Ρουάντα ή Ουγκάντα: Η κυβέρνηση σχεδιάζει τη μεταφορά έως 4.000 παράτυπων μεταναστών σε κέντρο επιστροφών

Η ελληνική κυβέρνηση θέτει ως στόχο να τεθεί σε λειτουργία, κατά το δεύτερο μισό του 2027, το πρώτο κέντρο επιστροφών μεταναστών σε αφρικανική χώρα. Η Ρουάντα εμφανίζεται, με βάση τις έως τώρα πληροφορίες, ως η επικρατέστερη επιλογή για το εγχείρημα, ενώ στο τραπέζι των συζητήσεων βρίσκεται και η Ουγκάντα. Το σχέδιο που εξετάζεται προβλέπει τη μεταφορά στη νέα δομή από 3.500 έως 4.000 μετανάστες από την Ελλάδα. Μέχρι σήμερα δεν έχει συναφθεί συμφωνία με κάποια αφρικανική χώρα που να ορίζει το πλαίσιο λειτουργίας του κέντρου. Στόχος, ωστόσο, είναι οι διαπραγματεύσεις να ολοκληρωθούν θετικά έως το τέλος του 2026, προκειμένου να γίνουν οι αναγκαίες πρακτικές προετοιμασίες την επόμενη χρονιά.

Τα κέντρα επιστροφών, ή return hubs, προορίζονται για πρόσωπα που δεν δικαιούνται να παραμείνουν στην ΕΕ και έχουν λάβει απόφαση επιστροφής. Εφόσον προχωρήσουν οι συμφωνίες με τρίτες χώρες, τα πρόσωπα αυτά θα είναι δυνατό να οδηγούνται σε δομές εκτός του ευρωπαϊκού χώρου. Θα παραμένουν εκεί μέχρι να ολοκληρωθεί η επιστροφή τους στη χώρα προέλευσής τους ή μέχρι να διευθετηθεί η μετάβασή τους σε άλλον νόμιμο προορισμό. Διευκρινίζεται ότι οι διαπραγματεύσεις για αυτές τις δομές δεν αφορούν άτομα των οποίων το αίτημα ασύλου βρίσκεται ακόμη υπό εξέταση.

Στην κυβέρνηση θεωρούν ότι το σχέδιο, το οποίο δηλώνουν έτοιμοι να υλοποιήσουν, μπορεί να λειτουργήσει και αποτρεπτικά. Η εκτίμηση στην Αθήνα είναι πως κάποιος που γνωρίζει ότι, μετά την απόρριψη του αιτήματός του, ενδέχεται να οδηγηθεί σε κέντρο εκτός Ευρώπης, ειδικά σε αφρικανική χώρα, ίσως επιλέξει να επιστρέψει απευθείας στην πατρίδα του. Η επιβεβαίωση ή μη αυτής της εκτίμησης θα κριθεί, πάντως, από την εφαρμογή του μέτρου, τις συνθήκες διαμονής στις δομές, αλλά και από τη συνεργασία των χωρών καταγωγής για την έκδοση ταξιδιωτικών εγγράφων και την επανυποδοχή των υπηκόων τους.

Σχεδιασμός για κέντρα επιστροφών σε Αφρική και Ασία

Στον σχεδιασμό του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, μετά την πρώτη δομή στην Αφρική, περιλαμβάνεται και η αναζήτηση ανάλογης λύσης στην Ασία. Για την ήπειρο αυτή προηγείται το Ουζμπεκιστάν, χωρίς να έχει συμφωνηθεί ακόμη οριστικά η φιλοξενία κέντρου επιστροφών. Στο πλαίσιο των συνομιλιών για επιστροφές μεταναστών από την Ευρώπη έχουν αναφερθεί, εκτός από τη Ρουάντα και την Ουγκάντα, και χώρες όπως η Γκάνα, η Τυνησία και η Αίγυπτος. Αυτό δεν συνεπάγεται, ωστόσο, ότι εξετάζεται η εγκατάσταση δομής επιστροφών σε όλες αυτές τις χώρες. Στην περίπτωση της Τυνησίας και της Αιγύπτου, οι επαφές επικεντρώνονται κυρίως στην επιτήρηση των συνόρων, στη μείωση των αναχωρήσεων προς την Ευρώπη και στην επιστροφή μεταναστών που δεν διαθέτουν δικαίωμα διαμονής στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Στην ομάδα των πέντε κρατών που προωθούν το σχέδιο μετέχουν η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ολλανδία, η Δανία και η Αυστρία. Οι αρμόδιοι υπουργοί των χωρών αυτών συντονίζουν τις συζητήσεις τους για τις επαφές με ενδεχόμενους εταίρους και για τα βήματα που χρειάζονται έως την έναρξη λειτουργίας της πρώτης δομής. Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, επανέφερε το θέμα στην πρόσφατη συνεδρίαση της ομάδας στο Μόναχο, το περασμένο Σάββατο, παρουσιάζοντας τα κέντρα επιστροφών ως εργαλείο για την ταχύτερη εκτέλεση των αποφάσεων απομάκρυνσης από την ΕΕ.

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο ορίζει ότι συμφωνία για κέντρο επιστροφών μπορεί να γίνει αποκλειστικά με κράτος που τηρεί τα διεθνή πρότυπα για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Παράλληλα, επιβάλλεται ο σεβασμός της αρχής της μη επαναπροώθησης, δηλαδή να μη στέλνονται άνθρωποι σε τόπο όπου απειλούνται. Τα ασυνόδευτα ανήλικα δεν περιλαμβάνονται σε τέτοιες συμφωνίες. Οι συγκεκριμένες εγγυήσεις, όπως και το ποιος θα έχει την ευθύνη λειτουργίας και εποπτείας κάθε δομής, αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων. Την ίδια ώρα, η Αθήνα καταθέτει διακριτή πρόταση για τη δημιουργία έκτακτου ευρωπαϊκού μηχανισμού διαχείρισης μεταναστευτικών κρίσεων. Ο κ. Πλεύρης παρουσίασε το βασικό πλαίσιο της ελληνικής πρότασης στους Ευρωπαίους ομολόγους του στο Μόναχο και αναμένεται να την αναλύσει αύριο, Πέμπτη 1η Οκτωβρίου, στο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ, στο Λουξεμβούργο. Η πρόταση καλύπτει περιπτώσεις στις οποίες ένα κράτος αντιμετωπίζει ξαφνική και έντονη πίεση στα εξωτερικά του σύνορα ή όταν οι μεταναστευτικές ροές αξιοποιούνται ως μέσο πίεσης σε βάρος του. Η Αθήνα ζητεί έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό που θα εντοπίζει εγκαίρως μια τέτοια κρίση και θα δίνει τη δυνατότητα για συντονισμένη αντίδραση των κρατών-μελών, με μέτρα ανάλογα προς τις έκτακτες συνθήκες.