Τι είναι το ΣΒΑΚ και πότε μπορεί να αλλάξει τη γειτονιά σου;

Μια νέα γραμμή στον χάρτη του δήμου μπορεί να αφορά τον δρόμο όπου περπατάμε ή παρκάρουμε· τότε προκύπτει η απορία: τι είναι το ΣΒΑΚ; Είναι το στρατηγικό σχέδιο που οργανώνει τις μετακινήσεις ανθρώπων και αγαθών σε βάθος χρόνου.

Μπορεί να περιλαμβάνει προτάσεις για πεζούς, ποδήλατα, συγκοινωνίες και αυτοκίνητα. Όμως, από τη γραμμή σε έναν χάρτη έως την εφαρμογή μιας παρέμβασης, μεσολαβούν αποφάσεις, μελέτες και η εξασφάλιση χρηματοδότησης.

Τι είναι το ΣΒΑΚ πέρα από τα αρχικά του;

Τα αρχικά σημαίνουν Σχέδιο Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας. Σκοπός του είναι να οργανώσει τις μετακινήσεις στην πόλη και την ευρύτερη περιοχή της, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες κατοίκων και επιχειρήσεων και επιδιώκοντας καλύτερη ποιότητα ζωής.

Το σχέδιο δεν εξετάζει μόνο έναν δρόμο ή μια μεμονωμένη διασταύρωση, αλλά το πώς συνδέονται οι επιλογές μετακίνησης: το περπάτημα με τη συγκοινωνία, η κυκλοφορία των οχημάτων με τη στάθμευση και οι διαδρομές μέσα στην πόλη με εκείνες προς και από αυτήν.

Γι’ αυτό η ευρωπαϊκή προσέγγιση κοιτάζει πέρα από τα διοικητικά όρια ενός δήμου, προς τη λειτουργική αστική περιοχή: την πόλη μαζί με τη ζώνη μετακινήσεων προς και από αυτήν.

Στην Ελλάδα, το πλαίσιο καλύπτει την κατάρτιση, τον χαρακτηρισμό και την παρακολούθηση των σχεδίων. Ένα χαρακτηρισμένο ΣΒΑΚ έχει διάρκεια ισχύος δέκα ετών. Η αναθεώρησή του προβλέπεται μετά την πενταετία και έως τη συμπλήρωση της δεκαετίας, με βάση τις εκθέσεις προόδου ή τις νέες ανάγκες και τα δεδομένα.

Τι μπορεί να αλλάξει στη γειτονιά;

Η απάντηση εξαρτάται από τις ανάγκες και τις προτάσεις κάθε περιοχής. Ένα ΣΒΑΚ μπορεί να εξετάζει πεζοδρόμια και πεζόδρομους, ποδηλατικές διαδρομές, δημόσια συγκοινωνία, ρυθμίσεις κυκλοφορίας και στάθμευση.

Στην περιγραφή του σχεδιασμού για το Ηράκλειο, για παράδειγμα, στα πιθανά μέτρα περιλαμβάνονται οδοί ήπιας κυκλοφορίας, ποδηλατόδρομοι, αλλαγές στη συγκοινωνία, έλεγχος της παράνομης στάθμευσης και τοπικοί περιορισμοί κυκλοφορίας. Είναι επιλογές που μπορούν να εξεταστούν, όχι κατάλογος παρεμβάσεων που ισχύει για κάθε δήμο.

Για τον δημότη, η ουσία βρίσκεται στη συγκεκριμένη διαδρομή: πού περπατά, πώς φτάνει σε μια στάση, πού σταθμεύει ή από ποιον δρόμο μεταφέρονται αγαθά. Μια πρόταση για έναν δρόμο χρειάζεται επομένως να διαβαστεί μαζί με όσα προβλέπονται για τη γύρω περιοχή και τις άλλες μετακινήσεις.

Στον σχεδιασμό λαμβάνονται επίσης υπόψη υφιστάμενες και προγραμματισμένες υποδομές μεταφορών, όπως σταθμοί και κόμβοι όπου συνδέονται διαφορετικά μέσα. Η γειτονιά δεν είναι αποκομμένη από το υπόλοιπο δίκτυο.

Αν το δω στον χάρτη, σημαίνει ότι θα γίνει;

Όχι απαραίτητα. Ένας χάρτης μπορεί να αποτυπώνει ένα εναλλακτικό σενάριο, μια πρόταση προς συζήτηση ή ένα μέτρο που έχει περιληφθεί στο τελικό σχέδιο. Η διαφορά δεν είναι λεπτομέρεια: δείχνει πόσο έχει προχωρήσει η επιλογή και τι απομένει να αποφασιστεί.

Ακόμη και η ολοκλήρωση και έγκριση του ΣΒΑΚ διακρίνεται από την εφαρμογή των επιμέρους μέτρων. Η επόμενη φάση μπορεί να περιλαμβάνει ωρίμανση μελετών, αναζήτηση χρηματοδότησης και διαχείριση έργων. Η αναφορά μιας παρέμβασης στο σχέδιο δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι έχει εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση ή ότι ξεκινά η κατασκευή.

Το σχέδιο δράσης είναι το σημείο όπου αναζητούμε ποιος φορέας αναλαμβάνει ένα μέτρο, με ποια χρηματοδότηση και σε ποιο χρονικό διάστημα. Για μια πεζοδρόμηση ή μια αλλαγή στη στάθμευση, χρειάζεται επιπλέον έλεγχος των σχετικών αποφάσεων, μελετών και ανακοινώσεων εφαρμογής.

Αν το στάδιο δεν είναι σαφές, ο δημότης μπορεί να ζητήσει διευκρίνιση από την αρμόδια υπηρεσία του δήμου, αναφέροντας την οδό ή το τμήμα της και το παραδοτέο στο οποίο είδε την πρόταση.

Πού βρίσκω το σχέδιο και τη διαβούλευση;

Η αναζήτηση ξεκινά από την ιστοσελίδα του δήμου και, αν υπάρχει, από την ειδική σελίδα του ΣΒΑΚ. Οι ενότητες με παραδοτέα, ανακοινώσεις και συμμετοχή μπορούν να δείξουν τόσο το περιεχόμενο όσο και τη φάση στην οποία βρίσκεται ο σχεδιασμός.

Στον Πειραιά, για παράδειγμα, η σχετική σελίδα διακρίνει την προετοιμασία, την ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης και τα σενάρια από το κοινό όραμα, τα πακέτα μέτρων και το σχέδιο δράσης. Διαθέτει επίσης χωριστά σημεία για παραδοτέα και ανακοινώσεις.

Υπάρχει και η ηλεκτρονική πλατφόρμα ΣΒΑΚ του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, ως κεντρική βάση υποβολής παραδοτέων και εκθέσεων από τους ΟΤΑ. Οι οδηγίες χρήσης της, ωστόσο, απευθύνονται σε εξουσιοδοτημένους χρήστες των ΟΤΑ. Για δημόσια έγγραφα και προσκλήσεις διαβούλευσης, η σελίδα του δήμου είναι συνεπώς η πρακτική αφετηρία.

Η διαδικασία χαρακτηρισμού που περιγράφεται στο Εθνικό Μητρώο Διοικητικών Διαδικασιών αφορά δημόσιους φορείς. Δεν πρόκειται για αίτηση που υποβάλλει ο δημότης προκειμένου να γίνει ένα έργο στη γειτονιά του.

Μπορώ να παρέμβω πριν οριστικοποιηθεί;

Η συμμετοχή δεν περιορίζεται στην ανάγνωση ενός τελικού χάρτη. Ανάλογα με τη φάση της διαβούλευσης, μπορεί να τεθούν προς συζήτηση οι προτεραιότητες, διαφορετικά σενάρια ή συγκεκριμένα μέτρα.

Στη Βέροια, σε δημόσια διαβούλευση τέθηκαν το αρχικό κοινό όραμα, οι προτεραιότητες και δύο εναλλακτικά σενάρια κινητικότητας. Ο δήμος ανέφερε ότι τα σχόλια θα ληφθούν υπόψη στην τελική στρατηγική κατεύθυνση.

Ένα χρήσιμο σχόλιο μπορεί να δείχνει ένα συγκεκριμένο σημείο στον χάρτη, ποιοι μετακινούνται εκεί, ποιο πρόβλημα συναντούν και ποια αλλαγή προτείνεται. Μετά τη λήξη της διαβούλευσης, έχει σημασία να ελέγξει κανείς αν αναρτήθηκαν αποτελέσματα ή απαντήσεις.

Το ίδιο το σχέδιο χρειάζεται παρακολούθηση και μετά την έγκρισή του. Για τον δημότη, αυτή είναι η ουσία: να ξεχωρίζει το σχέδιο στον χάρτη από την αλλαγή που έχει φτάσει στον δρόμο.