Την τελευταία της πνοή άφησε η Σμαράγδα Παπαστυλιανού, η τελευταία μόνιμη κάτοικος του Αναβάτου στη Χίο, της μεσαιωνικής καστροπολιτείας που είναι γνωστή και ως ο «Μυστράς του Αιγαίου».
Η 85χρονη, γνωστή στους περισσότερους ως κυρά Σμαράγδα, πέθανε την Τετάρτη 10 Ιουνίου στο Σκυλίτσειο Νοσοκομείο Χίου, όπου νοσηλευόταν.
Ο θάνατός της κλείνει ένα ιδιαίτερο και βαθιά ανθρώπινο κεφάλαιο για τον Ανάβατο, έναν τόπο φορτωμένο ιστορία, μνήμη και σιωπή.
Η γυναίκα που επέλεξε τη μοναξιά του Αναβάτου
Η Σμαράγδα Παπαστυλιανού είχε επιστρέψει στον Ανάβατο, το χωριό του πατέρα της, πριν από περίπου 35 χρόνια. Μέχρι τότε ζούσε στον Πειραιά, όπου είχε εργαστεί με επιτυχία ως διακοσμήτρια.
Κάποια στιγμή, όμως, αποφάσισε να αφήσει πίσω της την πόλη και να γυρίσει στη Χίο. Όχι σε έναν συνηθισμένο οικισμό, αλλά στον Ανάβατο, το έρημο πλέον μεσαιωνικό χωριό που στέκει σαν πέτρινο φρούριο στο κέντρο του νησιού.
Εκεί έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής της, παρέα με περίπου 3.000 δίσκους βινυλίου, κοντά 4.000 CD και τους σκύλους της.
Άκουγε τζαζ, ζούσε μέσα στην ηρεμία της καστροπολιτείας και κατέβαινε στην πόλη περίπου μία φορά τον μήνα, μόνο για να κάνει τα απαραίτητα ψώνια.
Τη μοναχική ζωή που είχε επιλέξει την εξηγούσε με απλότητα και αφοπλιστική ειλικρίνεια: «Γιατί, δεν βλέπεις και πολλούς ανθρώπους, οπότε μιλάς και σου μιλάνε λιγότερο. Και όλα καλά…».
Θα ταφεί στον Ανάβατο, όπως ζήτησε
Η εξόδιος ακολουθία της Σμαράγδας Παπαστυλιανού θα ψαλεί την Παρασκευή στις 5 το απόγευμα, στην εκκλησία των Ταξιαρχών στον Ανάβατο.
Όπως είχε ζητήσει η ίδια, θα ταφεί στο χωριό που επέλεξε για να ζήσει, στον τόπο με τον οποίο ταυτίστηκε τα τελευταία 35 χρόνια.
Με την απώλειά της, ο Ανάβατος μένει χωρίς τον τελευταίο μόνιμο κάτοικό του. Μένει όμως και με τη μνήμη μιας γυναίκας που διάλεξε να ζήσει διαφορετικά, μακριά από τον θόρυβο, μέσα σε έναν τόπο όπου η ιστορία, η πέτρα και η σιωπή συνυπάρχουν.
Ο «Μυστράς του Αιγαίου»
Ο Ανάβατος βρίσκεται σε απόσταση περίπου 16 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου. Χτισμένος σε βραχώδη και δύσβατη τοποθεσία, μοιάζει να ξεπροβάλλει σαν φρούριο μέσα στο τοπίο.
Το μεσαιωνικό και βυζαντινό χωριό είναι σήμερα έρημο, όμως κουβαλά έως τις μέρες μας ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας του νησιού.
Στον Ανάβατο γράφτηκαν δραματικές σελίδες κατά την Επανάσταση του 1821 και τις σφαγές του 1822. Ο τόπος συνδέθηκε με το μαρτύριο, την αντίσταση και τη μνήμη, καθώς αποτέλεσε ένα από τα τελευταία προπύργια ελευθερίας στη Χίο.
Δεν είναι τυχαίο ότι έχει χαρακτηριστεί και «Ζάλογγο της Χίου», λόγω των τραγικών γεγονότων που συνδέθηκαν με την πτώση του στα χέρια των κατακτητών.
Ένα χωριό-μνημείο από πέτρα και σιωπή
Ακόμη και σήμερα, στον Ανάβατο ξεχωρίζει ο μεγάλος Ταξιάρχης, το κτίσμα που δεσπόζει από μακριά και θυμίζει την πνευματική και ιστορική ταυτότητα του τόπου.
Κοντά στη μοναδική πύλη του τείχους βρίσκεται και το επιβλητικό «Τριώροφο», ένα κτίσμα που κυριαρχεί ανάμεσα στα σπίτια της ανατολικής πλευράς του οικισμού. Περιλαμβάνει το λιοτρίβι, το διδακτήριο, τη δεξαμενή και την εκκλησία της Παναγιάς.
Ο Ανάβατος παραμένει ένας οικισμός-μνημείο, με πυργωτά σπίτια, αψίδες, τόξα και απότομα καλντερίμια που μοιάζουν σχεδόν κατακόρυφα.
Μέσα σε αυτό το τοπίο έζησε η κυρά Σμαράγδα. Και με τον θάνατό της, ο «Μυστράς του Αιγαίου» χάνει την τελευταία του μόνιμη φωνή.
