποίηση και το έργο του άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στη σύγχρονη λογοτεχνία.

Εορτολόγιο