Η Ελλάδα αναλαμβάνει από σήμερα, 1η Οκτωβρίου, την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, για δεύτερη και τελευταία φορά στο πλαίσιο της διετούς θητείας της ως εκλεγμένου μέλους για την περίοδο 2025-2026.
Η χώρα είχε ασκήσει ξανά την προεδρία τον Μάιο του 2025, ενώ η παρουσία της στο Συμβούλιο ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου. Καθήκοντα προέδρου θα αναλάβει η πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η Ελλάδα καλείται να συντονίσει τις εργασίες του κορυφαίου οργάνου του ΟΗΕ για τη διεθνή ασφάλεια και ειρήνη, σε μια συγκυρία κατά την οποία παραμένουν ενεργές μεγάλες εστίες κρίσης.
Οι διαφωνίες των Μόνιμων Μελών και ο ρόλος της προεδρίας
Βαθιές αποκλίσεις εξακολουθούν να καθορίζουν τις σχέσεις ανάμεσα στα Μόνιμα Μέλη, με την ικανότητα του Συμβουλίου να καταλήγει σε κοινές απαντήσεις να τίθεται υπό δοκιμασία σε πολλαπλές κρίσεις.
Όπως επισημαίνει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, η χώρα που προεδρεύει δεν αποκτά, βεβαίως, εξουσία να διαμορφώνει μονομερώς ούτε τις αποφάσεις ούτε την πολιτική του Συμβουλίου.
Στα καθήκοντα του προέδρου περιλαμβάνονται η διεύθυνση των συνεδριάσεων και των κλειστών διαβουλεύσεων, η εκπροσώπηση του Συμβουλίου, καθώς και ο χειρισμός του προγράμματος εργασιών και της καθημερινής λειτουργίας, υπό την αρμοδιότητα και των 15 μελών.
Κυρίαρχη θέση μεταξύ των διεθνών κρίσεων διατηρεί η Ουκρανία. Κατά την πιο πρόσφατη συνεδρίαση υψηλού επιπέδου, στις 23 Σεπτεμβρίου, η αναπληρώτρια Γενική Γραμματέας Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο προειδοποίησε πως ο πόλεμος περνά σε μια «επικίνδυνη νέα φάση», καθώς οι επιθέσεις εντείνονται, οι απώλειες μεταξύ των αμάχων αυξάνονται και μεγαλώνει ο κίνδυνος επέκτασης στην περιοχή.
Ουκρανία και Μέση Ανατολή στην ατζέντα του ΟΗΕ
Τα στοιχεία του ΟΗΕ δείχνουν ότι κατά το πρώτο οκτάμηνο του 2026 οι άμαχοι που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν στην Ουκρανία ήταν περισσότεροι από το σύνολο ολόκληρου του 2025. Την ίδια ώρα, ενόψει του χειμώνα ενισχύονται οι φόβοι για επιθέσεις εναντίον ενεργειακών υποδομών, όπως και για συμβάντα κοντά σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και σύνορα.
Ιδιαίτερα περίπλοκο εξακολουθεί να είναι και το μέτωπο της Μέσης Ανατολής. Σχεδόν έναν χρόνο μετά τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, τον Οκτώβριο του 2025, ο ΟΗΕ εξακολουθεί να χαρακτηρίζει εύθραυστη την εκεχειρία.
Τα ισραηλινά πλήγματα δεν έχουν σταματήσει, οι ανθρωπιστικές και οικονομικές συνθήκες παραμένουν εξαιρετικά δυσχερείς, ενώ εκκρεμεί η πλήρης εφαρμογή της απόφασης 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας, η οποία αφορά τις μεταβατικές ρυθμίσεις και την ανάκαμψη της Γάζας.
Παράλληλα, τα Ηνωμένα Έθνη διαπιστώνουν ότι η κατάσταση στη Δυτική Όχθη επιδεινώνεται, καθώς καταγράφονται εντονότερη βία, διεύρυνση των εποικισμών και εκτοπισμοί, ενώ η Παλαιστινιακή Αρχή αντιμετωπίζει βαθιά δημοσιονομική κρίση.
Ιράν και Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο του Συμβουλίου
Για την ελληνική προεδρία, ακόμη πιο άμεση σημασία λαμβάνει η κρίση που συνδέεται με το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ.
Στις 30 Σεπτεμβρίου, η Τεχεράνη γνωστοποίησε ότι παρέλαβε μέσω Κατάρ την απάντηση των ΗΠΑ στην πιο πρόσφατη πρόταση του Ιράν για αποκλιμάκωση, η οποία επικεντρώνεται στην επαναλειτουργία των Στενών και στην επαναφορά της ναυσιπλοΐας σε κανονικούς ρυθμούς.
Οι συνομιλίες εξακολουθούν να παρουσιάζουν σημαντικές δυσκολίες, την ώρα που το Συμβούλιο έχει να διαχειριστεί και την εφαρμογή των κυρώσεων οι οποίες τέθηκαν εκ νέου σε ισχύ το 2025 και παρακολουθούνται από την Επιτροπή 1737. Ο συνδυασμός του πυρηνικού ζητήματος με τις κυρώσεις, την περιφερειακή ασφάλεια και την ελεύθερη ναυσιπλοΐα μετατρέπει το ιρανικό σε έναν από τους πιο περίπλοκους φακέλους που ενδέχεται να χειριστεί η ελληνική προεδρία.
Σταθερή ενασχόληση του Συμβουλίου απαιτούν και άλλες κρίσεις που παραμένουν σε εξέλιξη. Στον πόλεμο στο Σουδάν συνεχίζονται οι συγκρούσεις των ενόπλων δυνάμεων με τις RSF, ενώ πληθαίνουν οι επιθέσεις με drones. Στην Αϊτή, εξάλλου, η ένοπλη βία έχει οδηγήσει στον εκτοπισμό σχεδόν 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων. Στις 29 Σεπτεμβρίου το Συμβούλιο παρέτεινε για ακόμη έξι μήνες την εντολή της διεθνούς δύναμης που επιχειρεί κατά των συμμοριών, λαμβάνοντας υπόψη και τις προγραμματισμένες εκλογές του Δεκεμβρίου.
Η διαδικασία επιλογής του διαδόχου του Αντόνιο Γκουτέρες
Ο Οκτώβριος, πάντως, μπορεί να προσδώσει στην ελληνική προεδρία ξεχωριστή θεσμική βαρύτητα, εξαιτίας της διαδικασίας για την επιλογή του επόμενου Γενικού Γραμματέα. Ουσιαστικά, η συγκεκριμένη διαδικασία έχει περάσει στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Κατά την τέταρτη άτυπη ψηφοφορία της 29ης Σεπτεμβρίου, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα παρέμεινε πρώτη, λαμβάνοντας 10 ψήφους «ενθάρρυνσης», τρεις «αποθάρρυνσης» και δύο «χωρίς γνώμη». Η διαδικασία, ωστόσο, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, καθώς δεν έχει επιτευχθεί τελική συναίνεση.
Η επιλογή νέου ΓΓ ΟΗΕ θα μπορούσε να εξελιχθεί στην κορυφαία πολιτική στιγμή της ελληνικής προεδρίας. Το άρθρο 97 του Χάρτη προβλέπει ότι ο διορισμός του Γενικού Γραμματέα γίνεται από τη Γενική Συνέλευση, έπειτα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Συνεπώς, εάν εντός Οκτωβρίου επιτευχθεί η απαιτούμενη συμφωνία – και, κυρίως, κανένα από τα πέντε Μόνιμα Μέλη που διαθέτουν δικαίωμα βέτο δεν αντιταχθεί – το Συμβούλιο θα μπορούσε, υπό την ελληνική προεδρία, να αποφασίσει ποιο πρόσωπο θα διαδεχθεί τον Αντόνιο Γκουτέρες.
Για την Ελλάδα, ο Οκτώβριος δεν αποτελεί έναν συνηθισμένο μήνα άσκησης της προεδρίας σε όργανο του ΟΗΕ. Η συγκυρία είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς το Συμβούλιο Ασφαλείας πρέπει παράλληλα να αντιμετωπίσει πολέμους και κρίσεις με άμεσο αντίκτυπο σε ολόκληρο τον κόσμο, ενώ πιθανόν να κληθεί να επιλέξει τον διάδοχο που θα αναλάβει την ηγεσία του Οργανισμού από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Η βασική δοκιμασία για την ελληνική διπλωματία θα είναι, επομένως, θεσμικού χαρακτήρα. Θα πρέπει να συντονίσει έναν μήνα με έντονο πολιτικό φορτίο, να συμβάλει στην επίτευξη συνεννόησης μεταξύ των 15 μελών και να διασφαλίσει την ομαλή λειτουργία του Συμβουλίου, παρά τις βαθιές γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις που εξακολουθούν να το διχάζουν.
