Η νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση αλλάζει το πλαίσιο της δωρεάν νομικής καθοδήγησης για αιτούντες άσυλο, αναθέτοντάς την αποκλειστικά σε δικηγόρους εγγεγραμμένους σε ειδικό μητρώο και αποκλείοντας τις ΜΚΟ από τη διαδικασία. Η ρύθμιση προβλέπει αμοιβή 160 ευρώ ανά συνεδρία και επιπλέον 250 ευρώ για όσους, χωρίς ισχυρό προσφυγικό προφίλ, επιλέγουν και ολοκληρώνουν εθελούσια αναχώρηση, στο πλαίσιο της πιο αυστηρής πολιτικής του υπουργείου Μετανάστευσης για άσυλο και επιστροφές.
Πιο αναλυτικά
Νέους κανόνες στη δωρεάν νομική καθοδήγηση των αιτούντων άσυλο φέρνει η νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα πιο οργανωμένο και ελεγχόμενο πλαίσιο για το πρώτο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Σύμφωνα λοιπόν με τη νέα ρύθμιση, τη νομική ενημέρωση των αιτούντων θα μπορούν πλέον να αναλαμβάνουν μόνο δικηγόροι που είναι εγγεγραμμένοι σε ειδικό μητρώο. Ούτε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ), ούτε κανείς άλλος. Παράλληλα, προβλέπεται πρόσθετη αμοιβή για όσες περιπτώσεις αιτούντων, χωρίς ισχυρό προσφυγικό προφίλ, επιλέγουν μετά τη συνεδρία να προχωρήσουν σε εθελούσια ή οικειοθελή αναχώρηση και η διαδικασία επιστροφής τους ολοκληρώνεται. Την απόφαση συνυπογράφουν ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, ο υπουργός Δικαιοσύνης, Γιώργος Φλωρίδης, και ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης.
Ειδικό μητρώο για τους δικηγόρους
Κεντρικό σημείο της ΚΥΑ είναι η δημιουργία του «Μητρώου Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης». Το μητρώο θα τηρείται στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών, ενώ την εποπτεία θα έχει η Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της Ελλάδας. Με τον τρόπο αυτό, η διαδικασία της ενημέρωσης περνά σε δικηγόρους που θα πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις και θα υπόκεινται σε κανόνες επιμόρφωσης, ασυμβίβαστων και ελέγχου. Στόχος είναι οι αιτούντες άσυλο να λαμβάνουν σαφή πληροφόρηση για τη διαδικασία που ακολουθεί, χωρίς όμως η υπηρεσία αυτή να μετατρέπεται σε πλήρη νομική εκπροσώπηση.
Η καθοδήγηση αφορά αποκλειστικά το πρώτο στάδιο εξέτασης της αίτησης διεθνούς προστασίας. Οι δικηγόροι θα εξηγούν τα βασικά στάδια της διοικητικής διαδικασίας, τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις των αιτούντων, τις εγγυήσεις που προβλέπονται, καθώς και το πώς μπορεί να προσβληθεί μια απορριπτική απόφαση.
Αμοιβή 160 ευρώ ανά συνεδρία και πρόσθετο ποσό 250 ευρώ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το οικονομικό σκέλος της απόφασης. Η βασική αμοιβή για κάθε συνεδρία νομικής καθοδήγησης ορίζεται στα 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Το ποσό αυτό καταβάλλεται είτε η συνεδρία είναι ατομική είτε πραγματοποιείται σε ομάδα αιτούντων. Ωστόσο, η ΚΥΑ προβλέπει και πρόσθετη αμοιβή 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ. Αυτή αφορά περιπτώσεις αιτούντων που υπάγονται στη διαδικασία συνόρων, δεν εμφανίζουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ και, μέσα σε διάστημα δύο μηνών από τη νομική καθοδήγηση, υποβάλλουν αίτηση για εθελούσια ή οικειοθελή αναχώρηση.
Η καταβολή του επιπλέον ποσού δεν γίνεται με μόνη την υποβολή της αίτησης. Προϋπόθεση είναι να ολοκληρωθεί πράγματι η επιστροφή. Έτσι, η πρόσθετη αμοιβή συνδέεται με την πραγματική αναχώρηση του αιτούντος και όχι απλώς με μια δήλωση πρόθεσης. Αν μια συνεδρία δεν πραγματοποιηθεί επειδή δεν προσήλθαν οι αιτούντες που είχαν κληθεί κανονικά, ο δικηγόρος δικαιούται κανονικά την αμοιβή του. Αντίθετα, αν η συνεδρία δεν γίνει με υπαιτιότητα του ίδιου του δικηγόρου, δεν προβλέπεται πληρωμή.
Η σύνδεση με τη γραμμή «φυλακή ή επιστροφή»
Η νέα απόφαση εντάσσεται στη συνολικότερη πολιτική κατεύθυνση του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί υπό τον Θάνο Πλεύρη. Βασικός άξονας είναι ότι όσοι δεν δικαιούνται διεθνή προστασία δεν μπορούν να παραμένουν για αόριστο χρόνο στη χώρα. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το σχήμα που έχει περιγραφεί πολιτικά ως «φυλακή ή επιστροφή». Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, 599 άτομα έχουν αξιοποιήσει τη σχετική δυνατότητα ώστε να αποφύγουν τον εγκλεισμό και να επιστρέψουν στις χώρες τους. Από αυτούς, για 450 η επιστροφή έχει ήδη ολοκληρωθεί, ενώ για τους υπόλοιπους η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.
Τώρα πλέον, με τη νέα ΚΥΑ, η νομική ενημέρωση των αιτούντων συνδέεται πιο άμεσα με αυτή τη λογική. Ο αιτών, ιδίως όταν προέρχεται από χώρα με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας, θα ενημερώνεται από δικηγόρο όχι μόνο για τη διαδικασία ασύλου, αλλά και για τις πιθανότητες αποδοχής, τις υποχρεώσεις του, τις συνέπειες της παράνομης εισόδου και παραμονής, καθώς και για τη δυνατότητα οργανωμένης αναχώρησης.
Τι θα περιλαμβάνει η νομική καθοδήγηση
Οι δικηγόροι που θα συμμετέχουν στο νέο σχήμα θα καλούνται να παρέχουν βασική, αλλά σαφή ενημέρωση για τη διοικητική διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι θα εξηγούν πώς κατατίθεται και εξετάζεται η αίτηση διεθνούς προστασίας, ποια είναι τα δικαιώματα του αιτούντος, ποιες διαδικαστικές εγγυήσεις προβλέπονται και ποιες υποχρεώσεις έχει κατά τη διάρκεια της εξέτασης. Επιπλέον, η καθοδήγηση θα περιλαμβάνει αναφορά στο προσφυγικό προφίλ του αιτούντος. Σε περιπτώσεις προσώπων που προέρχονται από χώρες με ποσοστό αναγνώρισης διεθνούς προστασίας κάτω από 20%, η ενημέρωση θα πρέπει να καλύπτει ρητά και τις ποινικές συνέπειες που προβλέπονται για την παράνομη είσοδο και παραμονή στην Ελλάδα.
Οι αιτούντες θα ενημερώνονται επίσης για τα προγράμματα Υποβοηθούμενης Εθελούσιας Επιστροφής και Επανένταξης, καθώς και για τη δυνατότητα να επιλέξουν εθελούσια ή οικειοθελή αναχώρηση. Με απλά λόγια, η διαδικασία επιδιώκει να δώσει στον αιτούντα πλήρη εικόνα από την αρχή: τι σημαίνει να συνεχίσει την αίτηση ασύλου, ποιες είναι οι πραγματικές προοπτικές της υπόθεσής του και ποια εναλλακτική υπάρχει στην περίπτωση που δεν διαθέτει σοβαρό προσφυγικό υπόβαθρο.
Δεν πρόκειται για πλήρη νομική εκπροσώπηση
Η ΚΥΑ ξεκαθαρίζει πάντως ότι η δωρεάν νομική καθοδήγηση έχει συγκεκριμένα όρια. Δεν ισοδυναμεί με ανάληψη υπόθεσης από δικηγόρο ούτε με πλήρη νομική υποστήριξη του αιτούντος. Στο πλαίσιο αυτό, δεν περιλαμβάνεται προετοιμασία για τη συνέντευξη επί της ουσίας, σύνταξη υπομνημάτων ή άλλων εγγράφων, ούτε υπόδειξη εξατομικευμένων ενεργειών για την ενίσχυση μιας συγκεκριμένης υπόθεσης. Η διάκριση αυτή έχει σημασία, καθώς η ενημέρωση που θα παρέχεται θα είναι κυρίως γενική και διαδικαστική. Δεν θα υποκαθιστά την ατομική νομική εκπροσώπηση, την οποία μπορεί να αναζητήσει ο αιτών με άλλο τρόπο.
Ομαδικές συνεδρίες έως 15 άτομα
Η διαδικασία προβλέπεται να κινείται με σύντομα χρονοδιαγράμματα. Μέσα σε δύο εργάσιμες ημέρες από την υποβολή αιτήματος για δωρεάν νομική καθοδήγηση, η αρμόδια αρχή καταχώρισης θα συγκεντρώνει τα σχετικά αιτήματα και θα ενημερώνει την Ολομέλεια για τον τόπο, την ημερομηνία και την ώρα της συνεδρίας. Στη συνέχεια, η Ολομέλεια θα πρέπει να απαντά μέσα σε μία εργάσιμη ημέρα, επιβεβαιώνοντας την ανάθεση σε συγκεκριμένο δικηγόρο.
Κατά κανόνα, οι συνεδρίες θα γίνονται ομαδικά, με έως 15 αιτούντες. Οι ομάδες θα σχηματίζονται με βάση κοινά χαρακτηριστικά, όπως η ίδια εθνικότητα, η υπαγωγή στην ίδια διαδικασία ή το ίδιο διαδικαστικό στάδιο. Σε περιπτώσεις αυξημένου αριθμού αιτημάτων ή έκτακτων συνθηκών, ο αριθμός των συμμετεχόντων μπορεί να φτάσει έως και τα 50 άτομα. Για ποινικούς κρατούμενους, η καθοδήγηση μπορεί να γίνεται και ατομικά. Προτεραιότητα θα δίνεται στις περιπτώσεις που υπάγονται στη διαδικασία συνόρων, καθώς εκεί οι χρόνοι είναι συνήθως πιο πιεστικοί και η δυνατότητα επιστροφής βρίσκεται πιο κοντά στο κέντρο της διαδικασίας.
Αυστηρό ασυμβίβαστο για τους δικηγόρους
Η απόφαση προβλέπει ωστόσο και σημαντικούς περιορισμούς για τους δικηγόρους που θα συμμετέχουν στο μητρώο. Όποιος παρέχει νομική καθοδήγηση σε έναν αιτούντα δεν θα μπορεί στη συνέχεια να τον εκπροσωπήσει ιδιωτικά ως πληρεξούσιος δικηγόρος, είτε στη διοικητική είτε στη δικαστική διαδικασία που αφορά την αίτηση ασύλου του. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στο να αποτραπεί η μετατροπή της κρατικά χρηματοδοτούμενης ενημέρωσης σε μέσο προσέλκυσης ιδιωτικής πελατείας. Παράλληλα, τέλος, οι δικηγόροι δεσμεύονται από κανόνες εμπιστευτικότητας. Όσα γνωστοποιούνται κατά τη συνεδρία καλύπτονται από το δικηγορικό απόρρητο, όπως προβλέπεται για την άσκηση του λειτουργήματος.
