Κυριάκος Μητσοτάκης στη Wall Street Journal για την ανάπτυξη μετά τη σκληρή λιτότητα, το νέο κοινωνικό συμβόλαιο και τα διδάγματα της ελληνικής κρίσης

Σε συνέντευξη στη «Wall Street Journal», ο Κυριάκος Μητσοτάκης περιγράφει τη ριζική αλλαγή στην Ελλάδα, περισσότερα από επτά χρόνια μετά την ολοκλήρωση της δεκαεπτάχρονης οικονομικής κρίσης.

Ο πρωθυπουργός παρουσιάζει την έντονη αναπτυξιακή δυναμική της χώρας, την ταχύτερη μείωση χρέους μεταξύ των κρατών του ΟΟΣΑ και την ανάκτηση της διεθνούς αξιοπιστίας της ελληνικής οικονομίας. Την ίδια ώρα, επισημαίνει ότι παραμένουν οι πιέσεις από το κόστος ζωής και τους μισθούς.

Επιπλέον, υπογραμμίζει πόσο κρίσιμες είναι οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, η δημοσιονομική πειθαρχία και η εμπιστοσύνη πολιτών και κράτους. Όπως τονίζει, η Ελλάδα έχει πλέον απομακρυνθεί οριστικά από τις «μαγικές λύσεις» και τον λαϊκισμό.

Η συνέντευξη που ακολουθεί:

Gordon Fairclough: Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η αλλαγή που έχει συντελεστεί στην Ελλάδα μετά την οικονομική κρίση;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Η Ελλάδα, όταν αναλάβαμε για πρώτη φορά την κυβέρνηση το 2019, δεν είχε ακόμη ξεπεράσει τις συνέπειες μιας δεκαετίας αυστηρής λιτότητας. Το ΑΕΠ είχε συρρικνωθεί κατά 25% και, για να είμαι ειλικρινής, οι προσδοκίες για τη χώρα ήταν περιορισμένες. Πολλοί τη θεωρούσαν τόπο όπου οι μεταρρυθμίσεις ήταν σχεδόν αδύνατο να εφαρμοστούν. Ωστόσο, επτάμισι χρόνια αργότερα, αποτιμώντας τη συνολική διαδρομή, θεωρώ αξιοσημείωτα όσα έχουμε καταφέρει.

Σήμερα η ανάπτυξή μας υπερβαίνει κατά πολύ τον μέσο ρυθμό της ευρωζώνης. Διατηρούμε σταθερά πρωτογενή πλεονάσματα, ενώ το χρέος μας υποχωρεί ταχύτερα από κάθε άλλη χώρα του ΟΟΣΑ. Η αξιοπιστία της Ελλάδας έχει αποκατασταθεί και σημαντικά κεφάλαια από ξένες άμεσες επενδύσεις κατευθύνονται στη χώρα. Αυτή η αλλαγή αποτυπώνεται και στην αντιμετώπισή μας από τις αγορές.

Παρά την αναστάτωση που επικρατεί στις διεθνείς αγορές ομολόγων, το κόστος δανεισμού της Ελλάδας είναι χαμηλότερο από εκείνο τεσσάρων χωρών της G7, δηλαδή των επτά. Πριν από λίγα χρόνια, δεν πιστεύω ότι πολλοί θα θεωρούσαν εφικτή μια τέτοια εξέλιξη.

Παράλληλα, τα υγιή πρωτογενή πλεονάσματα επιτρέπουν να λαμβάνουμε στοχευμένα μέτρα στήριξης, ώστε να βοηθήσουμε τους Έλληνες να αντεπεξέλθουν στην κρίση του κόστους ζωής. Πρόκειται για υπαρκτή κρίση, η οποία αποτελεί τη βασική ανησυχία των πολιτών.

Δεν υπάρχει εύκολη, μαγική απάντηση. Τουλάχιστον όμως μπορούμε να αποφύγουμε την επιβολή μέτρων λιτότητας, την ώρα που πολλές ευρωπαϊκές χώρες είναι υποχρεωμένες να τα εφαρμόσουν. Μπορούμε επίσης να παρέχουμε στοχευμένη ενίσχυση εισοδήματος και, ταυτόχρονα, να συνεχίσουμε να περιορίζουμε τη φορολογική επιβάρυνση των επιχειρήσεων και των πολιτών στην Ελλάδα.

Gordon Fairclough: Έχετε καταφέρει να ελέγξετε το χρέος, ωστόσο οι μισθοί εξακολουθούν να είναι σχετικά χαμηλοί και το ΑΕΠ δεν έχει φτάσει ξανά στα επίπεδα πριν από την κρίση. Πώς μπορεί να ενισχυθεί η ανάπτυξη;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Έχετε δίκιο ότι οι μισθοί εξακολουθούν να είναι σχετικά χαμηλοί, αν και βρίσκονται πολύ υψηλότερα από το επίπεδο πριν από επτά χρόνια. Σημαντική αύξηση καταγράφεται και στον μέσο μισθό. Ωστόσο, η κρίση του κόστους ζωής και η συνολική άνοδος των τιμών στα αγαθά έχουν εξουδετερώσει στην πράξη μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης.

Καθώς εξετάζω τις προτεραιότητες για τα επόμενα χρόνια, με τις εκλογές να έχουν προγραμματιστεί για το 2027, προτείνω στους Έλληνες ένα νέο είδος κοινωνικού συμβολαίου. Στόχος μας θα είναι η ανάπτυξη της οικονομίας με ρυθμό τουλάχιστον διπλάσιο σε σύγκριση με την υπόλοιπη ευρωζώνη. Έτσι θα μπορέσουμε να περιορίσουμε περαιτέρω την ανεργία, να ενισχύσουμε τους μισθούς και να αυξήσουμε το διαθέσιμο εισόδημα. Βασική προϋπόθεση για αυτή την ανάπτυξη είναι οι επενδύσεις.

Gordon Fairclough: Σας ικανοποιεί η μορφή των επενδύσεων που προσελκύετε; Επεκτείνεται το επενδυτικό χαρτοφυλάκιο και σε άλλους τομείς πέρα από τα ακίνητα και τον τουρισμό;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Θίγετε ένα πολύ σημαντικό ζήτημα. Η οικονομία μας δεν στηρίζεται αποκλειστικά σε έναν κλάδο. Ο τουρισμός, βέβαια, έχει μεγάλη βαρύτητα: κάθε χρόνο φιλοξενούμε περισσότερους από 35 εκατομμύρια επισκέπτες. Πρόκειται για μια πολύ όμορφη χώρα, με υπηρεσίες υψηλής ποιότητας και τιμές που, όπως πιστεύω, εξακολουθούν να είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές.

Η οικονομία όμως δεν περιορίζεται στον τουρισμό και στα ακίνητα. Περιλαμβάνει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αγροδιατροφή, τα φαρμακευτικά προϊόντα και την εφοδιαστική αλυσίδα. Σημαντική είναι επίσης η ναυτιλία, ένας κλάδος που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον τόσο για την Ελλάδα όσο και για επενδυτές από το εξωτερικό. Φυσικά, υπάρχει και ο τομέας της τεχνολογίας.

Gordon Fairclough: Με ποιον τρόπο, κατά τη γνώμη σας, μεταβλήθηκε το κοινωνικό συμβόλαιο ανάμεσα στο κράτος και τους Έλληνες πολίτες μετά την κρίση;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Η κρίση αποτέλεσε μεγάλη δοκιμασία για τους Έλληνες. Θεωρώ πως ο πόνος τους έγινε, ως έναν βαθμό, εντονότερος επειδή στη διάρκειά της εξέλεξαν μια λαϊκιστική κυβέρνηση ριζοσπαστικής αριστεράς, η οποία συμμάχησε με την άκρα δεξιά και έταξε στους πολίτες μαγικές απαντήσεις στα προβλήματά τους. Το αποτέλεσμα ήταν να φτάσουμε πολύ κοντά στην ολοκληρωτική καταστροφή. Κατά συνέπεια, η κρίση παρατάθηκε άσκοπα για τέσσερα χρόνια.

Οι πολίτες στην Ελλάδα είναι πλέον επιφυλακτικοί. Παρ’ όλα αυτά, η εμπιστοσύνη πρέπει να αποτελεί το θεμέλιο του νέου κοινωνικού συμβολαίου. Για να οικοδομηθεί, απαιτείται λογοδοσία και συνέπεια, ώστε όσα υποσχόμαστε στους πολίτες να μπορούμε πράγματι να τα υλοποιήσουμε.

Για παράδειγμα, εξετάζοντας την οικονομία, αναρωτιέμαι ποια είναι η βασική πρόκληση. Οι μακροοικονομικές επιδόσεις μας είναι εξαιρετικές, όμως στόχος μου είναι να μεταφραστούν σε καλύτερη καθημερινότητα για τους απλούς πολίτες. Έχουμε φτάσει εκεί; Η απάντηση, με ειλικρίνεια, είναι όχι: δεν έχουμε ακόμη πετύχει αυτό που επιθυμώ.

Η συζήτηση αποκλειστικά για τη μακροοικονομία, τα επιτόκια και τις αξιολογήσεις των οίκων δεν αποτυπώνει ολόκληρη την εικόνα. Χρειάζεται να παραδεχτούμε ότι οι πολίτες δυσκολεύονται και, παράλληλα, να τους μιλάμε με ρεαλισμό. Η τάση για μεγάλες υποσχέσεις και αποτελέσματα κατώτερα των προσδοκιών παραμένει πάντα υπαρκτή. Τελικά, όμως, αυτή υπονομεύει το κοινωνικό συμβόλαιο και κλονίζει την εμπιστοσύνη ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους πολίτες.

Gordon Fairclough: Από τις συνομιλίες που είχα εδώ με απλούς πολίτες, σχημάτισα την εντύπωση ότι ο μέσος Έλληνας γνωρίζει πολύ περισσότερα για τους προϋπολογισμούς, τα ελλείμματα και τη δημοσιονομική πολιτική απ’ όσα, για παράδειγμα, γνωρίζει ο μέσος Αμερικανός.

Κυριάκος Μητσοτάκης: Αυτό οφείλεται στο ότι έχουμε βιώσει τον πόνο. Πλέον γνωρίζουμε και πιστεύω ότι δεν θα ξαναπεράσουμε σε εποχή υπερβολικού δανεισμού. Πρόκειται για προσωπική δέσμευση. Νιώθω υπερηφάνεια που το χρέος μας υποχωρεί τόσο γρήγορα, καθώς η επόμενη γενιά, στην οποία ανήκουν και τα δικά μου παιδιά, θα παραλάβει μικρότερο χρέος από εκείνο που παρέλαβα εγώ.

Ενδέχεται να χρειαστεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να πάρω δύσκολες αποφάσεις ή να πω στους πολίτες: «κατανοώ τις δυσκολίες που αντιμετωπίζετε, κατανοώ ότι ζητάτε περισσότερα, αλλά αν ικανοποιούσα τώρα αυτά τα αιτήματα, θα προκαλούσα μεγαλύτερες δυσκολίες στο μέλλον». Σε μια τέτοια περίπτωση, πρέπει να είμαι απολύτως ειλικρινής και να τους εξηγώ τους λόγους.

Gordon Fairclough: Ποια συμπεράσματα από την ελληνική εμπειρία θεωρείτε ότι μπορούν να αξιοποιήσουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Όπως γνωρίζετε, οι συνθήκες διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Κοιτάζοντας, ωστόσο, όσα έχουμε καταφέρει, θα έθετα πρώτο το συμπέρασμα ότι οι μεταρρυθμίσεις φέρνουν αποτελέσματα. Οι πολιτικοί που προωθούν δύσκολες αλλαγές βλέπουν αυτές να αποδίδουν απτά. Χρειάζεται, βέβαια, να αντέξουν μια περίοδο κατά την οποία διαχειρίζονται το πολιτικό κόστος. Τελικά, το κρίσιμο είναι να υπάρχουν αποτελέσματα· διαφορετικά, οι πολίτες θα στραφούν σε κάποια άλλη επιλογή.

Κατά την άποψή μου, στις επόμενες εκλογές το ουσιαστικό δίλημμα θα είναι μεταξύ της ρεαλιστικής ελπίδας και των πειραματισμών, ειδικά σε μια περίοδο που απαιτεί σταθερότητα.

Gordon Fairclough: Τι θα λέγατε στους συναδέλφους σας στη Γαλλία;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν συνηθίζω να συμβουλεύω άλλους. Έχω πολύ καλές σχέσεις με τη Γαλλία, αλλά και προσωπική σχέση με τον πρόεδρό της, τον Emmanuel Macron. Πιστεύω, πάντως, ότι η επόμενη κυβέρνηση θα χρειαστεί κάποια στιγμή να περιορίσει το έλλειμμα. Αυτό δεν επιβάλλεται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά από το γεγονός ότι οι αγορές δεν δείχνουν επιείκεια στις χώρες που δεν πετυχαίνουν τους δημοσιονομικούς στόχους τους.

Gordon Fairclough: Με ποιον τρόπο διασφαλίζετε ότι οι πολίτες θα στηρίξουν μια τέτοια πολιτική;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Η λιτότητα είναι δύσκολο να εφαρμοστεί σε κάθε περίπτωση. Ευτυχώς, η συγκεκριμένη περίοδος έχει πλέον περάσει για εμάς. Αν, ωστόσο, χρειαστεί να προχωρήσετε σε μέτρα λιτότητας, η καλύτερη στιγμή είναι στην αρχή της θητείας σας. Αυτή είναι η μοναδική συμβουλή που μπορώ να προσφέρω: τα μέτρα έχουν αποτέλεσμα, αλλά προκαλούν επώδυνες συνέπειες βραχυπρόθεσμα.

Gordon Fairclough: Οι αγορές συνολικά βρίσκονται σε αναταραχή, ενώ αναφερθήκατε στις τιμές της ενέργειας και στο κόστος ζωής. Σας ανησυχεί το ενδεχόμενο οι δυσκολίες αυτές να βγάλουν την Ελλάδα από τη σημερινή της πορεία;

Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν πρόκειται να μας απομακρύνουν από την πορεία μας, αλλά θα κάνουν τα πράγματα δυσκολότερα. Οι Έλληνες, πιστεύω, καταλαβαίνουν ότι δεν προκαλέσαμε εμείς αυτή την κρίση. Υπάρχει ένας πόλεμος. Θεωρώ ότι ακόμη και ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ αναγνώρισαν πως ο πόλεμος επηρέασε, ως έναν βαθμό, τα εκλογικά αποτελέσματα την περασμένη εβδομάδα.

Ναι, επομένως, θα μας δυσκολέψει, καθώς ο πληθωρισμός έχει σημαντικό πολιτικό κόστος για τις κυβερνήσεις. Παρ’ όλα αυτά, δεν θα μας βγάλει από την πορεία μας και η δημοσιονομική ισορροπία θα διατηρηθεί. Αν, βέβαια, τα πράγματα επιδεινωθούν και πάλι —δεν είναι αυτή η πρόβλεψή μου, αλλά κανείς δεν ξέρει τι μπορεί να συμβεί—, η κατάσταση θα γίνει πιο περίπλοκη για όλους.