Απόδειξη χρόνου κατασκευής αυθαιρέτου: Πότε δεν αρκεί η εικόνα;
Μια αεροφωτογραφία μπορεί να δώσει το πρώτο στοιχείο, αλλά η χρονολογία της δεν λύνει πάντα το ζήτημα.

ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ
Η απόδειξη χρόνου κατασκευής αυθαιρέτου συχνά αρχίζει με μια ματιά σε παλιές αεροφωτογραφίες ή έγγραφα του ακινήτου. Για το χρονικό όριο της 28ης Ιουλίου 2011, όμως, το κρίσιμο στοιχείο για μια κατασκευή είναι η ολοκλήρωση του φέροντος οργανισμού πριν από αυτή την ημερομηνία, όχι απλώς το αν η προσθήκη φαίνεται να υπήρχε.
Η χρονολογική εικόνα μπορεί να στηριχθεί σε αεροφωτογραφίες, δημόσια έγγραφα και στον φάκελο της οικοδομικής άδειας. Το τι τεκμηριώνει κάθε στοιχείο για συγκεκριμένο ακίνητο και ποιες διατάξεις εφαρμόζονται χρειάζεται έλεγχο μηχανικού.
Γιατί έχει σημασία η 28η Ιουλίου 2011;
Το άρθρο 159 του ν. 4951/2022, που τροποποίησε το άρθρο 86 του ν. 4495/2017, αναφέρεται στην ολοκλήρωση του φέροντος οργανισμού πριν από τις 28 Ιουλίου 2011 ή, σε περίπτωση αλλαγής χρήσης, στην εγκατάσταση της χρήσης πριν από την ίδια ημερομηνία.
Στον Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, που δημοσιεύτηκε το 2026, το άρθρο 373 αφορά κατασκευές πριν από την ημερομηνία αυτή και το άρθρο 381 κατασκευές μεταγενέστερες. Το άρθρο 372 τιτλοφορείται «Απόδειξη χρόνου ανέγερσης αυθαίρετων κατασκευών ή εγκατάστασης αυθαίρετων χρήσεων».
Η διάκριση έχει πρακτική σημασία όταν οργανώνουμε τα στοιχεία: πρέπει να αναζητήσουμε τι αποτυπώνει κάθε τεκμήριο για τον χρόνο ολοκλήρωσης ή εγκατάστασης, όχι να αρκεστούμε σε μια γενική ένδειξη παλαιότητας.
Απόδειξη χρόνου κατασκευής αυθαιρέτου: Αρκεί μια αεροφωτογραφία;
Η σχετική διάταξη του ν. 4951/2022 περιγράφει την υποβολή αεροφωτογραφίας ως τρόπο απόδειξης του χρόνου ανέγερσης. Αν η εικόνα δεν δείχνει με βεβαιότητα τον χρόνο κατασκευής ή εγκατάστασης της χρήσης, προβλέπονται ειδικές κατηγορίες αποδεικτικών στοιχείων.
Μια αεροφωτογραφία αποτυπώνει το τοπίο σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή, όχι κατ’ ανάγκην την ημέρα που έγινε μια κατασκευή. Αν, για παράδειγμα, μια προσθήκη δεν φαίνεται σε εικόνα του 2009 και εμφανίζεται σε εικόνα του 2015, οι εικόνες οριοθετούν το διάστημα στο οποίο μπορεί να έγινε η μεταβολή. Δεν προσδιορίζουν από μόνες τους αν αυτή έγινε πριν ή μετά τις 28 Ιουλίου 2011.
Για αυτό βοηθά να αναζητηθούν ενδιάμεσες εικόνες ή δημόσια έγγραφα. Καταγράφουμε τη χρονολογία λήψης και το ακριβές αρχείο που εξετάστηκε, καθώς η ημερομηνία δημιουργίας ή αναθεώρησης ενός συνόλου δεδομένων δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη χρονική περίοδο της απεικόνισης.
Πού βρίσκουμε τις εικόνες του ακινήτου;
Το Ελληνικό Κτηματολόγιο διαθέτει εφαρμογή αναζήτησης και αγοράς αεροφωτογραφιών. Η περιοχή ενδιαφέροντος μπορεί να εντοπιστεί με διεύθυνση, συντεταγμένες ή τον 12ψήφιο ΚΑΕΚ. Στη συνέχεια επιλέγεται η περιοχή και εμφανίζονται οι διαθέσιμες εικόνες.
Στην εφαρμογή έχουν ενταχθεί 386.000 φωτογραφίες, δηλαδή πάνω από το 95% του αρχείου. Η προεπισκόπηση έχει χαμηλότερη ανάλυση από το αρχείο που διατίθεται προς αγορά, ενώ οι ψηφιακές εικόνες προσφέρονται σε ανάλυση 400 και 1.000 dpi.
Το προεπιλεγμένο υπόβαθρο αφορά την αεροφωτογράφηση 2015-2016. Η αεροφωτογράφηση 2010-2011 αφορά συγκεκριμένες περιοχές, οπότε χρειάζεται έλεγχος για την ακριβή θέση. Η χρονολογία των διαθέσιμων εικόνων πρέπει να εξεταστεί σε σχέση με το όριο της 28ης Ιουλίου 2011.
Υπάρχει και δωρεάν θέαση ορθοφωτογραφιών, με εξαιρέσεις κάλυψης σε ορισμένες περιοχές. Η Γεωπύλη INSPIRE παρέχει μεταδεδομένα για ορθοεικόνες λήψης 1945, 2007-2009 και 2015-2016, με ελεύθερη πρόσβαση χωρίς εγγραφή.
Και αν η κατασκευή δεν φαίνεται από ψηλά;
Μια αλλαγή χρήσης ή μια κατασκευή μέσα στον όγκο ενός κτιρίου μπορεί να μην αποτυπώνεται καθαρά σε αεροφωτογραφία. Η διάταξη του ν. 4951/2022 προβλέπει διαφορετικά στοιχεία ανάλογα με την περίπτωση, όχι έναν ενιαίο κατάλογο εγγράφων για όλα τα ακίνητα.
Για αλλαγή από μία κύρια χρήση σε άλλη κύρια, αναφέρει έγγραφο φορολογικής ή άλλης δημόσιας αρχής στο οποίο εμφανίζονται το ακίνητο και η χρήση όπως περιγράφονται στην υπαγωγή. Για κατασκευή σε υπόγεια στάθμη ή μέσα στον όγκο νόμιμου κτιρίου αναφέρει επίσης έγγραφο δημόσιας αρχής, αλλά και τεχνικές ενδείξεις που αξιολογούνται, όπως ο τρόπος σύνδεσης με τον φέροντα οργανισμό και οι εγκαταστάσεις.
Στην περίπτωση αλλαγής από βοηθητική σε κύρια χρήση σε κτίριο με οικοδομική άδεια, η διάταξη αναφέρει έγγραφο δημόσιας αρχής. Αν δεν υποβληθεί τέτοιο έγγραφο, αναφέρει ως χρόνο εκείνον της θεώρησης της άδειας για την ηλεκτροδότηση του ακινήτου.
Για τις δύο τελευταίες ειδικές περιπτώσεις εξαιρείται η μηχανογραφικά συντιθέμενη δήλωση ΕΝΦΙΑ ή πράξη προσδιορισμού φόρου που προκύπτει από το Ε9. Επομένως, η ύπαρξη ενός φορολογικού εγγράφου στον φάκελο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι αυτό καλύπτει την αποδεικτική απαίτηση της συγκεκριμένης διάταξης.
Τι κρατάμε στον φάκελο για τον μηχανικό;
Ο φάκελος της οικοδομικής άδειας βοηθά να συγκριθούν το στέλεχος, τα εγκεκριμένα σχέδια και οι μεταγενέστερες πράξεις με τη σημερινή εικόνα του ακινήτου. Για τον εντοπισμό του μπορεί να απευθυνθεί κανείς στον μηχανικό ή στην αρμόδια ΥΔΟΜ.
Στον Δήμο Χανίων, για παράδειγμα, άδεια που έχει ψηφιοποιηθεί στο Μητρώο Οικοδομικών Αδειών ΥΔΟΜ μπορεί να αναζητηθεί από αρμόδιο μηχανικό. Για στοιχεία με περιορισμούς προσωπικών δεδομένων, όπως κατόψεις ή συμβόλαια, ζητείται επιπλέον εξουσιοδότηση του ιδιοκτήτη. Πρόκειται για τοπικό παράδειγμα, όχι για ενιαία διαδικασία σε κάθε δήμο.
Η ΑΑΔΕ διαθέτει εκτύπωση εκκαθαριστικών ΦΑΠ για τα έτη 2010 έως 2013 και πράξεων ΕΝΦΙΑ για το 2014 και μετά, εφόσον έχουν εκδοθεί. Τα στοιχεία αυτά μπορεί να βοηθήσουν στην οργάνωση της εικόνας του ακινήτου, με την επιφύλαξη των ειδικών εξαιρέσεων που ισχύουν για την αποδεικτική τους χρήση.
Συγκεντρώνουμε τα πρωτότυπα ή επίσημα αντίγραφα μαζί με την ημερομηνία, τον φορέα έκδοσης, τον αριθμό άδειας ή πρωτοκόλλου και την περιγραφή του ακινήτου. Τα κατά περίπτωση αποδεικτικά υποβάλλονται στο πληροφοριακό σύστημα και μνημονεύονται στην τεχνική έκθεση μηχανικού.
Ένας καλά οργανωμένος φάκελος διευκολύνει τον μηχανικό να αξιολογήσει τα στοιχεία για τη χρονολογία του κτιρίου.





