Η προκαταρκτική συμφωνία ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν έφερε άμεση πτώση στις τιμές του πετρελαίου, καθώς οι αγορές προεξόφλησαν την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και την επιστροφή κρίσιμων ενεργειακών ροών.
Ωστόσο, πίσω από την πρώτη αντίδραση των trader, η πραγματική εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η παγκόσμια αγορά ενέργειας δεν επιστρέφει στην κανονικότητα με μια ανακοίνωση. Παραγωγή πετρελαίου, διυλιστήρια, LNG, μεταφορές και στρατηγικά αποθέματα έχουν υποστεί σοβαρές αναταράξεις, οι οποίες μπορεί να χρειαστούν μήνες ή ακόμη και χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως.
Τι αλλάζει αμέσως η συμφωνία
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει την Παρασκευή και ότι έχει δώσει εντολή για τερματισμό του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί ανέφερε ότι μια ευρύτερη συμφωνία για τον τερματισμό της σύγκρουσης θα αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης στη διάρκεια 60ήμερης περιόδου εκεχειρίας, με την άρση κυρώσεων να βρίσκεται στο τραπέζι.
Αυτό που αλλάζει άμεσα είναι το κλίμα στις αγορές. Η προοπτική ανοίγματος του Ορμούζ μειώνει τον πανικό και περιορίζει το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου.
Αυτό που δεν αλλάζει άμεσα είναι η πραγματική δυνατότητα της αγοράς να παράγει, να μεταφέρει, να διυλίζει και να αποθηκεύει καύσιμα όπως πριν από τον πόλεμο.
Η παραγωγή πετρελαίου θέλει χρόνο
Κατά τη διάρκεια της κρίσης, παραγωγοί της Μέσης Ανατολής όπως το Ιράκ, το Κουβέιτ, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναγκάστηκαν να περιορίσουν σημαντικά την παραγωγή τους λόγω της ουσιαστικής διακοπής της διέλευσης από το Ορμούζ.
Σύμφωνα με την τελευταία εικόνα της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, περισσότερα από 14 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως παραγωγής πετρελαίου έχουν τεθεί εκτός αγοράς, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 14% της παγκόσμιας ζήτησης.
Ορισμένα πεδία μπορούν να επανεκκινήσουν σχετικά γρήγορα. Άλλα όμως απαιτούν προσεκτική και σταδιακή επαναφορά, ώστε να μην προκληθούν τεχνικά προβλήματα σε εγκαταστάσεις και πηγάδια.
Αναλυτές της Wood Mackenzie εκτιμούν ότι τα πεδία που επηρεάστηκαν από το κλείσιμο του Ορμούζ μπορούν να επιστρέψουν περίπου στο 70% της προηγούμενης παραγωγής μέσα σε τρεις μήνες και στο 90% μέσα σε έξι μήνες. Το τελευταίο κομμάτι της παραγωγής, περίπου ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως, μπορεί να χρειαστεί πολύ περισσότερο χρόνο.
Τα διυλιστήρια είναι το δεύτερο μεγάλο εμπόδιο
Ακόμη κι αν αυξηθεί η παραγωγή πετρελαίου, αυτό δεν σημαίνει ότι τα καύσιμα θα φτάσουν αμέσως στην αγορά.
Ο πόλεμος επηρέασε και τη διύλιση. Σύμφωνα με στοιχεία της βιομηχανίας, έως τις αρχές Μαΐου είχαν τεθεί εκτός λειτουργίας έως και 3,52 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως διυλιστικής ικανότητας, περίπου 3,5% της παγκόσμιας δυναμικότητας.
Τα διυλιστήρια που σταμάτησαν προληπτικά μπορούν να επιστρέψουν σε λειτουργία μέσα σε λίγες εβδομάδες. Όσα όμως υπέστησαν ζημιές θα χρειαστούν πολύ περισσότερο χρόνο.
Η περιοχή της Μέσης Ανατολής αναμένεται να χρειαστεί τεράστιες δαπάνες αποκατάστασης, με τις πιο σύνθετες επισκευές να αφορούν διυλιστήρια και πετροχημικές εγκαταστάσεις.
Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να υπάρχει αργό πετρέλαιο διαθέσιμο, αλλά να μην υπάρχει αμέσως η ίδια δυνατότητα μετατροπής του σε βενζίνη, ντίζελ, καύσιμα αεροσκαφών και άλλα προϊόντα.
Το LNG δεν επιστρέφει με διακόπτη
Η κρίση δεν αφορά μόνο το πετρέλαιο.
Μεγάλες εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου, όπως αυτές στο Κατάρ, περιόρισαν ή ανέστειλαν τη λειτουργία τους μετά τις επιθέσεις στην περιοχή.
Η επανεκκίνηση της παραγωγής LNG είναι τεχνικά πιο αργή διαδικασία απ’ όσο φαίνεται. Το φυσικό αέριο πρέπει να ψυχθεί σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες, περίπου στους -162 βαθμούς Κελσίου, για να μετατραπεί σε υγρό.
Η διαδικασία αυτή δεν μπορεί να γίνει απότομα, γιατί υπάρχει κίνδυνος θερμικού σοκ στις εγκαταστάσεις. Οι γραμμές παραγωγής πρέπει να επανεκκινούνται με σειρά, όχι όλες μαζί.
Ακόμη και σε ομαλές συνθήκες, μπορεί να χρειαστούν περίπου δύο εβδομάδες από την απόφαση επανεκκίνησης μέχρι την πλήρη παραγωγική λειτουργία.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ πιο μακροχρόνιες. Το Κατάρ έχει αναφέρει απώλειες σε δυναμικότητα LNG που μπορεί να επηρεάσουν την παραγωγή για χρόνια.
Τα αποθέματα έχουν αδειάσει
Ένας από τους πιο υποτιμημένους παράγοντες είναι τα αποθέματα.
Η διαταραχή στις ροές από τον Περσικό Κόλπο οδήγησε σε μεγάλη κατανάλωση αποθεμάτων πετρελαίου διεθνώς. Εκτιμήσεις της αγοράς αναφέρουν ότι τα παγκόσμια αποθέματα έχουν μειωθεί κατά πάνω από 1 δισ. βαρέλια από την έναρξη της σύγκρουσης.
Η αναπλήρωση αυτών των αποθεμάτων δεν θα γίνει γρήγορα.
Οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες θα προσπαθήσουν να ξαναχτίσουν αποθήκες ασφαλείας, ώστε να προστατευθούν από νέα γεωπολιτικά σοκ. Αυτή η διαδικασία μπορεί να κρατήσει τη ζήτηση αυξημένη για μεγάλο διάστημα, περιορίζοντας την ταχύτητα με την οποία θα πέσουν οι τιμές.
Γιατί η αγορά θα έχει «hangover»
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν μπορεί να σταματήσει την άμεση κρίση, αλλά αφήνει πίσω της ένα ενεργειακό «hangover».
Η παραγωγή πρέπει να επανέλθει, τα διυλιστήρια να επισκευαστούν, το LNG να ξαναμπεί σε πλήρη λειτουργία, τα πλοία να κινηθούν με ασφάλεια και τα αποθέματα να ξαναχτιστούν.
Κάθε ένα από αυτά τα βήματα χρειάζεται χρόνο. Και κάθε καθυστέρηση μεταφράζεται σε αστάθεια τιμών.
Γι’ αυτό, ακόμη κι αν το πετρέλαιο υποχωρεί μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, η αγορά δύσκολα θα επιστρέψει αμέσως στα προπολεμικά επίπεδα.
Τι σημαίνει για καταναλωτές και οικονομίες
Για τους καταναλωτές, το πρακτικό αποτέλεσμα είναι ότι οι μειώσεις στα καύσιμα θα αργήσουν.
Για τις οικονομίες που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας, η αβεβαιότητα θα συνεχίσει να πιέζει εμπορικά ισοζύγια, πληθωρισμό και κόστος μεταφορών.
Για τις κυβερνήσεις, το μήνυμα είναι ακόμη πιο ευρύτερο: η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από την τιμή του πετρελαίου, αλλά από ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, διύλισης, αποθήκευσης και μεταφοράς.
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν μπορεί να είναι το πρώτο βήμα αποκλιμάκωσης. Δεν είναι όμως το τέλος της ενεργειακής κρίσης.
Η αγορά θα χρειαστεί χρόνο για να επουλώσει τις ζημιές του πολέμου. Και αυτό σημαίνει ότι οι τιμές μπορεί να πέφτουν στις οθόνες των traders πολύ πριν φανεί ουσιαστική ανακούφιση στην πραγματική οικονομία.
