Σαν σήμερα, στις 16 Οκτωβρίου 1384, η Γιαντβίγκα στέφθηκε μονάρχης της Πολωνίας στον καθεδρικό ναό του Βάβελ, στην Κρακοβία, σε ηλικία περίπου δέκα ετών. Κόρη του Λουδοβίκου Α΄, βασιλιά της Ουγγαρίας και της Πολωνίας, καταγράφεται στα μεσαιωνικά χρονικά με τον ασυνήθιστο τίτλο «βασιλιάς».

Μετά τον θάνατο του πατέρα της, ο οποίος δεν είχε γιο, η μεγαλύτερη αδελφή της, Μαρία, ανέλαβε τον ουγγρικό θρόνο. Οι Πολωνοί ευγενείς, ωστόσο, επέμεναν ο μονάρχης τους να ζει στην Πολωνία. Ακολούθησαν δύο χρόνια διαπραγματεύσεων, πριν επιλεγεί η μικρότερη κόρη.

Ο χαρακτηρισμός «βασιλιάς» σχετίζεται με το γεγονός ότι η Γιαντβίγκα ήταν νόμιμη κληρονόμος και είχε αυτοτελές δικαίωμα στον θρόνο, ανεξάρτητο από τον μελλοντικό σύζυγό της. Χρειάζεται, ωστόσο, μια διευκρίνιση: στις σφραγίδες και στα επίσημα έγγραφά της αναγραφόταν ως «βασίλισσα της Πολωνίας» (Regina Poloniae). Επομένως, η διατύπωση των χρονικών δεν αποτελούσε τον τίτλο που χρησιμοποιούσε η ίδια.

Ο γάμος της Γιαντβίγκας αποτέλεσε και πολιτική επιλογή. Αν και από μικρή είχε αρραβωνιαστεί τον Γουλιέλμο των Αψβούργων, οι ευγενείς έκριναν προτιμότερη τη συμμαχία με τη Λιθουανία. Τον Φεβρουάριο του 1386, σε ηλικία περίπου δώδεκα ετών, παντρεύτηκε τον μεγάλο δούκα Γιογκάιλα. Εκείνος ασπάστηκε τον χριστιανισμό με το όνομα Βλαδίσλαος και στέφθηκε βασιλιάς της Πολωνίας. Ο γάμος έθεσε τις βάσεις της πολωνολιθουανικής ένωσης, η οποία επηρέασε την περιοχή για αιώνες.

Παρότι η αυλή του συζύγου της έγινε το βασικό κέντρο εξουσίας, η Γιαντβίγκα διατήρησε τη δική της αυλή και καγκελαρία. Η ιστορικός Γιαντβίγκα Κριζανιάκοβα, σε συνέντευξή της στο Μουσείο Ιστορίας της Πολωνίας, αναφέρει ότι η μονάρχης διαπραγματευόταν με το Τευτονικό Τάγμα, μεσολαβούσε στις συγκρούσεις των Λιθουανών ηγεμόνων και φρόντιζε για τα συμφέροντα του πολωνικού στέμματος.

Η Γιαντβίγκα πέθανε περίπου στα 25 της χρόνια. Στις 22 Ιουνίου 1399 έφερε στον κόσμο την κόρη της, Ελισάβετ Βονιφατία, η οποία έζησε μόλις τρεις εβδομάδες. Λίγο αργότερα, στις 17 Ιουλίου, πέθανε και η ίδια, πιθανότατα εξαιτίας επιπλοκών κατά τον τοκετό.

Τα κοσμήματά της τα είχε διαθέσει με διαθήκη για την αναδιοργάνωση του Πανεπιστημίου της Κρακοβίας, το οποίο είχε ιδρυθεί το 1364 αλλά δεν λειτουργούσε επαρκώς. Η δωρεά συνέβαλε στην εξασφάλιση κτιρίων, όταν το ίδρυμα επαναλειτούργησε το 1400. Το σημερινό Πανεπιστήμιο Γιαγκελόνων συγκαταλέγει τη Γιαντβίγκα στις σημαντικότερες μορφές της επανίδρυσής του.

Τι συνέβη στις 16 Οκτωβρίου στην ιστορία

690: Η Γου Ζετιάν αναλαμβάνει τον τίτλο του αυτοκράτορα της Κίνας και ιδρύει τη δική της δυναστεία, τη Ζου. Στην ιστορία της χώρας είναι η μοναδική γυναίκα που κυβέρνησε επίσημα ως αυτοκράτορας.

1384: Σε ηλικία μόλις 10 ετών, η Γιαντβίγκα στέφεται «βασιλιάς» της Πολωνίας και όχι βασίλισσα. Ο τίτλος αναγνωρίζει την εξουσία שלה ως αυτοτελούς μονάρχη, σε μια περίοδο που ο θρόνος προοριζόταν κατά κύριο λόγο για άνδρες.

1590: Στη Νάπολη, ο Ιταλός συνθέτης Κάρλο Τζεζουάλδο σκοτώνει τη σύζυγό του, Μαρία ντ’ Άβαλος, καθώς και τον εραστή της, Φαμπρίτσιο Καράφα. Παρά τη διπλή δολοφονία, δεν του επιβάλλεται δικαστική τιμωρία.

1793: Η Μαρία Αντουανέτα, η βασίλισσα της Γαλλίας, εκτελείται στη λαιμητόμο κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, βάζοντας τέλος στη μοναρχική κυριαρχία της δυναστείας των Βουρβόνων και σηματοδοτώντας την κορύφωση της τρομοκρατικής περιόδου, γνωστής ως «Βασιλεία του Τρόμου».

1813: Η Μάχη της Λειψίας, που έμεινε γνωστή ως «Μάχη των Εθνών», αρχίζει με τον Ναπολέοντα Βοναπάρτη απέναντι στις συμμαχικές ευρωπαϊκές δυνάμεις. Τρεις ημέρες αργότερα, η ήττα του σηματοδοτεί το τέλος της κυριαρχίας του στη Γερμανία.

1834: Στο Λονδίνο, πυρκαγιά μεγάλης έκτασης καταστρέφει το βρετανικό Κοινοβούλιο. Στη θέση του παλιού ανακτόρου του Ουεστμίνστερ θα κατασκευαστεί το σημερινό εμβληματικό συγκρότημα, όπου βρίσκεται και ο περίφημος πύργος του Μπιγκ Μπεν.

1846: Στο Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης, ο οδοντίατρος Γουίλιαμ Μόρτον κάνει την πρώτη επιτυχημένη δημόσια παρουσίαση χειρουργικής αναισθησίας με αιθέρα. Η εξέλιξη αυτή άνοιξε τον δρόμο για χειρουργικές επεμβάσεις χωρίς τον πόνο που έως τότε θεωρούνταν αναπόφευκτος.

1912: Στη διάρκεια του Α΄ Βαλκανικού Πολέμου, ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Κατερίνη και τη Βέροια από την οθωμανική κυριαρχία και συνεχίζει την πορεία του προς τη Θεσσαλονίκη.

1923: Στο Χόλιγουντ, ο Γουόλτ Ντίσνεϊ ιδρύει την εταιρεία Disney μαζί με τον αδελφό του, Ρόι. Η αρχική μικρή επιχείρηση κινουμένων σχεδίων θα μετατραπεί σε έναν από τους μεγαλύτερους ομίλους ψυχαγωγίας παγκοσμίως.

1934: Οι Κινέζοι κομμουνιστές ξεκινούν τη Μεγάλη Πορεία, μια υποχώρηση χιλιάδων χιλιομέτρων με στόχο να αποφύγουν την περικύκλωση από τις εθνικιστικές δυνάμεις. Κατά τη διάρκειά της, ο Μάο Τσε Τουνγκ εξελίσσεται στην κυρίαρχη ηγετική φυσιογνωμία.

1943: Περισσότεροι από 1.200 Εβραίοι συλλαμβάνονται στη Ρώμη, στο πλαίσιο μαζικών συλλήψεων που πραγματοποιούν οι ναζί. Πάνω από 1.000 άνθρωποι θα σταλούν στο Άουσβιτς, σε ένα από τα πιο τραγικά γεγονότα του Ολοκαυτώματος στην Ιταλία.

1944: Η Λήμνος απαλλάσσεται από τη γερμανική κατοχή, μετά τις επιχειρήσεις του Ιερού Λόχου και του ΕΛΑΣ κατά των γερμανικών δυνάμεων, οι οποίες προσπαθούν να αποχωρήσουν από το νησί.

1945: Στο Κεμπέκ του Καναδά συγκροτείται ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), με αποστολή την αντιμετώπιση της πείνας. Αργότερα, η συγκεκριμένη ημερομηνία ορίζεται ως Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής.

1946: Δέκα ναζί αξιωματούχοι, καταδικασμένοι για εγκλήματα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη Δίκη της Νυρεμβέργης, εκτελούνται δι’ απαγχονισμού. Λίγες ώρες πριν από την εκτέλεσή του, ο Χέρμαν Γκέρινγκ έχει αυτοκτονήσει.

1961: Στην Αθήνα προβάλλεται για πρώτη φορά η «Συνοικία το Όνειρο» του Αλέκου Αλεξανδράκη. Η κοινωνική και αριστερή θεματολογία της ταινίας οδηγεί σε αστυνομική επέμβαση, ενώ το έργο καταγράφεται ως ορόσημο για τον ελληνικό κινηματογράφο.

1964: Στην έρημο Λοπ Νορ πραγματοποιεί η Κίνα την πρώτη πυρηνική δοκιμή της, αποκτώντας θέση ως η πέμπτη πυρηνική δύναμη παγκοσμίως. Είχαν προηγηθεί οι ΗΠΑ, η Σοβιετική Ένωση, η Βρετανία και η Γαλλία.

1968: Οι Αμερικανοί Ολυμπιονίκες Τόμι Σμιθ και Τζον Κάρλος υψώνουν τις γροθιές τους με μαύρα γάντια στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Μεξικού. Η ιστορική διαμαρτυρία «Black Power» γίνεται σύμβολο του αγώνα κατά των φυλετικών διακρίσεων.

1975: Ξεκινά η Δίκη του Πολυτεχνείου, με 33 κατηγορουμένους για τη βίαιη καταστολή της εξέγερσης του 1973, ανάμεσά τους τον Γεώργιο Παπαδόπουλο και τον Δημήτριο Ιωαννίδη.

1978: Ο Κάρολ Βοϊτίλα, καρδινάλιος από την Πολωνία, εκλέγεται Πάπας και λαμβάνει το όνομα Ιωάννης Παύλος Β΄. Είναι ο πρώτος μη Ιταλός ποντίφικας εδώ και 455 χρόνια και παραμένει επικεφαλής της Καθολικής Εκκλησίας έως το 2005.

1986: Το Νόμπελ Λογοτεχνίας απονέμεται στον Γουόλε Σογίνκα, συγγραφέα και θεατρικό δημιουργό από τη Νιγηρία. Με τη βράβευσή του γίνεται ο πρώτος Αφρικανός που κερδίζει τη συγκεκριμένη διάκριση.

1995: Πυρκαγιά σε θερμοκοιτίδα στο Νοσοκομείο «Ιπποκράτειο» της Θεσσαλονίκης οδηγεί στον θάνατο τριών βρεφών από ασφυξία. Η τραγωδία προκαλεί σοκ σε όλη την Ελλάδα.

1996: Πριν από ποδοσφαιρική αναμέτρηση με την Κόστα Ρίκα, συνωστισμός στις εξέδρες του σταδίου Ματέο Φλόρες στη Γουατεμάλα προκαλεί πολύνεκρη τραγωδία. Περισσότεροι από 80 φίλαθλοι χάνουν τη ζωή τους και εκατοντάδες τραυματίζονται.

1998: Με βάση ισπανικό ένταλμα για σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο πρώην δικτάτορας της Χιλής Αουγκούστο Πινοσέτ συλλαμβάνεται στο Λονδίνο. Η υπόθεση αποτελεί σημείο αναφοράς για τη διεθνή δικαιοσύνη.

2002: Στην Αίγυπτο ανοίγει επίσημα η νέα Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, με στόχο να αναβιώσει την παράδοση της γνωστής αρχαίας βιβλιοθήκης. Το εντυπωσιακό συγκρότημα φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως σύγχρονο διεθνές κέντρο γνώσης και πολιτισμού.

Γεννήσεις

1854 – Όσκαρ Ουάιλντ (Oscar Wilde), Ιρλανδός συγγραφέας, ποιητής και θεατρικός δημιουργός, από τις πιο λαμπερές και αντισυμβατικές μορφές της λογοτεχνίας του 19ου αιώνα. Γεννημένος στο Δουβλίνο, διακρίθηκε για το πνεύμα, το χιούμορ και τον αισθητισμό του, υποστηρίζοντας την τέχνη για την τέχνη. Έγραψε αριστουργήματα όπως «Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι» και τα θεατρικά «Η σημασία του να είσαι σοβαρός» και «Η γυναίκα χωρίς σημασία». Η λαμπρή του καριέρα κατέρρευσε μετά τη δίωξή του για ομοφυλοφιλία, που οδήγησε στη φυλάκισή του. Πέθανε εξόριστος στο Παρίσι, αφήνοντας πίσω του έργο που εξακολουθεί να συναρπάζει για την οξύνοια και την τραγική ειρωνεία του.

1958 – Τιμ Ρόμπινς (Tim Robbins), Αμερικανός ηθοποιός, σκηνοθέτης και παραγωγός, γνωστός για τον εμβληματικό του ρόλο στην ταινία «Τελευταία έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ» (The Shawshank Redemption), που θεωρείται μία από τις κορυφαίες στην ιστορία του κινηματογράφου. Γεννημένος στην Καλιφόρνια, ξεχώρισε για την ευφυΐα και το βάθος των ερμηνειών του, με συμμετοχές σε ταινίες όπως The Player, Mystic River —για την οποία κέρδισε Όσκαρ Β΄ Ανδρικού Ρόλου— και Jacob’s Ladder. Ως σκηνοθέτης, υπέγραψε το πολιτικό δράμα Dead Man Walking. Με έντονη κοινωνική και πολιτική δράση, θεωρείται καλλιτέχνης με συνείδηση, που συνδυάζει το ταλέντο με τη στάση ζωής.

Θάνατοι

1793 – Μαρία Αντουανέτα (Marie Antoinette), βασίλισσα της Γαλλίας και σύζυγος του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄, εκτελείται στη λαιμητόμο κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης, στις 16 Οκτωβρίου 1793. Γεννημένη στην Αυστρία, υπήρξε σύμβολο της χλιδής και της απόστασης της μοναρχίας από τον λαό, προκαλώντας έντονα αισθήματα δυσαρέσκειας που συνέβαλαν στην πτώση των Βουρβόνων. Αν και η φράση «Ας φάνε παντεσπάνι» που της αποδόθηκε δεν ειπώθηκε ποτέ από την ίδια, έγινε συνώνυμη της κοινωνικής αδιαφορίας της εποχής. Η εκτέλεσή της στην Πλατεία της Επανάστασης σηματοδότησε το τέλος της παλαιάς τάξης πραγμάτων και την οριστική επικράτηση των επαναστατικών ιδεών στη Γαλλία.

2010 – Γιάννης Δαλιανίδης, Έλληνας σκηνοθέτης, σεναριογράφος και παραγωγός, γνωστός ως ο «άρχοντας» των μιούζικαλ του ελληνικού κινηματογράφου. Γεννημένος το 1923 στη Θεσσαλονίκη, ξεκίνησε ως χορευτής και χορογράφος, προτού στραφεί στη σκηνοθεσία και γράψει τη δική του ιστορία στη χρυσή εποχή του ελληνικού σινεμά. Δημιούργησε αμέτρητες επιτυχίες για τη Φίνος Φιλμ, όπως «Μερικοί το προτιμούν κρύο», «Ραντεβού στον αέρα» και «Γοργόνες και μάγκες», καθιερώνοντας το ελληνικό μιούζικαλ. Με περισσότερες από 70 ταινίες και πολλές τηλεοπτικές παραγωγές, ανέδειξε δεκάδες αστέρες και επηρέασε βαθιά την ελληνική ποπ κουλτούρα. Η συμβολή του παραμένει ανεκτίμητη για τον ελληνικό κινηματογράφο και τη μουσική κωμωδία.

Εορτολόγιο

Λογγίνος

Εθνικές γιορτές και επέτειοι

Διεθνής Ημέρα Πιστωτικής Ένωσης
Παγκόσμια Ημέρα Αναισθησιολογίας
Παγκόσμια Ημέρα Άρτου
Παγκόσμια Ημέρα Σπονδυλικής Στήλης
Παγκόσμια Ημέρα Τροφίμων