Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης: Η απόφαση για τους δήμους και οι πολεοδομικοί περιορισμοί – Η επόμενη ημέρα
Οι δήμοι θα μπορούν να εγκρίνουν, να ζητούν αλλαγές ή να απορρίπτουν τις ζώνες υποδοχής, ενώ παραμένει ζητούμενο η αντοχή των υποδομών σε πρόσθετη δόμηση

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ
- 01Ένας θεσμός με σχεδόν πενήντα χρόνια ιστορίας
- 02Οι αλλαγές μετά τη σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου
- 03Η φέρουσα ικανότητα των πόλεων θέτει αντικειμενικά όρια
- 04Χαλάνδρι: Η πολεοδομική αντίφαση σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα
- 05Οι ρυθμίσεις του νέου Πολεοδομικού Κώδικα
- 06Το οικονομικό σκέλος: με ποιους πόρους θα αποζημιωθούν οι ιδιοκτήτες;
- 07Πέντε βασικές προϋποθέσεις για την επόμενη ημέρα
- 08Συμπέρασμα: η κυβερνητική δέσμευση και ο βιώσιμος σχεδιασμός
Η κυβερνητική παρέμβαση για τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ) συνιστά θετική και σημαντική εξέλιξη για τον πολεοδομικό σχεδιασμό, μετά τη συνάντηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη με επτά δημάρχους των βορείων προαστίων.
Βάσει των δεσμεύσεων που ανακοινώθηκαν, η μεταφορά συντελεστή θα γίνεται μόνο μέσα στα διοικητικά όρια του δήμου από τον οποίο προέρχεται. Παράλληλα, για να προχωρήσει οποιαδήποτε Ζώνη Υποδοχής Συντελεστή (ΖΥΣ), θα απαιτείται η σύμφωνη γνώμη του αρμόδιου Δημοτικού Συμβουλίου. Οι δήμοι θα έχουν τη δυνατότητα είτε να αποδεχθούν τον θεσμό είτε να ζητήσουν ουσιαστικές αλλαγές στις μελέτες είτε να αποφασίσουν να μην τον εφαρμόσουν.
Η εξέλιξη αυτή αναγνωρίζει τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς και τις ανησυχίες για μεγάλες αυξήσεις δόμησης σε περιοχές που έχουν ήδη αναπτυχθεί. Παραμένει, ωστόσο, το κρίσιμο επιστημονικό ζήτημα: ποια επιπλέον δόμηση μπορούν να αντέξουν οι πόλεις χωρίς να επιδεινωθούν οι συνθήκες διαβίωσης;
Ένας θεσμός με σχεδόν πενήντα χρόνια ιστορίας
Με τον Ν. 880/1979 εισήχθη στην Ελλάδα η Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης, ως τρόπος αποζημίωσης ιδιοκτητών που δεν μπορούσαν να ασκήσουν τα οικοδομικά δικαιώματα των ακινήτων τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις περιλαμβάνονται διατηρητέα κτίρια, αλλά και ακίνητα που δεσμεύονται για τη διάνοιξη δρόμων, τη δημιουργία πλατειών ή άλλων κοινόχρηστων χώρων.
Ο θεσμός στηρίζεται στη μεταφορά, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, του δικαιώματος δόμησης που δεν είναι δυνατό να εξαντληθεί σε ένα ακίνητο σε άλλο κατάλληλο ακίνητο. Η εφαρμογή του, όμως, προσέκρουσε σε συνταγματικά και πολεοδομικά ζητήματα. Ήδη από τη δεκαετία του 1990, αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας έδειξαν ότι απαιτούνται προηγούμενος χωρικός σχεδιασμός και προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος.
Οι Ν. 2300/1995 και Ν. 3044/2002 που ακολούθησαν δεν οδήγησαν σε πλήρη λειτουργία του θεσμού. Το νεότερο θεσμικό πλαίσιο θεσπίστηκε με τον Ν. 4495/2017, αναθεωρήθηκε με τον Ν. 4759/2020 και κωδικοποιήθηκε στον Ν. 5306/2026. Σήμερα, η διαδικασία συνδέεται με την Ψηφιακή Τράπεζα Γης, τους τίτλους μεταφοράς και τις ΖΥΣ, οι οποίες καθορίζονται με ειδικές μελέτες και Προεδρικά Διατάγματα.
Οι αλλαγές μετά τη σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου
Πρώτον, η κυβερνητική δέσμευση αποκλείει τη μεταφορά συντελεστή μεταξύ διαφορετικών δήμων. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται ο κίνδυνος να επιβαρυνθεί μια πόλη με δικαιώματα δόμησης που προέρχονται από άλλη.
Δεύτερον, αναβαθμίζεται ο αποφασιστικός ρόλος των δημοτικών αρχών, καθώς η οριστικοποίηση των σχετικών ρυθμίσεων θα προϋποθέτει τη σύμφωνη γνώμη του Δημοτικού Συμβουλίου.
Τρίτον, δίνεται περιθώριο να επανεξεταστούν οι μελέτες και να παραταθεί η διαβούλευση. Αν και οι εξελίξεις είναι θετικές, απαιτείται να αποτυπωθούν με σαφήνεια σε νόμους και κανονιστικές ρυθμίσεις. Η συμφωνία των δήμων είναι απαραίτητη, δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει την επιστημονική τεκμηρίωση.
Η φέρουσα ικανότητα των πόλεων θέτει αντικειμενικά όρια

Το κατά πόσο μια περιοχή μπορεί να δεχθεί πρόσθετο συντελεστή δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των διαθέσιμων οικοπέδων ή από υπολογισμούς οικοδομήσιμης επιφάνειας. Στη φέρουσα ικανότητα συνυπολογίζονται η οικιστική πυκνότητα, η κυκλοφορία, η στάθμευση, τα τεχνικά δίκτυα, η αντιπλημμυρική θωράκιση, καθώς και οι κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι.
Υποδομές σε πολλές πυκνοδομημένες περιοχές της Αττικής ήδη δεν επαρκούν. Η νέα δόμηση συνεπάγεται περισσότερες μετακινήσεις, αυξημένη ανάγκη για στάθμευση, μεγαλύτερη κατανάλωση νερού και ενέργειας και εντονότερη πίεση στους δημόσιους χώρους. Επιπλέον, η επέκταση των στεγανών επιφανειών μπορεί να δυσχεράνει την απορροή των ομβρίων και να ενισχύσει τη θερμική επιβάρυνση.
Η φέρουσα ικανότητα δεν μπορεί να προκύψει από πολιτική απόφαση. Για τον προσδιορισμό της χρειάζονται δείκτες που μετρώνται, τεχνικές μελέτες και εκτίμηση των πραγματικών αντοχών κάθε περιοχής.
Χαλάνδρι: Η πολεοδομική αντίφαση σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα
Για το Χαλάνδρι, η μελέτη που βρίσκεται σε διαβούλευση προέβλεπε δυνητικά περίπου 258.000 τ.μ. πρόσθετης δόμησης, μέγεθος ιδιαίτερα μεγάλο για έναν αστικό δήμο που έχει ήδη αναπτυχθεί. Την ίδια στιγμή, η πόλη έχει κυκλοφοριακή συμφόρηση, ανεπαρκείς θέσεις στάθμευσης, δυσκολίες στη διαχείριση ομβρίων και λίγους ελεύθερους χώρους.
Η αναθεώρηση του Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΦΕΚ 259/Δ/2021) εγκρίθηκε το 2021, έπειτα από πολυετή μελετητική διαδικασία. Προέβλεπε χαμηλότερους συντελεστές δόμησης σε μεγάλο τμήμα της πόλης. Πώς μπορεί, μόλις πέντε χρόνια αργότερα, να προτείνεται τόσο μεγάλη πρόσθετη οικοδομική χωρητικότητα, χωρίς να αναβαθμίζονται αντίστοιχα οι υποδομές;
Η επανεξέταση οφείλει να εξετάσει όχι μόνο αν θα μειωθεί αριθμητικά η συνολική επιφάνεια, αλλά και αν η πρόταση συμβαδίζει με το εγκεκριμένο ΓΠΣ και με τις πραγματικές δυνατότητες των υποδομών.
Οι ρυθμίσεις του νέου Πολεοδομικού Κώδικα
Στο άρθρο 128 του Ν. 5306/2026 ορίζονται οι προϋποθέσεις για τη θεσμοθέτηση ΖΥΣ. Η εξέταση λαμβάνει υπόψη την πυκνότητα κατοίκησης, τον πολεοδομικό κορεσμό, τη φυσιογνωμία της περιοχής, την κυκλοφοριακή επιβάρυνση, την επάρκεια των κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων και τη φέρουσα ικανότητα. Στην αξιολόγηση πρέπει ακόμη να συνυπολογίζονται οι τίτλοι μεταφοράς που έχουν ήδη εκδοθεί.
Η πρόσθετη δόμηση δεν αποτελεί μια απλή αριθμητική αύξηση συντελεστών, αλλά προϋποθέτει συνολική πολεοδομική και περιβαλλοντική αξιολόγηση. Οι νέες δεσμεύσεις της κυβέρνησης, για μεταφορά αποκλειστικά εντός των ορίων του ίδιου δήμου και για σύμφωνη γνώμη των Δημοτικών Συμβουλίων, πρέπει να ενσωματωθούν με σαφήνεια στο θεσμικό πλαίσιο.
Το οικονομικό σκέλος: με ποιους πόρους θα αποζημιωθούν οι ιδιοκτήτες;
Κατά τη σύσκεψη υπογραμμίστηκε πως δεν προβλέπεται πρόσθετη κρατική χρηματοδότηση προς τους δήμους για την κάλυψη αποζημιώσεων και εκκρεμών απαλλοτριώσεων. Αν ένας δήμος δεν προχωρήσει στην εφαρμογή της μεταφοράς συντελεστή, από πού θα βρεθούν οι αναγκαίοι πόροι;
Ιδιαίτερα έντονο είναι το ζήτημα για τα ρυμοτομούμενα ακίνητα, καθώς οι δεσμεύσεις τους καθυστερούν επί χρόνια τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων. Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες διατηρητέων έχουν αυξημένα βάρη συντήρησης και περιορισμένες δυνατότητες αξιοποίησης των ακινήτων τους.
Η αποτροπή της υπερδόμησης δεν θα πρέπει να καταλήξει σε αδυναμία αποζημίωσης. Για τον σκοπό αυτό απαιτούνται πρόσθετα χρηματοδοτικά εργαλεία, καθώς και εναλλακτικοί τρόποι αποκατάστασης των ιδιοκτητών.
Πέντε βασικές προϋποθέσεις για την επόμενη ημέρα
- Πρώτον, να καταγραφούν πλήρως οι υφιστάμενοι τίτλοι, τα ακίνητα που είναι επιλέξιμα και οι πραγματικές ανάγκες αποζημίωσης, πριν προσδιοριστεί η χωρητικότητα των ΖΥΣ.
- Δεύτερον, η φέρουσα ικανότητα να τεκμηριωθεί με τεχνικά δεδομένα για την κυκλοφορία, τη στάθμευση, τα δίκτυα, την αντιπλημμυρική προστασία και τους κοινόχρηστους χώρους.
- Τρίτον, οι προτεινόμενες αυξήσεις να εναρμονίζονται με τα εγκεκριμένα ΓΠΣ, ΤΠΣ και ΕΠΣ, αλλά και με τους περιβαλλοντικούς στόχους τους.
- Τέταρτον, οι δήμοι να έχουν ουσιαστικό ρόλο, με θεσμικά κατοχυρωμένη γνώμη, δυνατότητα να προτείνουν τροποποιήσεις και επαρκή χρόνο για την αξιολόγηση.
- Πέμπτον, όπου η φέρουσα ικανότητα δεν επαρκεί για μεταφορά συντελεστή, να προβλέπονται άλλοι μηχανισμοί αποζημίωσης.
Συμπέρασμα: η κυβερνητική δέσμευση και ο βιώσιμος σχεδιασμός
Η κυβερνητική απόφαση κινείται προς θετική κατεύθυνση, αναγνωρίζοντας τον ρόλο των δήμων και περιορίζοντας τον κίνδυνο να μεταφερθούν πολεοδομικά βάρη από μια περιοχή σε άλλη. Η κρίση για το αν ο θεσμός θα αποδώσει, όμως, θα εξαρτηθεί από τον τρόπο εφαρμογής του.
Η ΜΣΔ είναι δυνατό να στηρίξει την προστασία των διατηρητέων, να διευκολύνει τη δημιουργία κοινόχρηστων χώρων και να αποκαταστήσει ιδιοκτήτες που βρίσκονται για δεκαετίες υπό περιορισμούς. Δεν μπορεί, ωστόσο, να χρησιμοποιηθεί για επιπλέον και μη βιώσιμη τσιμεντοποίηση πόλεων που έχουν ήδη κορεστεί.
Για να συνδυαστούν η αποζημίωση των ιδιοκτητών, η περιβαλλοντική προστασία και η βιώσιμη ανάπτυξη, απαιτούνται συνολικός σχεδιασμός, επαρκείς υποδομές και εφαρμόσιμες λύσεις. Μια διαχρονική πολεοδομική αδικία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με τη δημιουργία μιας νέας, μεγαλύτερης επιβάρυνσης για το αστικό περιβάλλον.





