Έρευνα του ΚΕΦίΜ δείχνει ότι, παρότι οι τροπολογίες που κατατίθενται και ψηφίζονται στη Βουλή μειώνονται τα τελευταία χρόνια, εξακολουθούν να αποτελούν βασικό —και συχνά αμφιλεγόμενο— εργαλείο νομοθέτησης. Από το 2014 έχουν εγκριθεί πάνω από 2.000 τροπολογίες, με τάση συγκέντρωσης περισσότερων διατάξεων σε λιγότερες και μεγαλύτερες παρεμβάσεις, ενώ το 76% των τελευταίων κατατίθεται πλέον βράδυ, συχνά μόλις λίγες ώρες πριν από την ψήφιση, περιορίζοντας τον χρόνο κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Πιο αναλυτικά
Μπορεί ο αριθμός των τροπολογιών που κατατίθενται και ψηφίζονται στη Βουλή να εμφανίζει πτωτική πορεία τα τελευταία χρόνια, ωστόσο η συζήτηση γύρω από τη χρήση τους παραμένει επίκαιρη.
Η νέα έρευνα του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών (ΚΕΦίΜ) εξετάζει τη νομοθετική δραστηριότητα από το 2014 έως και το 2026 αναδεικνύοντας μια σειρά από τάσεις οι οποίες επηρεάζουν τη λειτουργία της κοινοβουλευτικής διαδικασίας και τον τρόπο με τον οποίο εισάγονται σημαντικές ρυθμίσεις προς ψήφιση χωρίς να το παίρνουν πολλοί χαμπάρι.
Η τροπολογία αποτελεί ένα διαχρονικό εργαλείο νομοθέτησης, το οποίο δίνει τη δυνατότητα στην κυβέρνηση ή στους βουλευτές να τροποποιούν διατάξεις που συνδέονται με νομοσχέδια τα οποία βρίσκονται ήδη υπό επεξεργασία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός ταχείας αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων – όπως συνέβη κατά τη διάρκεια της πανδημίας ή σε περιόδους έντονης οικονομικής πίεσης. Ωστόσο, η συχνή χρήση των τροπολογιών έχει κατά καιρούς δεχθεί κριτική, κυρίως επειδή οι σχετικές διατάξεις δεν τίθενται σε δημόσια διαβούλευση, ενώ συχνά ενσωματώνονται σε νομοσχέδια με διαφορετικό αντικείμενο, εξυπηρετώντας ενίοτε συγκεκριμένα συμφέροντα, κοινωνικές ομάδες ή επιχειρηματικούς ομίλους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα οι βουλευτές να καλούνται πολλές φορές να τοποθετηθούν σε σύντομο χρονικό διάστημα για ρυθμίσεις που δεν είχαν συμπεριληφθεί στον αρχικό σχεδιασμό του νομοθετήματος.
Πάνω από 2.000 τροπολογίες σε δώδεκα χρόνια
Η ανάλυση των στοιχείων δείχνει ότι από το 2014 μέχρι σήμερα έχουν ψηφιστεί συνολικά 2.064 τροπολογίες. Η πορεία τους δεν ήταν σταθερή. Από το 2017 και μετά παρατηρείται γενικά μείωση του αριθμού τους, με μοναδική εξαίρεση το 2021, χρονιά κατά την οποία καταγράφηκε η μεγαλύτερη νομοθετική κινητικότητα μέσω τροπολογιών. Μέσα στην περίοδο της πανδημίας ψηφίστηκαν συνολικά 1.216 άρθρα μέσω τροπολογιών, αριθμός που αποτελεί την υψηλότερη επίδοση της τελευταίας δωδεκαετίας.
Αντίθετα, από το 2022 έως και τον Μάιο του 2026 η εικόνα είναι διαφορετική. Τα άρθρα που ψηφίζονται μέσω τροπολογιών μειώνονται σταδιακά, ενώ το 2025 καταγράφηκε το χαμηλότερο επίπεδο από το 2015. Συγκεκριμένα, κατά το προηγούμενο έτος εγκρίθηκαν 172 άρθρα μέσω μόλις 43 τροπολογιών. Παρά τη συνολική υποχώρηση των αριθμών, η έρευνα εντοπίζει μια ακόμη ενδιαφέρουσα μεταβολή: κάθε τροπολογία περιλαμβάνει πλέον περισσότερες διατάξεις από ό,τι στο παρελθόν.
Λιγότερες τροπολογίες, αλλά μεγαλύτερες
Τα δεδομένα δείχνουν ότι ο μέσος αριθμός άρθρων που ενσωματώνονται σε κάθε τροπολογία αυξάνεται διαρκώς. Το 2025 κάθε τροπολογία περιείχε κατά μέσο όρο σχεδόν τέσσερα άρθρα, αριθμός διπλάσιος σε σχέση με το 2019. Με άλλα λόγια, ενώ οι τροπολογίες και τα επιμέρους άρθρα μειώνονται συνολικά, οι νομοθετικές παρεμβάσεις συγκεντρώνονται σε λιγότερα αλλά μεγαλύτερα πακέτα ρυθμίσεων. Η συγκεκριμένη τάση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή οι τροπολογίες ψηφίζονται ως ενιαίο σύνολο. Σε αντίθεση με τα νομοσχέδια, δεν υπάρχει δυνατότητα ξεχωριστής ψήφισης κάθε άρθρου, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια διαφοροποίησης της στάσης των κομμάτων της αντιπολίτευσης απέναντι σε επιμέρους διατάξεις.
Διατάξεις διαφορετικού περιεχομένου στην ίδια τροπολογία
Ένα από τα πλέον συχνά φαινόμενα που καταγράφονται είναι η συνύπαρξη ετερόκλητων ρυθμίσεων στην ίδια τροπολογία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε διάταξη που αφορούσε τον σημερινό υφυπουργό Εξωτερικών Τάσο Χατζηβασιλείου και ενσωματώθηκε σε νομοσχέδιο σχετικό με παρόχους ψηφιακής τηλεόρασης. Στην ίδια τροπολογία περιλαμβάνονταν επίσης ρυθμίσεις που αφορούσαν τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα. Η πρακτική αυτή δεν αποτελεί καινούργιο φαινόμενο. Αντιθέτως, εμφανίζεται διαχρονικά σε διαφορετικές κυβερνήσεις και αποτελεί μία από τις πιο συχνά καταγεγραμμένες παθογένειες της κοινοβουλευτικής διαδικασίας.
Οι τροπολογίες μετακομίζουν στη… νυχτερινή ζώνη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που αφορούν τον χρόνο κατάθεσης των τροπολογιών. Η εικόνα της τελευταίας δεκαετίας δείχνει σταδιακή μετατόπιση από τις πρωινές και απογευματινές ώρες προς τις βραδινές και μεταμεσονύκτιες.
Στο διάστημα από τον Ιούλιο του 2023 έως τον Μάιο του 2026, το 76% των τροπολογιών κατατέθηκε μεταξύ 9 το βράδυ και 1 μετά τα μεσάνυχτα. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι το 81% των τροπολογιών που κατατέθηκαν μόλις μία ημέρα πριν από την ψήφισή τους εισήχθησαν στη Βουλή ακριβώς μέσα σε αυτό το τετράωρο. Κατά το πρώτο πεντάμηνο του 2026 παρατηρείται μια σχετική αποκλιμάκωση. Το ποσοστό των τροπολογιών που κατατέθηκαν μετά τις 9 το βράδυ περιορίστηκε στο 60%, ενώ όσες υποβλήθηκαν μετά τις 10 το βράδυ μειώθηκαν στο 35%.
Περισσότερος χρόνος από ό,τι στην πανδημία, αλλά όχι αρκετός
Η έρευνα καταγράφει και τον θεωρητικά διαθέσιμο χρόνο που μεσολαβεί από την κατάθεση μιας τροπολογίας έως την ψήφισή της. Μετά από σημαντικές διακυμάνσεις κατά την προηγούμενη δεκαετία, ο χρόνος αυτός έφτασε στο χαμηλότερο σημείο του το 2021, όταν οι έκτακτες ανάγκες της πανδημίας επιτάχυναν τη νομοθετική διαδικασία.
Από τότε ακολουθεί ανοδική πορεία. Μέχρι τον Μάιο του 2026 ο μέσος διαθέσιμος χρόνος είχε διαμορφωθεί περίπου στις 11 ώρες ανάμεσα στην κατάθεση και την ψήφιση μιας τροπολογίας. Παρότι πρόκειται για βελτίωση σε σχέση με προηγούμενες περιόδους, ο χρόνος αυτός εξακολουθεί να θεωρείται περιορισμένος για την πλήρη μελέτη των άρθρων, των συνοδευτικών εκθέσεων και των συνεπειών που ενδέχεται να έχουν οι προτεινόμενες ρυθμίσεις.
Εξαφανίζονται οι «εκπρόθεσμες», παραμένουν οι νυχτερινές καταθέσεις
Ένα ακόμη εύρημα αφορά τις εκπρόθεσμες τροπολογίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία, από το 2022 και μετά οι τροπολογίες που φέρουν επίσημη σήμανση εκπρόθεσμης κατάθεσης έχουν σχεδόν εκλείψει, σε αντίθεση με όσα καταγράφονταν κατά την προηγούμενη δεκαετία. Την ίδια στιγμή, όμως, σημαντικός αριθμός τροπολογιών εξακολουθεί να κατατίθεται αργά το βράδυ και να συζητείται λίγες ώρες αργότερα στις πρωινές συνεδριάσεις της επόμενης ημέρας.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία υπό το πρίσμα του Κανονισμού της Βουλής. Η παράγραφος 2 του άρθρου 87 προβλέπει ότι: «Προσθήκες ή τροπολογίες Βουλευτών ή Υπουργών κατατίθενται τρεις τουλάχιστον ημέρες, πριν την έναρξη της συζήτησης στην Ολομέλεια, στο Τμήμα διακοπής των εργασιών της Βουλής ή στην αρμόδια διαρκή επιτροπή.
Σε περίπτωση αμφισβήτησης, ο Πρόεδρος ερωτά τη Βουλή που αποφαίνεται αποκλειστικά με ανάταση ή έγερση και χωρίς συζήτηση». Παρά ταύτα, η πρακτική της ταχείας κατάθεσης και ψήφισης εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις σχετικά με το κατά πόσο διασφαλίζεται επαρκής κοινοβουλευτικός έλεγχος και ουσιαστική επεξεργασία των νέων ρυθμίσεων πριν αυτές μετατραπούν σε νόμο του κράτους.
Διαβάστε ολόκληρη την έρευνα, που διενεργήθηκε απο τον πρόεδρο του Κέντρου Φιλελεύθερων Μελετών Νίκο Ρώμπαπα και τον επικεφαλής ερευνών του ΚΕΦίΜ Κωνσταντίνο Σαραβάκο, εδώ:
ΔΕΙΤΕ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ
