Λίγο πριν από τη συνάντηση Τραμπ–Ερντογάν στην Άγκυρα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να τηλεφώνησε στον Αμερικανό πρόεδρο ζητώντας του να μην προχωρήσει σε εξοπλιστικές συμφωνίες που θα ενίσχυαν την τουρκική Πολεμική Αεροπορία, κυρίως για F-35 και αμερικανικούς κινητήρες μαχητικών. Το Ισραήλ θεωρεί ότι μια τέτοια εξέλιξη θα ανέτρεπε την περιφερειακή ισορροπία, ενώ η ένταση έχει κλιμακωθεί και από τις σκληρές αντιισραηλινές δηλώσεις της τουρκικής ηγεσίας, με τον Τραμπ να βρίσκεται ανάμεσα σε δύο σημαντικούς συμμάχους και σε ένα δύσκολο γεωπολιτικό παζάρι.
Πιο αναλυτικά
Παρέμβαση στον Ντόναλντ Τραμπ, λίγο πριν από την κρίσιμη συνάντησή του με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην Άγκυρα, φέρεται να έκανε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου, ζητώντας από τον Αμερικανό πρόεδρο να περιορίσει την κλιμακούμενη αντιισραηλινή ρητορική της τουρκικής ηγεσίας και να μην εγκρίνει εξοπλιστικές συμφωνίες που θα ενίσχυαν την τουρκική Πολεμική Αεροπορία.
Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα του Axios, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έθεσε το ζήτημα σε τηλεφωνική συνομιλία που είχε την Παρασκευή με τον Τραμπ. Στο επίκεντρο βρέθηκαν τόσο οι πρόσφατες δηλώσεις του Ερντογάν και του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν όσο και η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
«Μάζεψε λίγο τον Ερντογάν»
Αμερικανός αξιωματούχος, περιγράφοντας το περιεχόμενο της επικοινωνίας, ανέφερε ότι ο Νετανιάχου διατύπωσε συγκεκριμένο αίτημα και ότι ο Τραμπ τον άκουσε.
Κατά την ίδια πηγή, ο Αμερικανός πρόεδρος ενδέχεται να μεταφέρει στον Ερντογάν ένα μήνυμα του τύπου «χαμήλωσε λίγο τους τόνους». Η φράση αποτυπώνει το λεπτό παιχνίδι ισορροπιών που καλείται να διαχειριστεί ο Τραμπ, ο οποίος διατηρεί στενή σχέση τόσο με τον Ισραηλινό όσο και με τον Τούρκο ηγέτη.
Το γραφείο του πρωθυπουργού του Ισραήλ και ο Λευκός Οίκος απέφυγαν να σχολιάσουν επισήμως το παρασκήνιο της τηλεφωνικής επικοινωνίας.
Το δεύτερο αίτημα: Ούτε F-35 ούτε κινητήρες
Ο Νετανιάχου δεν περιορίστηκε στη ρητορική αντιπαράθεση. Φέρεται να ζήτησε από τον Τραμπ να μην εγκρίνει την πώληση οπλικών συστημάτων που θα επέτρεπαν στην Τουρκία να εκσυγχρονίσει δραστικά την αεροπορική της ισχύ.
Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, ο Ερντογάν αναμένεται να πιέσει για συμφωνία περίπου 700 εκατομμυρίων δολαρίων που αφορά αμερικανικούς κινητήρες μαχητικών, καθώς και για την επανένταξη της χώρας του στο πρόγραμμα των F-35. Η Ουάσινγκτον έχει ήδη κινήσει τη διαδικασία για την πώληση κινητήρων, ενώ ο Τραμπ είχε προαναγγείλει ότι πιθανότατα θα κάνει κάτι που θα καταστήσει την Άγκυρα «πολύ χαρούμενη».
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η ενίσχυση της τουρκικής Αεροπορίας θα ανέτρεπε την περιφερειακή ισορροπία ισχύος, η οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, βασίζεται στην αεροπορική υπεροχή του Ισραήλ και στην αμερικανική στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή.
Η δημόσια επίθεση Νετανιάχου στον Ερντογάν
Ο Νετανιάχου επανέλαβε δημόσια τις ενστάσεις του σε συνέντευξή του στο «Fox & Friends», κατηγορώντας την Τουρκία ότι στηρίζει τις «κακές δυνάμεις» στην περιοχή και εξαπολύοντας προσωπική επίθεση κατά του Ερντογάν.
Υποστήριξε ότι μια κυβέρνηση την οποία χαρακτήρισε επηρεασμένη από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα δεν θα πρέπει να αποκτήσει ούτε F-35 ούτε κινητήρες που θα βοηθήσουν στην ανάπτυξη και αναβάθμιση του τουρκικού στόλου μαχητικών.
Η δημόσια παρέμβαση είχε προφανή αποδέκτη τον Τραμπ, την ώρα που εκείνος αναχωρούσε για την Τουρκία και προετοιμαζόταν να συζητήσει με τον Ερντογάν τα σημαντικότερα εξοπλιστικά αιτήματα της Άγκυρας.
Η ρητορική Ερντογάν και Φιντάν που εξόργισε το Ισραήλ
Η ισραηλινή δυσαρέσκεια εντάθηκε μετά τις τελευταίες τοποθετήσεις της τουρκικής ηγεσίας. Ο Ερντογάν χαρακτήρισε τον σιωνισμό «γενοκτονική ιδεολογία», παρουσιάζοντάς τον ως απειλή ακόμη και για την ασφάλεια της Τουρκίας.
Ο Χακάν Φιντάν κλιμάκωσε περαιτέρω την επίθεση, χαρακτηρίζοντας την ισραηλινή κυβέρνηση βάρος που «η ανθρωπότητα δεν μπορεί πλέον να αντέξει» και ζητώντας διεθνείς κυρώσεις σε βάρος του Ισραήλ. Ο Νετανιάχου εκτιμά ότι η ρητορική αυτή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ξεχωριστά από τη συζήτηση για την πώληση προηγμένων αμερικανικών όπλων στην Άγκυρα.
Ο πονοκέφαλος των S-400
Η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 το 2019, μετά την παραλαβή του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν ότι η ταυτόχρονη παρουσία των S-400 και των αμερικανικών μαχητικών θα μπορούσε να αποκαλύψει στη Ρωσία κρίσιμα δεδομένα για τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας του αεροσκάφους.
Το αμερικανικό Κογκρέσο έχει επίσης θεσπίσει περιορισμούς που εμποδίζουν την παράδοση των F-35 όσο η Άγκυρα εξακολουθεί να κατέχει το ρωσικό σύστημα.
Παρά τα εμπόδια, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς αποκάλυψε ότι το Πεντάγωνο και η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζουν πώς θα μπορούσε να προχωρήσει μια συμφωνία με την Τουρκία χωρίς να παραβιαστεί η αμερικανική νομοθεσία.
«Υπάρχουν ορισμένα πράγματα που πρέπει να πιστοποιήσουμε ότι έχουν συμβεί», δήλωσε ο Βανς, προσθέτοντας ότι ο ίδιος ο Τραμπ ζήτησε να πραγματοποιηθεί η σχετική αξιολόγηση.
Ο Τραμπ ανάμεσα σε Ερντογάν και Νετανιάχου
Η πίεση του Νετανιάχου δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο Τραμπ θα αλλάξει πορεία. Ο Αμερικανός πρόεδρος θεωρεί τον Ερντογάν σημαντικό σύμμαχο και περιφερειακό διαμεσολαβητή, ενώ βλέπει στην Τουρκία μια μεγάλη αγορά για την αμερικανική αμυντική βιομηχανία.
Οι πιθανές πωλήσεις F-35 και κινητήρων έχουν σημαντικό οικονομικό όφελος για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ η Άγκυρα διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη στο ΝΑΤΟ και κρίσιμο ρόλο στη Μαύρη Θάλασσα, στη Συρία και στη Μέση Ανατολή.
Ταυτόχρονα, η επιρροή του Νετανιάχου στην Ουάσινγκτον φαίνεται να έχει περιοριστεί μετά τις διαφωνίες για τον πόλεμο με το Ιράν. Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν κατηγορήσει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό ότι παρουσίασε υπερβολικά αισιόδοξες προβλέψεις, οι οποίες δεν επιβεβαιώθηκαν.
«Ο Μπίμπι έδωσε πολλές υποσχέσεις για τον πόλεμο με το Ιράν που δεν επαληθεύτηκαν», φέρεται να είπε υψηλόβαθμο στέλεχος της κυβέρνησης Τραμπ, προαναγγέλλοντας ουσιαστικά ότι κάθε νέο ισραηλινό αίτημα θα εξετάζεται πλέον με μεγαλύτερη καχυποψία.
Το μεγάλο παζάρι στην Άγκυρα
Η συνάντηση Τραμπ–Ερντογάν εξελίσσεται έτσι σε μια γεωπολιτική παρτίδα με περισσότερους από δύο παίκτες.
Ο Ερντογάν θέλει να φύγει από τη Σύνοδο με αμερικανικούς κινητήρες, προοπτική επιστροφής στα F-35 και αναγνώριση της Τουρκίας ως βασικού πυλώνα της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας του ΝΑΤΟ.
Ο Νετανιάχου, από την άλλη πλευρά, προσπαθεί να εμποδίσει μια συμφωνία που θεωρεί ότι θα ενίσχυε έναν ολοένα πιο επιθετικό περιφερειακό αντίπαλο και θα έθετε υπό αμφισβήτηση την ισραηλινή αεροπορική υπεροχή.
Στη μέση βρίσκεται ο Τραμπ, ο οποίος πρέπει να αποφασίσει εάν θα ικανοποιήσει τον Ερντογάν, θα ακούσει τις προειδοποιήσεις του Νετανιάχου ή θα επιχειρήσει έναν συμβιβασμό που θα του επιτρέψει να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους και με τους δύο.
