Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: Από τις NAVTEX στις φρεγάτες η Τουρκία επιχειρεί τώρα να επιβάλει τον ρόλο της στο πεδίο

Από τις διπλωματικές διακοινώσεις και τις αντικρουόμενες NAVTEX, η αντιπαράθεση για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI) πέρασε πλέον στη θάλασσα. Χθες, Πέμπτη, το γαλλικής σημαίας ερευνητικό «Abeille Marengo» βρισκόταν σε διεθνή ύδατα ανατολικά της Καρπάθου, όταν τουρκική φρεγάτα το κάλεσε μέσω ασυρμάτου, επαναφέροντας τις αξιώσεις της Άγκυρας. Η ελληνική φρεγάτα «Λήμνος» απάντησε αμέσως.

Λίγο πριν από τις 14:00, σύμφωνα με πληροφορίες, η τουρκική φρεγάτα TCG Gökova βρισκόταν στην ευρύτερη περιοχή και μετέδωσε ότι το ερευνητικό πλοίο κινείται «εντός τουρκικής υφαλοκρηπίδας», κατά τον ισχυρισμό της Άγκυρας, και ότι διαθέτει τη συγκατάθεσή της για να συνεχίσει τον πλου. Η «Λήμνος» απάντησε πως το σκάφος βρίσκεται σε περιοχή ελληνικής υφαλοκρηπίδας και πραγματοποιεί τις εργασίες του βάσει ελληνικής NAVTEX.

Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι η τουρκική φρεγάτα έμεινε σε απόσταση και δεν εμπόδισε το γαλλικό πλοίο. Παρά ταύτα, η ανταλλαγή μηνυμάτων καταδεικνύει την προσπάθεια της Άγκυρας να προβάλει και στο πεδίο τον ρόλο που διεκδικεί στην αδειοδότηση των ερευνών, μεταφέροντας την αντιπαράθεση από τα διπλωματικά γραφεία στη θάλασσα.

Η επικοινωνία που είχαν χθες οι φρεγάτες Gökova και «Λήμνος» συνιστά την πρώτη επιχειρησιακή εκδήλωση της αντιπαράθεσης μετά την αναχώρηση του γαλλικού ερευνητικού.

Η τουρκική φρεγάτα, αξίζει να αναφερθεί, διάβασε μέσω ασυρμάτου μόνο ένα προκαθορισμένο κείμενο. Όπως προκύπτει, δεν προχώρησε σε αναγνώριση (hailing) του γαλλικού ερευνητικού σκάφους.

Με τον ισχυρισμό ότι διαθέτει συναίνεση, η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει την αποδοχή της ως τεκμήριο άσκησης κυριαρχικού δικαιώματος. Η Αθήνα απαντά άμεσα, αμφισβητώντας την αρμοδιότητα που επικαλείται η Τουρκία, και αντιπαραθέτει στη θάλασσα ναυτική δύναμη αντίστοιχη με την τουρκική.

Ο συντονισμός Φιντάν και Γκιουλέρ

Το τουρκικό ΥΠΕΞ επιβεβαιώνει ότι στις 9 Νοεμβρίου, πριν αποπλεύσει το γαλλικό πλοίο, συναντήθηκαν οι υπουργοί Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, και Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ. Όπως γράφει η «Milliyet», οι δύο υπουργοί μαζί με εκπροσώπους των αρμόδιων υπηρεσιών συζήτησαν αναλυτικά τις διπλωματικές και στρατιωτικές πλευρές του ζητήματος.

Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, την επόμενη ημέρα η Τουρκία ενημέρωσε τη Γαλλία με διπλωματική διακοίνωση ότι συναινεί στις εργασίες, υπενθυμίζοντας τους όρους που, κατά την άποψή της, προβλέπει το διεθνές δίκαιο. Η εφημερίδα υποστηρίζει ότι έτσι η Άγκυρα ενίσχυσε στην πράξη τις αξιώσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το αφήγημα της Τουρκίας περί «νίκης»

Σε άρθρο του Αϊντίν Χασάν, η ίδια εφημερίδα συνεχίζει την προβολή του τουρκικού αφηγήματος των τελευταίων ημερών για νίκη και διπλωματική επιτυχία της Άγκυρας. Ο χαρακτηριστικός τίτλος του είναι «Κίνηση ματ από την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο». Σύμφωνα με τη «Milliyet», η Ελλάδα επιχείρησε να δημιουργήσει τετελεσμένα με την εμπλοκή γαλλικού πλοίου, όμως η τουρκική αντίδραση οδήγησε σε συνεννόηση μέσω Παρισιού.

Η «Milliyet» αναφέρει ότι το «Abeille Marengo» απέπλευσε το ίδιο βράδυ από το λιμάνι του Ηρακλείου, μετά την αποστολή της διακοίνωσης. Παράλληλα, η τουρκική NAVTEX 1127/26, που εξέδωσε ο σταθμός της Αττάλειας, τόνιζε ότι είχε διασφαλιστεί η συναίνεση των τουρκικών αρχών. Κατά την εφημερίδα, η αλληλουχία αυτή ενίσχυσε εκ νέου την εφαρμογή των κυριαρχικών δικαιωμάτων που διεκδικεί η Άγκυρα στην υφαλοκρηπίδα, τα εξωτερικά όρια της οποίας είχε κοινοποιήσει στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020.

Η «Akşam» παρουσιάζει την υπόθεση με ακόμη πιο κατηγορηματικό τρόπο, προβάλλοντάς την στην πρώτη σελίδα ως επιβεβαίωση της τουρκικής αρμοδιότητας. Κατά τους ισχυρισμούς της, το «Abeille Marengo» έφυγε από το Ηράκλειο μόνο όταν η Άγκυρα έδωσε το «πράσινο φως» για έρευνες σε συγκεκριμένες συντεταγμένες.

Η εφημερίδα διατυπώνει επίσης την ευρύτερη ερμηνεία ότι η γαλλική διπλωματική επικοινωνία συνιστά αναγνώριση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ωστόσο, τέτοιος ισχυρισμός δεν τεκμηριώνεται από δημοσιευμένο γαλλικό έγγραφο ούτε από επίσημη τοποθέτηση της Γαλλίας.

Το ερώτημα της Cumhuriyet για τη γαλλική διακοίνωση

Η αντιπολιτευόμενη ιστορική εφημερίδα «Cumhuriyet» ακολούθησε διαφορετική προσέγγιση. Δημοσιογράφος της απευθύνθηκε στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών και στη γαλλική πρεσβεία στην Άγκυρα, ζητώντας διευκρινίσεις για το αν η Γαλλία αιτήθηκε άδεια ή απλώς προχώρησε σε συνήθη ενημέρωση σχετικά με τις δραστηριότητες του πλοίου.

Πηγές της τουρκικής διπλωματίας επιβεβαίωσαν στην εφημερίδα ότι η γαλλική πρεσβεία έστειλε γραπτή διακοίνωση και ότι η Άγκυρα απάντησε επίσης γραπτώς, δίνοντας, όπως ανέφεραν, άδεια.

Ωστόσο, δεν έδωσαν απάντηση στο επόμενο, καθοριστικό ερώτημα: Αν η γαλλική διακοίνωση περιλάμβανε πράγματι αίτημα για συναίνεση. Αντίστοιχη διευκρίνιση δεν παρείχε ούτε η γαλλική πρεσβεία.

Ο Γιανκί Μπαγτζίογλου, απόστρατος υποναύαρχος και τομεάρχης Άμυνας του Νέου Κόμματος, ανέφερε στην ίδια εφημερίδα πως ενδεχόμενο επίσημο γαλλικό αίτημα προς την Τουρκία θα συνιστούσε σημαντικό προηγούμενο υπέρ των τουρκικών θέσεων. Αν, αντίθετα, οι εργασίες είχαν λάβει άδεια και από την Ελλάδα, τότε, όπως εκτίμησε, προκύπτει σοβαρή αντίφαση σε σχέση με τις τουρκικές αξιώσεις.

Παράλληλα, ο Μπαγτζίογλου κάλεσε τις αρμόδιες γαλλικές αρχές να αποσαφηνίσουν τις διαδικασίες αδειοδότησης. Η παρέμβαση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς προέρχεται από στέλεχος της τουρκικής αξιωματικής αντιπολίτευσης που δεν υιοθετεί χωρίς επιφυλάξεις την κυβερνητική εκδοχή για τις εξελίξεις.

Η συναίνεση ως «απόδειξη» άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων

Κρίσιμη είναι η διαφορά ανάμεσα στην ενημέρωση και στην υποβολή αιτήματος άδειας: η διπλωματική αλληλογραφία από μόνη της δεν σημαίνει ότι αναγνωρίζεται αυτομάτως δικαιοδοσία.

Στις 9 Νοεμβρίου, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ανέφερε ότι η επικοινωνία της Γαλλίας με την Τουρκία έγινε μόνο για ενημερωτικούς λόγους, χωρίς να αποτελεί αίτημα για άδεια ή συναίνεση.

Η τουρκική πλευρά γνωστοποίησε το περιεχόμενο της απάντησής της μέσω διπλωματικών πηγών και δημοσιευμάτων, ωστόσο δεν έδωσε στη δημοσιότητα το γαλλικό έγγραφο που είχε προηγηθεί.

Ακόμη και αν η μη δημοσιοποίηση της γαλλικής διακοίνωσης σχετίζεται με τους καθιερωμένους κανόνες εμπιστευτικότητας στη διπλωματική αλληλογραφία, η απουσία της δίνει στην Άγκυρα τη δυνατότητα να προβάλλει τη δική της ανάγνωση. Έτσι, δεν μπορεί να εξακριβωθεί αν το Παρίσι ζήτησε όντως άδεια. Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτηση τουρκικής διπλωματικής πηγής στην «Καθημερινή» στις 6 Νοεμβρίου, σύμφωνα με την οποία η Άγκυρα θα θεωρούσε τη γαλλική επικοινωνία αίτημα άδειας.

Παρουσιάζοντας αποκλειστικά την απάντησή της, η Άγκυρα μπορεί να περιγράφει τη διαδικασία ως χορήγηση άδειας, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα ελέγχου στο πρωτότυπο γαλλικό έγγραφο για το αν είχε προηγηθεί σχετικό αίτημα.

Η συγκεκριμένη διατύπωση αφήνει, επιπλέον, ανοιχτό το ενδεχόμενο η Τουρκία να επιδιώκει να καθιερώσει εφεξής τη συναίνεσή της ως πάγια πρακτική, με στόχο την κατοχύρωση των αξιώσεών της.