Ποιος είναι ψυχολόγος και ποιος όχι: Τι αλλάζει με το νέο θεσμικό πλαίσιο

Ποιος έχει την ιδιότητα του ψυχολόγου και πώς ξεχωρίζει ο πολίτης τον ψυχολόγο από τον ψυχοθεραπευτή ή τον σύμβουλο ψυχικής υγείας; Τι χρειάζεται να γνωρίζει πριν απευθυνθεί σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας?

Η ψήφιση του νόμου που ιδρύει τον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου δίνει νέα βαρύτητα στα ερωτήματα αυτά, καθώς εισάγει διαφορετικό πλαίσιο για την άσκηση του επαγγέλματος. Η ρύθμιση αποσκοπεί στην κοινή εκπροσώπηση του κλάδου, στην ισχυρότερη εποπτεία και τήρηση της δεοντολογίας, καθώς και στην προστασία όσων αναζητούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας.

Για τις αλλαγές που επιφέρει το θεσμικό πλαίσιο, τις διαφορές ανάμεσα στον ψυχολόγο, τον ψυχοθεραπευτή και τον σύμβουλο ψυχικής υγείας, αλλά και όσα χρειάζεται να εξετάσει ο πολίτης πριν επιλέξει ειδικό, το ΑΠΕ-ΜΠΕ μίλησε με την Ευγενία Γεωργάκα, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μέλος της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας.

«Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία (ΕΛΨΕ) χαιρετίζει με ιδιαίτερη ικανοποίηση την ψήφιση του νόμου για τη σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου. Πρόκειται για μια σημαντική θεσμική μεταρρύθμιση, η οποία αντιμετωπίζει μια εκκρεμότητα πολλών δεκαετιών. Παρότι το επάγγελμα του ψυχολόγου είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο ήδη από το 1979, η συνολική θεσμική του οργάνωση παρέμενε εκκρεμής», σημειώνει η Ευγενία Γεωργάκα.

Τι προβλέπει ο νέος νόμος για τους ψυχολόγους;

Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία επισημαίνει ως βασική αλλαγή τη σύσταση ενός ενιαίου θεσμικού φορέα, στον οποίο θα πρέπει να εγγράφονται υποχρεωτικά οι ψυχολόγοι που εργάζονται στο επάγγελμα. Το κοινό μητρώο, η εποπτεία της δεοντολογίας και τα πειθαρχικά όργανα συνιστούν ουσιαστικές παρεμβάσεις για την ποιότητα των ψυχολογικών υπηρεσιών και την ασφάλεια των πολιτών. Προβλέπεται ακόμη η θέσπιση σύγχρονου Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας, βασισμένου στις διεθνώς αποδεκτές αρχές της Ψυχολογίας και με εγγυήσεις για τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των αποδεκτών των υπηρεσιών.

Ποια είναι τα κριτήρια για να θεωρείται κάποιος ψυχολόγος;

Απαντώντας στο ερώτημα για την ιδιότητα του ψυχολόγου, η Ευγενία Γεωργάκα αναφέρει: «Απαραίτητη προϋπόθεση για να θεωρείται κάποιο άτομο ψυχολόγος είναι η ολοκλήρωση προπτυχιακών σπουδών στην ψυχολογία και η κατοχή πτυχίου ψυχολογίας. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η κατοχή μεταπτυχιακού τίτλου στην ψυχολογία ή σε συναφές αντικείμενο ή η παρακολούθηση προγραμμάτων επιμόρφωσης δεν αρκούν, από μόνες τους, για την απόκτηση της ιδιότητας του ψυχολόγου. Η άσκηση του επαγγέλματος του ψυχολόγου προϋποθέτει συγκεκριμένα ακαδημαϊκά και επαγγελματικά προσόντα, όπως αυτά καθορίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία, καθώς και τη νόμιμη άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος. Ο νέος νόμος προσθέτει την υποχρέωση εγγραφής όλων των νομίμως αδειοδοτημένων ψυχολόγων στον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων. Παράλληλα, ο νόμος προβλέπει ότι τα επαγγελματικά δικαιώματα των ψυχολόγων θα προσδιοριστούν με προεδρικό διάταγμα.

Η ΕΛΨΕ υποστηρίζει ότι πρέπει να κατοχυρωθεί κοινό βασικό πλαίσιο επαγγελματικών δικαιωμάτων για κάθε ψυχολόγο με νόμιμη άδεια, με βάση τις προπτυχιακές σπουδές Ψυχολογίας. Αντίστοιχα, οι ειδικές επαγγελματικές πράξεις χρειάζεται να προϋποθέτουν πρόσθετη κατάρτιση και επάρκεια στον αντίστοιχο τομέα».

Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα σε ψυχολόγο, ψυχοθεραπευτή και σύμβουλο ψυχικής υγείας;

Η Ευγενία Γεωργάκα, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο ΑΠΘ, διευκρινίζει: «Ψυχολόγοι είναι άτομα που έχουν ολοκληρώσει προπτυχιακές σπουδές ψυχολογίας και έχουν πτυχίο ψυχολογίας. Ψυχοθεραπευτές/τριες είναι επαγγελματίες ψυχικής υγείας, κυρίως ψυχίατροι και ψυχολόγοι, που έχουν ολοκληρώσει πρόγραμμα μεταπτυχιακής ειδίκευσης στην ψυχοθεραπεία. Σύμβουλοι ψυχικής υγείας είναι απόφοιτοι διάφορων επιστημονικών πεδίων σπουδών, που συνήθως σχετίζονται με τα επαγγέλματα ψυχικής υγείας, που έχουν μετεκπαιδευθεί στην συμβουλευτική ψυχικής υγείας.

Στην Ελλάδα ο τίτλος του ψυχολόγου προστατεύεται και απονέμεται αποκλειστικά σε όσους διαθέτουν νόμιμη άδεια άσκησης του επαγγέλματος. Για τον ψυχοθεραπευτή και τον σύμβουλο ψυχικής υγείας, αντίθετα, δεν υπάρχει σήμερα αντίστοιχο ενιαίο κρατικό σύστημα επαγγελματικής αδειοδότησης. Η απουσία του δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι οι επαγγελματίες της ψυχοθεραπείας και της συμβουλευτικής ψυχικής υγείας δεν έχουν επιστημονική κατάρτιση. Καθιστά, όμως, αναγκαία τη θέσπιση σαφών, επιστημονικά τεκμηριωμένων κριτηρίων για την εκπαίδευση, την επαγγελματική επάρκεια και την ποιότητα των υπηρεσιών. Για τον σκοπό αυτό, ο νέος νόμος προβλέπει Εθνικό Παρατηρητήριο Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας, με επιστημονικές, συμβουλευτικές και γνωμοδοτικές αρμοδιότητες. Μεταξύ άλλων, το Παρατηρητήριο καλείται να ορίσει τις προϋποθέσεις και τη διαδικασία απόκτησης των τίτλων του Ψυχοθεραπευτή και του Συμβούλου Ψυχικής Υγείας». Η ΕΛΨΕ χαιρετίζει την πρωτοβουλία, τονίζοντας ότι για να είναι αξιόπιστο το νέο όργανο χρειάζεται επιστημονική ανεξαρτησία, συμμετοχή διαφορετικών επιστημονικών κλάδων και διαφανή κριτήρια για την αξιολόγηση της εκπαίδευσης και των επαγγελματικών προσόντων.

Τι χρειάζεται να προσέξει ο πολίτης;

Όπως επισημαίνει η κ. Γεωργάκα, «κάθε πολίτης που αναζητά ψυχολογικές υπηρεσίες έχει δικαίωμα να γνωρίζει την επιστημονική εκπαίδευση, την επαγγελματική ιδιότητα και τα προσόντα του προσώπου στο οποίο απευθύνεται. Όταν ένας επαγγελματίας χρησιμοποιεί τον τίτλο του ψυχολόγου, ο πολίτης μπορεί να ζητά την άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος και να ενημερώνεται για την εξειδίκευσή του, το είδος των υπηρεσιών που παρέχει και τις αρχές δεοντολογίας που διέπουν τη συνεργασία τους. Χρειάζεται, επίσης, να επισημανθεί ότι οι ψυχολογικές υπηρεσίες δεν περιορίζονται στον χώρο της ψυχικής υγείας.

Οι εφαρμογές της Ψυχολογίας εκτείνονται στην εκπαίδευση, την εργασία, την υγεία, καθώς και σε πολλούς άλλους τομείς της κοινωνικής ζωής, καθώς πρόκειται για αυτοτελή επιστήμη. Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία σημειώνει ότι η θεσμική οργάνωση του επαγγέλματος δεν είναι αυτοσκοπός και δεν μπορεί να διαμορφώνεται μόνο βάσει επιμέρους επαγγελματικών διεκδικήσεων. Η μεταρρύθμιση θα αξιολογηθεί από το κατά πόσο εφαρμόζεται ουσιαστικά, στηριζόμενη σε σαφείς κανόνες και επιστημονικά κριτήρια, με σεβασμό στα δικαιώματα όλων των εμπλεκομένων. «Στο επίκεντρό της οφείλει να βρίσκεται πρωτίστως ο πολίτης, η επιστημονική εγκυρότητα των ψυχολογικών υπηρεσιών και το δημόσιο συμφέρον».