Πετρελαϊκό σοκ στην Ευρώπη: Η Σαουδική Αραβία ακυρώνει φορτία – Κίνδυνος για την Ελλάδα

Νέος συναγερμός έχει σημάνει στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, καθώς η Σαουδική Αραβία περιόρισε τις αποστολές αργού προς την Ευρώπη μετά τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη που προκάλεσαν ζημιές στον στρατηγικό αγωγό Ανατολής–Δύσης.

Το Ριάντ ενημέρωσε Ευρωπαίους πελάτες ότι ορισμένα φορτία με προγραμματισμένη φόρτωση εντός του Σεπτεμβρίου ακυρώνονται, ενώ οι φορτώσεις στον τερματικό σταθμό του Γιανμπού, στην Ερυθρά Θάλασσα, έχουν ανασταλεί. Η εξέλιξη προκάλεσε άμεση αναζήτηση εναλλακτικών ποσοτήτων, με τις τιμές ορισμένων φυσικών φορτίων στην Ευρώπη να ξεπερνούν τα 120 δολάρια το βαρέλι.

Σύμφωνα με το Reuters, η Σαουδική Αραβία απέδωσε την επίθεση στον αγωγό σε ιρακινή πολιτοφυλακή. Η επίθεση αυτή δεν πρέπει να συγχέεται με τα ξεχωριστά πλήγματα που εξαπολύουν οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν Χούθι από την Υεμένη εναντίον σαουδαραβικών στόχων.

Ο αγωγός που υποκατέστησε τα Στενά του Ορμούζ

Ο αγωγός Ανατολής–Δύσης έχει μήκος περίπου 1.200 χιλιόμετρα και διασχίζει την Αραβική Χερσόνησο, μεταφέροντας αργό πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές της Σαουδικής Αραβίας προς το Γιανμπού.

Η σημασία του αυξήθηκε κατακόρυφα μετά τη δραστική διατάραξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Μέσω του αγωγού μεταφέρονταν το τελευταίο εξάμηνο περίπου 4 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 4% έως 5% της παγκόσμιας προσφοράς.

Η συγκεκριμένη υποδομή επέτρεπε στη Σαουδική Αραβία να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ και να διατηρεί τις εξαγωγές της μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Η διακοπή της λειτουργίας της αφαιρεί προσωρινά μία από τις σημαντικότερες εναλλακτικές οδούς τροφοδοσίας της παγκόσμιας αγοράς.

Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ δήλωσε ότι η ροή του πετρελαίου θα μπορούσε να αποκατασταθεί μέσα σε λίγες ημέρες. Πηγές της αγοράς, ωστόσο, έδωσαν πολύ διαφορετικές εκτιμήσεις, με μία εξ αυτών να προειδοποιεί ότι η πλήρης επισκευή μπορεί να χρειαστεί πέντε έως έξι εβδομάδες.

Το πιθανότερο ενδιάμεσο σενάριο είναι η μερική επανεκκίνηση του αγωγού, εφόσον το επιτρέψει η τεχνική αξιολόγηση, με τις εργασίες αποκατάστασης να συνεχίζονται παράλληλα. Η πραγματική διάρκεια της διακοπής παραμένει ο βασικός παράγοντας που θα καθορίσει το μέγεθος του προβλήματος.

Η Ευρώπη αναζητεί επειγόντως εναλλακτικό πετρέλαιο

Τουλάχιστον τρία ευρωπαϊκά διυλιστήρια έχουν ενημερωθεί για ακυρώσεις ή σημαντικές μεταθέσεις φορτίων, ενώ επιπλέον πελάτες περιμένουν ενημέρωση από τη Saudi Aramco για τις παραδόσεις τους.

Ορισμένες προμήθειες που επρόκειτο να φορτωθούν το τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου ενδέχεται να μεταφερθούν ακόμη και για τον Νοέμβριο. Η Aramco δεν έχει σχολιάσει δημοσίως τις σχετικές πληροφορίες.

Ιδιαίτερα εκτεθειμένη είναι η πολωνική Orlen, η οποία προμηθεύεται περίπου το 40% του αργού της από τη Saudi Aramco και διαχειρίζεται διυλιστήρια στην Πολωνία, στη Λιθουανία και στην Τσεχία. Η εταιρεία έχει στραφεί σε φορτία από τη Βόρεια Θάλασσα, τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Καζακστάν, την Αλγερία και τη Γουιάνα, χωρίς πάντως να αναφέρει μέχρι στιγμής άμεση διακοπή της τροφοδοσίας της.

Η αναζήτηση εναλλακτικών φορτίων από πολλούς αγοραστές ταυτόχρονα αυξάνει τα ασφάλιστρα των διαθέσιμων ποσοτήτων και μεταφέρει την κρίση από τη φυσική διαθεσιμότητα στο κόστος προμήθειας. Ακόμη και διυλιστήρια που θα εξασφαλίσουν τις απαραίτητες ποσότητες είναι πιθανό να πληρώσουν σημαντικά υψηλότερες τιμές.

Το πετρέλαιο εκτινάχθηκε μετά τις ακυρώσεις

Μετά τις πληροφορίες για τις ακυρώσεις φορτίων και την αναστολή των εξαγωγών από το Γιανμπού, το Brent ενισχύθηκε κατά 2,81 δολάρια, στα 108,49 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI κατέγραψε άνοδο 3,29 δολαρίων, στα 104,68 δολάρια.

Οι τιμές των συμβολαίων δεν πρέπει να συγχέονται με εκείνες των άμεσα διαθέσιμων φυσικών φορτίων, τα οποία έφτασαν έως και τα 122 δολάρια το βαρέλι λόγω της επείγουσας ζήτησης. Η διαφορά αποτυπώνει την πίεση που ασκείται στους αγοραστές οι οποίοι πρέπει να αντικαταστήσουν ακυρωμένες παραδόσεις σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι μια παρατεταμένη απώλεια σαουδαραβικών ποσοτήτων μπορεί να οδηγήσει το Brent πάνω από τα 120 δολάρια, χωρίς αυτό να αποτελεί δεδομένη εξέλιξη. Καθοριστικό ρόλο θα παίξουν ο χρόνος επαναλειτουργίας του αγωγού, τα διαθέσιμα αποθέματα και η δυνατότητα διοχέτευσης περισσότερου πετρελαίου μέσω άλλων διαδρομών.

Δεύτερο πλήγμα από τη Λιβύη

Την πίεση εντείνει η διακοπή της παραγωγής στα λιβυκά κοιτάσματα Χαμάντα, Ταχάρα και NC5. Μέλη της Φρουράς Πετρελαϊκών Εγκαταστάσεων, τα οποία πραγματοποιούν κινητοποιήσεις, έκλεισαν βαλβίδα στον αγωγό Χαμάντα–Ζαουίγια.

Η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης προειδοποίησε ότι μπορεί να κηρύξει κατάσταση ανωτέρας βίας εάν η λειτουργία δεν αποκατασταθεί ή εάν οι κινητοποιήσεις επεκταθούν και σε άλλες εγκαταστάσεις.

Η Φρουρά ζητά να υπαχθεί οικονομικά και διοικητικά στην Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου, αντί του υπουργείου Άμυνας. Παράλληλα, απειλεί με περικοπές και σε άλλα κοιτάσματα, όπως το Ελ Φιλ, η Ουάφα και η Αλ Χάμσα.

Η ταυτόχρονη διαταραχή στη Σαουδική Αραβία και στη Λιβύη περιορίζει ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες ποσότητες αργού που μπορούν να φτάσουν γρήγορα στην ευρωπαϊκή αγορά.

Τι σημαίνει η κρίση για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα δεν προκύπτει, στην παρούσα φάση, άμεσος κίνδυνος έλλειψης καυσίμων. Η χώρα διαθέτει υποχρεωτικά αποθέματα ασφαλείας και ισχυρή εγχώρια διυλιστική υποδομή, η οποία μπορεί να επεξεργάζεται διαφορετικές ποιότητες εισαγόμενου αργού.

Αυτό, όμως, δεν προστατεύει την ελληνική οικονομία από τη διεθνή άνοδο των τιμών. Το αργό, τα ναύλα, τα ασφάλιστρα κινδύνου και οι τιμές των διυλισμένων προϊόντων διαμορφώνονται στη διεθνή αγορά και επηρεάζουν το κόστος ανεξάρτητα από το εάν υπάρχει επάρκεια αποθεμάτων.

Η πρώτη επίπτωση μπορεί να εμφανιστεί στις τιμές χονδρικής της βενζίνης, του πετρελαίου κίνησης και του πετρελαίου θέρμανσης. Εάν η ανατίμηση διατηρηθεί, θα περάσει σταδιακά στις αντλίες, στις μεταφορές, στη γεωργική παραγωγή, στη ναυτιλία και τελικά στις τιμές προϊόντων και υπηρεσιών.

Ιδιαίτερη πίεση δέχεται το ντίζελ, καθώς η αγορά είχε ήδη επιβαρυνθεί από τα πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια και τους περιορισμούς στις εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων. Η αύξηση της τιμής του επηρεάζει άμεσα το κόστος των οδικών μεταφορών και, μέσω αυτών, ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.

Το δυσμενές σενάριο για τις τιμές των καυσίμων

Το σοβαρότερο σενάριο δεν είναι μια ολιγοήμερη διακοπή του σαουδαραβικού αγωγού, αλλά η ταυτόχρονη και παρατεταμένη πίεση σε πολλές ενεργειακές οδούς: στα Στενά του Ορμούζ, στον αγωγό Ανατολής–Δύσης και στην Ερυθρά Θάλασσα.

Εάν ο αγωγός επιστρέψει γρήγορα σε μερική ή πλήρη λειτουργία, η αγορά μπορεί να απορροφήσει μέρος του σοκ. Εάν, αντίθετα, οι επισκευές διαρκέσουν εβδομάδες και οι επιθέσεις συνεχιστούν, οι ευρωπαϊκές χώρες θα ανταγωνιστούν για περιορισμένες εναλλακτικές ποσότητες σε σημαντικά υψηλότερες τιμές.

Για την Ελλάδα, συνεπώς, το άμεσο ζήτημα δεν είναι εάν θα υπάρχει πετρέλαιο, αλλά πόσο ακριβά θα φτάνει στα διυλιστήρια και πόσο γρήγορα αυτή η αύξηση θα μεταφερθεί στην αντλία και στο συνολικό κόστος ζωής.