Ανησυχία για βακτήρια του γένους Vibrio στον Ασωπό – Καμπανάκι από έρευνα του ΠΑΚΟΕ

Το Πανελλήνιο Κέντρο Οικολογικών Ερευνών (ΠΑΚΟΕ) προειδοποιεί για την ποιότητα των υδάτων του Ασωπού ποταμού, αναφέροντας ότι σε δείγματα από τα Οινόφυτα, το Συκάμινο και τις εκβολές του εντοπίστηκαν βακτήρια του γένους Vibrio, στο οποίο περιλαμβάνεται και το βακτήριο που προκαλεί τη χολέρα.

Μέτρα προστασίας για τους κατοίκους και τις δημοτικές αρχές ζητά το ΠΑΚΟΕ, καλώντας παράλληλα τους δήμους να ελέγξουν τις εκροές λυμάτων.

Παράλληλα, το ΠΑΚΟΕ ζητεί από τις δημοτικές αρχές να καθαρίσουν χωρίς καθυστέρηση τις συγκεκριμένες περιοχές και να διερευνήσουν αν υπάρχουν διαρροές από αγωγούς βοθρολυμάτων, καθώς εκφράζει ανησυχία για τις συνέπειες στη δημόσια υγεία.

Στην ανακοίνωση τονίζεται ότι «η παρουσία και η αφθονία των βακτηρίων του γένους Vibrio (Δονάκια) —οργανισμών με τεράστιο οικολογικό και βιοτεχνολογικό ενδιαφέρον, αλλά και σημαντικών παθογόνων για τον άνθρωπο— στον επιβαρυμένο υδάτινο ορίζοντα του Ασωπού ποταμού επηρεάζονται άμεσα από ένα πλέγμα φυσικοχημικών και ανθρωπογενών περιβαλλοντικών παραμέτρων. Ο Ασωπός αποτελεί ένα ιδιαίτερο οικοσύστημα λόγω της έντονης βιομηχανικής ρύπανσης (κυρίως με βαρέα μέταλλα όπως το εξασθενές χρώμιο) και των αγροτικών απορροών, γεγονός που διαφοροποιεί τη συμπεριφορά των μικροβιακών κοινοτήτων σε σχέση με λιγότερο επιβαρυμένα υδάτινα σώματα».

Τα χαρακτηριστικά των βακτηρίων Vibrio

Τα Vibrio είναι Gram-αρνητικά βακτήρια, με μορφή καμπύλης ράβδου που θυμίζει κόμμα. Ζουν κυρίως στο νερό και απαντώνται σε θαλάσσια ή υφάλμυρα περιβάλλοντα, καθώς πολλά είδη τους χρειάζονται αλάτι για την ανάπτυξή τους. Τα περισσότερα είναι αερόβια ή προαιρετικά αναερόβια, ενώ κινούνται με τη βοήθεια ενός πολικού βλεφαριδίου.

Παρότι αρκετά είδη είναι ακίνδυνα, στο γένος περιλαμβάνονται και παθογόνα για τον άνθρωπο, με σημαντικότερο το Vibrio cholerae (Δονάκιο της χολέρας), που προκαλεί χολέρα. Στα αξιοσημείωτα είδη συγκαταλέγονται επίσης τα Vibrio vulnificus και Vibrio parahaemolyticus, τα οποία σχετίζονται με γαστρεντερίτιδα, μολύνσεις τραυμάτων και σηψαιμία, κατά κανόνα ύστερα από κατανάλωση μολυσμένων θαλασσινών ή επαφή πληγών με θαλασσινό νερό.

Τι αναφέρει η μελέτη για τον Ασωπό

Ο συνδυασμός της κλιματικής αλλαγής και της ανόδου της θερμοκρασίας με τη μακροχρόνια βιομηχανική ρύπανση του Ασωπού ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης παθογόνων στελεχών Vibrio, τα οποία εμφανίζουν ανθεκτικότητα σε περισσότερα από ένα αντιβιοτικά.

Τα τελευταία χρόνια, τα περιστατικά σε παγκόσμιο επίπεδο έχουν αυξηθεί ραγδαία, καθώς συμβάλλουν η κλιματική αλλαγή, η θέρμανση των θαλασσών και ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι τυφώνες. Τα βακτήρια Vibrio αγαπούν τη ζέστη και αναπτύσσονται ιδανικά σε θερμοκρασίες πάνω από 17°C–20°C.

Το καλοκαίρι, η άνοδος της θερμοκρασίας στον Ασωπό προκαλεί κατακόρυφη αύξηση (έκρηξη) των πληθυσμών των βακτηρίων. Τον χειμώνα, αντίθετα, ο αριθμός τους περιορίζεται σημαντικά ή περνούν σε βιώσιμη αλλά μη καλλιεργήσιμη μορφή (VBNC – Viable But Non-Culturable).

Αρκετά είδη Vibrio, όπως τα V. cholerae, V. vulnificus και V. parahaemolyticus, συνδέονται κυρίως με θαλάσσια και υφάλμυρα νερά. Ωστόσο, μπορούν να επιβιώσουν και να αναπαραχθούν σε εσωτερικά ύδατα με υψηλή αγωγιμότητα.

Η σταθερή παρουσία του γένους ευνοείται από συνθήκες αλατότητας που δημιουργούνται όταν βιομηχανικά απόβλητα εισέρχονται στα νερά και η υπεράντληση των υπόγειων υδάτων προκαλεί υφαλμύρινση —δηλαδή διείσδυση θαλασσινού νερού στον υδροφόρο ορίζοντα κοντά στις εκβολές.

Στα νερά του Ασωπού καταγράφονται υψηλά επίπεδα εξασθενούς χρωμίου [Cr(VI)] και άλλων βαρέων μετάλλων. Σύμφωνα με μελέτες, πολλά στελέχη Vibrio έχουν αναπτύξει μηχανισμούς που τους επιτρέπουν να αντέχουν στα βαρέα μέταλλα.

Η έκθεση στα μέταλλα ασκεί συχνά πίεση επιλογής που συνδέεται και με ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά (co-resistance). Έτσι, τα συγκεκριμένα βακτήρια ενδέχεται να αποτελούν μεγαλύτερη απειλή για τη δημόσια υγεία.

Οι καλλιέργειες στη λεκάνη απορροής του Ασωπού επιβαρύνουν τα νερά με μεγάλες ποσότητες αζωτούχων και φωσφορικών λιπασμάτων. Η αυξημένη οργανική ύλη οδηγεί σε ευτροφισμό και ενισχύει την ανάπτυξη φυτοπλαγκτού και ζωοπλαγκτού, όπως των κωπήποδων. Τα Vibrio προσκολλώνται συχνά στο χιτινώδες κέλυφος του ζωοπλαγκτού, όπου βρίσκουν επιφάνεια και τροφή, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η συγκέντρωσή τους στο νερό.

Τα Vibrio μπορούν να αναπτυχθούν και χωρίς οξυγόνο, παρότι είναι προαιρετικά αναερόβια. Επομένως, η πτώση του διαλυμένου οξυγόνου —που προκαλεί η αποσύνθεση οργανικής ύλης στον επιβαρυμένο ποταμό— δεν ανακόπτει την ανάπτυξή τους και τους προσφέρει πλεονέκτημα απέναντι σε μικροοργανισμούς που απαιτούν οξυγόνο.