Τι αλλάζει στην ασφάλεια του σιδηροδρόμου και στον έλεγχο των τρένων με το railway.gov.gr

Σε 134 μηχανές έχει εγκατασταθεί εξοπλισμός, με ακρίβεια εντοπισμού έως εκατοστά, 24ωρη εποπτεία και έγκαιρες ειδοποιήσεις όταν υπάρχει κίνδυνος σύγκρουσης τρένων. Ο τέως Αναπληρωτής Υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης και ο Γενικός Γραμματέας Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος παρουσίασαν ένα σύστημα που δεν βρίσκεται στο στάδιο της εξαγγελίας: λειτουργεί ήδη από τον Φεβρουάριο και ενισχύει τις δυνατότητες ελέγχου στην καθημερινή λειτουργία του σιδηροδρόμου.

Όταν δύο τρένα κινούνται με τρόπο που ενδέχεται να οδηγήσει σε σύγκρουση, το Κέντρο Λειτουργίας του railway.gov.gr λαμβάνει ειδοποίηση. Ο χειριστής αναλαμβάνει να επικοινωνήσει με τους μηχανοδηγούς, οι οποίοι επιβεβαιώνουν την εντολή να σταματήσουν. Καταγράφονται η ειδοποίηση, η επικοινωνία και η αντίδραση, καθώς και ο χρόνος που χρειάστηκε και ο υπεύθυνος για κάθε ενέργεια.

Στις 10 Νοεμβρίου, στο παλιό αμαξοστάσιο του Πειραιά, ο τέως αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Κωνσταντίνος Κυρανάκης παρουσίασε αυτό το σενάριο ενώπιον του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, προκειμένου να δείξει στην πράξη τη χρησιμότητα του railway.gov.gr.

Σκοπός είναι να αναγνωρίζεται εγκαίρως μια επικίνδυνη συνθήκη και να φτάνουν στους αρμόδιους οι πληροφορίες που απαιτούνται για την παρέμβασή τους. Η ειδοποίηση αποστέλλεται αυτοματοποιημένα στο Κέντρο, χωρίς να χρειάζεται ανθρώπινη ενέργεια.

«Δεν είναι μια εξαγγελία», τόνισε ο κ. Κυρανάκης, επισημαίνοντας πως το σύστημα βρίσκεται σε λειτουργία για περισσότερο από έναν χρόνο και είναι προσβάσιμο στους πολίτες από τον περασμένο Φεβρουάριο.

Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στον σιδηρόδρομο είναι η βασική πρόκληση για την Κυβέρνηση μετά τα Τέμπη. Για να επιστρέψει, ωστόσο, απαιτούνται απτά στοιχεία. Η νέα πλατφόρμα προσφέρει ένα επιπλέον επίπεδο εποπτείας: ακριβέστερο εντοπισμό των τρένων, προειδοποιήσεις για επικίνδυνες συνθήκες και καταγραφή της διαχείρισής τους. Καθοριστικό ρόλο στην αποτελεσματικότητα του συστήματος έχουν και οι άνθρωποι που αξιολογούν τις ειδοποιήσεις και ενεργούν αναλόγως.

Σε ποια σιδηροδρομική γραμμή βρίσκεται το τρένο

Για να καταστεί δυνατός αυτός ο εντοπισμός, ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης και ο Γενικός Γραμματέας Μεταφορών Στέλιος Σακαρέτσιος εργάστηκαν από κοινού πάνω σε ένα βασικό τεχνικό ζήτημα: η θέση να προσδιορίζεται με τέτοια ακρίβεια, ώστε να φαίνεται σε ποια από δύο παράλληλες γραμμές κινείται το τρένο. Η απόκλιση ενός συμβατικού GPS φτάνει περίπου τα 15 μέτρα, κάτι που μπορεί να δώσει λάθος εικόνα όταν ένα τρένο κατευθύνεται στη γραμμή ανόδου και άλλο στη γραμμή καθόδου.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η ομάδα χρησιμοποίησε το σύστημα ακριβούς εντοπισμού του Ελληνικού Κτηματολογίου (HEPOS), επιτυγχάνοντας υπολογισμό της θέσης κάθε τρένου με ακρίβεια έως 5 εκατοστά. Παράλληλα, έγιναν δοκιμαστικές διελεύσεις για να χαρτογραφηθούν 1.650 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών γραμμών. Έπρεπε, επίσης, να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της επικοινωνίας: σε μεγάλο τμήμα της διαδρομής, ανάμεσα στα βουνά, δεν υπάρχει σήμα κινητής τηλεφωνίας. Η μετάδοση των δεδομένων στο Κέντρο χωρίς διακοπές εξασφαλίστηκε με δορυφόρους χαμηλής τροχιάς (Starlink).

Συνολικά 134 μηχανές εξοπλίστηκαν με δωρεά από 26 μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών. Με αυτή τη δωρεά παρακάμφθηκαν οι χρονοβόρες διαδικασίες κρατικών προμηθειών και το έργο ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγους μήνες.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στην πορεία από το ερώτημα «πού βρίσκονται τα τρένα» έως την εφαρμογή της λύσης. «Ήταν μια ιδέα, ένα προϊόν ενός προβληματισμού που είχε τότε ο Κωνσταντίνος και ο Στέλιος», δήλωσε, σημειώνοντας πως η ομάδα «όχι απλά την σκέφτηκε, αλλά και την δούλεψε και την έθεσε σε εφαρμογή».

Το Κέντρο Λειτουργίας του railway.gov.gr λειτουργεί όλο το εικοσιτετράωρο

Τα δεδομένα καταλήγουν στο 24ωρο Κέντρο Λειτουργίας του railway.gov.gr, στο Σιδηροδρομικό Κέντρο Αχαρνών, όπου εκπαιδευμένοι εργαζόμενοι καλύπτουν βάρδιες. Στο Κέντρο συνδυάζονται η εικόνα της κυκλοφορίας και οι ειδοποιήσεις που απαιτούνται για τους χειριστές. Η πλατφόρμα προσθέτει ένα επίπεδο προστασίας, χωρίς να αντικαθιστά τη σηματοδότηση, την τηλεδιοίκηση ή τα άλλα συστήματα που χρησιμοποιούνται στον σιδηρόδρομο.

Στο πλαίσιο του ελέγχου εξετάζεται και η ταχύτητα των τρένων. Στο παράδειγμα που παρουσιάστηκε, η υπέρβαση του ορίου οδήγησε αυτόματα στη δημιουργία υπόθεσης προς διερεύνηση, στην οποία αναφέρονταν το σημείο, το επιτρεπόμενο όριο και η καταγεγραμμένη ταχύτητα, μαζί με σχετικό βίντεο. Έτσι, ο αρμόδιος μπορεί να διερευνήσει το περιστατικό με συγκεκριμένα στοιχεία.

Η διαδικασία όταν παραβιάζεται το πρωτόκολλο ασφαλείας

Ο έλεγχος των τρένων με το railway.gov.gr περιλαμβάνει πλέον και τις υπηρεσιακές συνομιλίες, όπως εξήγησε ο κ. Κυρανάκης, αναφερόμενος στους λόγους για την προσθήκη της σχετικής δυνατότητας: «Ακούσαμε μετά την τραγωδία των Τεμπών διαλόγους ντροπής». Κάθε σημαντική εντολή που μεταδίδεται μέσω ασυρμάτου χρειάζεται να αποδοθεί ορθά και να επιβεβαιωθεί πως έγινε αντιληπτή. Με το Voice AI GSM-R οι καταγεγραμμένοι διάλογοι απομαγνητοφωνούνται και το σύστημα εντοπίζει πιθανές αποκλίσεις από το πρωτόκολλο. Στη συνέχεια, ο αρμόδιος ελέγχει την ηχογράφηση, αξιολογεί την ένδειξη και σημειώνει την ενέργειά του. Έχουν ήδη εξεταστεί πάνω από 120.000 συνομιλίες, ενώ τα ευρήματα είναι ελάχιστα.

Με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατό να διαπιστωθεί ποια εντολή μεταδόθηκε, αν υπήρξε επιβεβαίωση και ποιες ενέργειες ακολούθησαν. Πριν αξιολογηθεί ως παράβαση, κάθε ένδειξη του συστήματος ελέγχεται από άνθρωπο.

Οι προβλεπόμενες κυρώσεις εξαρτώνται από τη σοβαρότητα της παράβασης και αφορούν τόσο το προσωπικό όσο και τις σιδηροδρομικές επιχειρήσεις και τον Διαχειριστή της Υποδομής. Για το προσωπικό, στις βαρύτερες περιπτώσεις, τα μέτρα μπορεί να φτάσουν έως την απομάκρυνση από θέσεις κρίσιμες για την ασφάλεια, την ανάκληση της άδειας ή την απόλυση, ανάλογα με την ιδιότητα και τα καθήκοντα του εργαζομένου.

Πάνω από 3.500 κάμερες ενισχύουν την εποπτεία του σιδηροδρομικού δικτύου

Περισσότερες από 3.500 κάμερες βρίσκονται ήδη στο δίκτυο και συνεισφέρουν στην εποπτεία του σιδηροδρόμου. Η επόμενη εξέλιξη αφορά την αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για την αυτόματη ανάλυση εικόνας. Κατά την εκδήλωση προβλήθηκε πραγματικό περιστατικό με άτομο που κινούνταν μέσα στη γραμμή: ο αλγόριθμος αναγνωρίζει την κίνηση και ειδοποιεί το Κέντρο, προκειμένου να ενεργοποιηθούν τα πρωτόκολλα ασφαλείας. Αντίστοιχη ανάλυση θα γίνεται και από τις κάμερες των μηχανών, για τον εντοπισμό εμποδίων, όπως η βλάστηση, τα νερά που συσσωρεύονται ή ο καπνός.

Η ψηφιακή αποτύπωση της υποδομής αντιστοιχίζει μοναδικό κωδικό και ακριβή θέση σε περισσότερα από 6.000 σημεία και εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων διαβάσεις, γέφυρες, σήραγγες, σήματα και αλλαγές τροχιάς. Σε περίπτωση βλάβης, το συνεργείο λαμβάνει τα στοιχεία της θέσης μαζί με φωτογραφία του προβλήματος. Στο σύστημα σημειώνονται τόσο η ώρα άφιξης του συνεργείου όσο και ο χρόνος που χρειάστηκε για να αποκατασταθεί η κυκλοφορία. Σε επόμενο στάδιο, οι χρόνοι αυτοί θα αξιολογούνται σε σύγκριση με καθορισμένους στόχους απόκρισης και αποκατάστασης.

Ο ψηφιακός έλεγχος βάρδιας και παρουσίας στα κρίσιμα πόστα

Στην επόμενη φάση προβλέπεται η ψηφιακή επιβεβαίωση ανάληψης υπηρεσίας σε θέσεις κρίσιμες για την ασφάλεια, αρχίζοντας από τους φύλακες στις ισόπεδες διαβάσεις και συνεχίζοντας στα σταθμαρχεία. Η διαδικασία σε φυλασσόμενη διάβαση δείχνει γιατί είναι σημαντική: αν ο φύλακας δεν επιβεβαιώσει ότι βρίσκεται στη θέση του, το Κέντρο ενημερώνεται και ενεργοποιεί τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας πριν από τη διέλευση του τρένου.

Στο παράδειγμα που παρουσιάστηκε, ο μηχανοδηγός λαμβάνει ειδοποίηση και ακινητοποιεί το τρένο πριν από τη διάβαση. Έπειτα, μέλος του πληρώματος αναλαμβάνει προσωρινά να σταματήσει την κίνηση των οχημάτων και των πεζών, επιτρέποντας στον συρμό να περάσει με πολύ μικρή ταχύτητα. Το σενάριο αναδεικνύει τη σημασία του ελέγχου της βάρδιας για όλους όσοι περνούν καθημερινά από τις σιδηροδρομικές γραμμές.

Οι πληροφορίες και οι υπηρεσίες που θα έχει ο επιβάτης

Η πιο άμεση αλλαγή για τους επιβάτες είναι διαθέσιμη στο κινητό τους: έχουν τη δυνατότητα να βλέπουν την κίνηση του τρένου, τον σταθμό που ακολουθεί και την εκτιμώμενη ώρα άφιξης, καθώς και ζωντανή εικόνα από την μπροστινή κάμερα του συρμού.

«…Για τον γονιό, ο οποίος περιμένει το παιδί του να ταξιδέψει από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη, το γεγονός ότι μπορεί να βλέπει στο κινητό του τηλέφωνο πού ακριβώς είναι το τρένο, πότε θα φτάσει, δεν είναι μόνο μια χρηστική πληροφορία. Είναι και μια επικοινωνία ότι αυτό το κράτος σοβαρεύεται», ανέφερε ο πρωθυπουργός.

Για όσους διαχειρίζονται την κυκλοφορία, το έργο προσφέρει περισσότερα δεδομένα και εργαλεία παρέμβασης. Η αποτελεσματικότητά του θα αποτιμάται στην καθημερινή λειτουργία: στο αν ένα πρόβλημα εντοπίζεται εγκαίρως, στην αντίδραση που ακολουθεί και στο κατά πόσο μπορεί να ελεγχθεί αν κάθε εμπλεκόμενος εκπλήρωσε τις υποχρεώσεις του.